„Það hafa verið aukin afföll hjá Arctic Fish í Dýra­firði á liðnum vikum,“ segir Gísli Jónsson, yfir­maður fiski­sjúk­dóma hjá Mat­væla­stofnun, aðspurður um laxa­dauða sem verið hefur hjá íslenska lax­eld­is­fyr­ir­tæk­inu Arctic Fish á síð­ustu vikum. Ástæðan fyrir laxa­dauð­anum er veðrið sem geisað hefur á land­inu. „Við sáum það þegar lægð­irnar gengu yfir í jan­úar og nú í febr­úar að það fór ekki vel með fisk­inn og það ber nokkuð á roðsárum í stóra lax­inum. Þannig að það er um að gera hjá fyr­ir­tæk­inu að koma þessum fiski bara í vinnslu,“ segir Gísli en um er að ræða eld­is­lax sem kom­inn er í slát­ur­stærð, 5 til 7 kíló. 

Daníel Jak­obs­son, starfs­maður Arctic Fish og odd­viti Sjálf­stæð­is­flokks­ins í bæj­ar­stjórn Ísa­fjarðar, segir aðspurður að laxa­dauð­inn sé meiri en fyr­ir­tækið gerir ráð fyrir í áætl­unum sínum. „Afföll sem þessi koma því miður upp en eru mun meiri en reiknað er með í áætl­unum okkar. Sá fiskur sem um ræðir var í mjög góðu ástandi um ára­mót og stefndi þessi kyn­slóð í að verða ein sú besta sem um getur þegar kemur að afföllum og vexti.  Ástæð­urnar fyrir afföllum liggja ekki fyrir en eru lík­lega sam­spil áreitis á fisk­inn, s.s. veð­urs, flutn­ings og með­höndl­unar á fisk­inum í sam­bland við 1 gráðu kaldan sjó,“ segir hann í tölvu­pósti til Stund­ar­innar. 

Ekki sér­stakt áhyggju­efniGísli Jónsson hjá MAST telur laxa­dauð­ann hjá Arctic Fish ekki vera sér­stakt áhyggju­efni vegna þess að fyrir liggur að hann er vegna veð­urs.

Lægðir og vetrarsár

Þegar mikið frost er og vinda­samt aukast lík­urnar á því að sár mynd­ist á roði eld­is­laxa í sjó­kvíum þar sem fisk­ur­inn getur særst þegar hann berst utan í netin í kví­unum. Slík vetr­ar­sár á eld­is­löxum gera það að verkum að sýk­ingar geta kom­ist í fisk­inn og er slíkur eld­is­lax ekki hæfur til mann­eldis. Eld­is­laxa með vetr­ar­sár þarf því að nota með öðrum hætti, til dæmis í meltu, dýra­fóður. „Pró­sentan fer tals­vert upp í dauða­fiski þegar fisk­ur­inn er svona stór. Það hringja svo sem engar sér­stakar við­vör­un­ar­bjöllur hjá okkur af því við vitum hvað er í gangi, eins og í þessu til­felli. Þarna eru roðsárin að blómstra svo­lítið og umhverf­is­bakt­er­í­urnar sem eru valda þessum sárum fá gott atlæti núna. Sjórinn er mjög kaldur, hann er kom­inn niður í ein­hverjar tvær gráður, og þetta eru kulda­kærar bakt­er­íur. Ef það væru engin roðsár og að þessi dauði væri óút­skýrður þá hringja bjöll­urnar hjá okkur við mjög lít­inn dauða. En við vitum hvað er í gangi þarna,“ segir Gísli sem býst við því að laxa­dauð­inn í Dýra­firði fari upp í „nokkur pró­sent“.

Samkvæmt heim­ildum Stund­ar­innar kom skip frá norska fyr­ir­tæk­inu Hordafor til lands­ins til að vinna og flytja meltu úr dauð­fisk­inum frá land­inu. Gísli stað­festir þetta. Að öllu jöfnu er, eðli máls­ins sam­kvæmt, reiknað með því að öll fram­leiðslan á eld­is­laxi fari til mann­eldis. og er það ákveðið tjón fyrir lax­eld­is­fyr­ir­tækin þegar nota þarf fisk­inn í dýra­fóður. 

Um komu Hordafor til lands­ins segir Daníel: „Skip frá Hordafor koma reglu­lega til Íslands a.m.k. einu sinni í mán­uði til að sækja dauðan fisk og annað. Ég hef ekki upp­lýs­ingar um hvað mikið fór til Hordafor af laxi en allir dauður fiskur fer annað hvort til þeirra eða í annan far­veg inn­an­lands og er m.a. nýttur í dýra­fóður.“

Sláturhúsið annar ekki eftirspurn

Gísli Jónsson hjá MAST segir að vegna þess hvernig veð­ur­farið hafi verið þá þurfi að hraða slátrun á eld­is­lax­inum svo að hann fái ekki sár og ónýt­ist ekki vegna veð­urs. Hann segir að slát­ur­húsið á Bíldudal anni hins vegar ekki eft­ir­spurn eins og er þar sem lax­eld­is­fyr­ir­tækið Arnarlax sé einnig að slátra fiski. „Þetta er slát­ur­klár fiskur og þeir hafa ekki kom­ist að með þá slátrun sem þeir hefðu viljað í Dýra­firði. Þeir eru að tæma þarna tvær stað­setn­ingar í Dýra­firði og slát­ur­húsið í Bíldudal ein­fald­lega annar þeim ekki á meðan þeir eru líka að slátra fyrir Arnarlax,“ segir Gísli. Hann segir að hann sé ekki með það á hrað­bergi hversu mik­ill laxa­dauð­inn er hjá Arctic Fish í Dýra­firði. 

Daníel: Umfang laxadauðans óljóst

Daníel Jak­obs­son segir aðspurður að umfang laxa­dauð­ans liggi ekki fyrir eins og er en að ljóst sé að hann verði meiri en þau 3 pró­sent sem fyr­ir­tækið reikn­aði upp­haf­lega með. „Það liggur ekki fyrir end­an­lega. Við höfum til­kynnt að hann gæti numið um 3% af lífmassa sem væru 300 tonn, en ljóst er að það verður meira, þetta hefur verið að ger­ast frá ára­mótum og þó dregið hafi úr þessu eru afföll enn veru­leg. Fisk­ur­inn var kom­inn í slát­ur­stærð sem er um 5 kg. Það er hins­vegar ekki mikið um eig­in­leg vetr­ar­sár á fisk­inum og það sem við erum að slátra fer um allt í fyrsta og annan gæða­flokk,“ segir Daníel. 

Slátrar baraSamkvæmt Daníel Jak­obs­syni kemur norska slát­ur­skipið Norwegian Gannet til lands­ins á mánu­dag til að slátra eld­is­laxi í Dýra­firði. Svo fer eld­is­lax­inn í land á Bíldudal til áfram­vinnslu.

Norskt sláturskip kemur til landsins

Daníel Jak­obs­son hjá Arctic Fish segir aðspurður að norska slát­ur­skipið muni koma til lands­ins á mánu­dag­inn til að hjálpa til við að slátra upp úr kvíum félags­ins í Dýra­firði. Hann segir hins vegar að skipið muni ekki sigla með lax­inn úr landi heldur verði honum pakkað á Bíldudal og þaðan verður hann fluttur úr landi. „Já Gannet kemur til lands­ins á mánu­dag­inn sam­hliða því að slát­ur­húsið á Bíldudal verður keyrt allan sóla­hring­inn. Gannet verður tengt við slát­ur­húsið þannig að fisk­ur­inn er aflíf­aður og slægður um borð en pakkað í slát­ur­hús­inu. Með því er hægt að auka slátrun í 200 tonn á sóla­hring í stað 120 í dag. Gannet mun ekki sigla með neinn fisk úr landi.“

Notkun íslenskra lax­eld­is­fyr­ir­tækja á Norwegian Gannet hefur verið gagn­rýnd nokkuð vegna þess að skipið hefur siglt með eld­is­lax­inn beint úr landi eftir að hafa slátrað honum. Þetta þýðir að fisk­ur­inn er ekki unn­inn að neinu leyti í landi á Íslandi og leiðir til þess að sveit­ar­fé­lög verða af tekjum vegna hafn­ar­gjalda, fisk­vinnslu­fólk fær ekki störf og laun við vinnslu eld­is­laxs­ins og fyr­ir­tæki sem ann­ast flutn­ing á fiski verða af tekjum.

Samkvæmt svörum Daníels mun Norwegian Gannet hins vegar ekki fara þessa leið í þessu til­felli heldur ein­ungis slátra eld­is­lax­inum og svo taka íslenskir aðilar í landi við.