Alvar­legar mis­fellur eru í fram­kvæmd sótt­varn­ar­að­gerða þegar kemur að skimun­ar­sótt­kví ferða­langa, svo miklar að vel er mögu­legt að þær hafi valdið fólki skaða. Með því að leggja ofurá­herslu á að fólk fari bein­ustu leið á þann stað sem það hefur gefið upp sem sótt­kví­ar­stað, óháð tíma dags, ferða­tíma fyrir kom­una til lands­ins, vega­lengda og færðar á vegum sé verið að leggja fólk í hættu. Þó ekki sé hægt að full­yrða um orsakir slyss­ins í Skötu­firði í Ísa­fjarð­ar­djúpi síð­ast­lið­inn laug­ar­dag, sem varð til þess að kona lét lífið og eig­in­maður hennar og barn slös­uð­ust, þá er ljóst að fólkið hafði verið á ferð alla nótt­ina, eftir langt ferða­lag frá útlöndum, og akst­ur­skil­yrði voru mjög slæm auk þess sem myrkur var.

Þetta er mat Jóhanns Sig­ur­jóns­sonar læknis, sem búsettur er í Lundi í Svíþjóð en kemur reglu­lega til starfa á Ísafirði. Jóhann var sjálfur með í för í lög­reglu­bílnum sem kom á vett­vang slyss­ins í Skötu­firði síð­ast­lið­inn laug­ar­dag. Hann segir að þrátt fyrir að um þaul­þjálf­aðan öku­mann hafi verið að ræða, á besta hugs­an­lega bíl til að keyra við þessar aðstæður, hafi verið ómögu­legt að kom­ast hraðar yfir en átta­tíu kíló­metra á klukku­stund þar sem best lét. „Aðstæður á veg­inum í Skötu­firði á laug­ar­dags­morgun voru verstu mögu­legar aðstæður til akst­urs, ég full­yrði það, krapi ofan á svell­bunkum og flug­hált,“ segir Jóhann í sam­tali við Stundina.

Jóhann segir að hann hafi frá því í haust í þrí­gang komið til lands­ins og farið til Ísa­fjarðar í vinnu­er­indum. Í öll skiptin hafi hann kosið að und­ir­gang­ast tvö­falda skimun með sótt­kví á milli. Hann segir að allt frá því í haust hafi hann haft áhyggjur af því að hversu mikil áhersla sé lögð á það við fólk sem kemur til lands­ins að það komi sér án tafar milli lands­hluta, án til­lits til aðstæðna. „Mér hefur fund­ist aug­ljós áhættan við að etja fólki í slík ferða­lög, en talað fyrir alger­lega daufum eyrum full­trúa yfir­valda í Keflavík. Mér finnst þetta mjög óvar­legt og raunar er það mjög svekkj­andi að yfir­völd noti ekki tæki­færið og leggi sín lóð á vog­ar­skál­arnar til að auka var­kárni. Þarna er kjörið tæki­færi til þess að leggja lóð á vog­ar­skál þess að fólk fari var­lega í umferð­inni. Óháð Covid hefur fólk verið að taka rangar ákvarð­anir og keyra á milli í vit­lausum veðrum. Með því að etja fólki í þessi lang­ferða­lög er verið að stafla upp áhættu­þáttum. Þarna ertu með örþreytt fólk, á versta tíma sól­ar­hrings, við verstu mögu­legar aðstæður.“

Gagnrýnir framkvæmdina

Jóhann leggur áherslu á að hann sé ekki að gagn­rýna sótt­varn­ar­að­gerðir yfir­valda sem slíkar heldur telur hann tvö­földu skimun­ina og sótt­kvínna þar á milli skil­virka og vel heppn­aða leið til að koma í veg fyrir að veiran ber­ist inn í landið. Hann gagn­rýni hins vegar fram­kvæmd­ina.

Fyrir komu til lands­ins er ferða­löngum gert að skrá aðeins einn dval­ar­stað þar sem það hyggst dvelja á meðan á sótt­kví stendur. Í til­viki Jóhanns hefur hann skráð heim­ils­fang for­eldra sinna á Ísafirði þar sem hann hefur ætlað sér að dvelj­ast. Við kom­una til lands­ins hefur hann í öllum til­vikum fengið afhentan bæk­linga um hvaða reglur gildi í sótt­kví og einnig rætt við landamæra­verði en landa­mær­vörðum er upp­álagt að ræða við alla sem til lands­ins koma. Í bæk­lingnum má finna eft­ir­far­andi máls­grein: ,,Ef brýna nauð­syn ber til má gista eina nótt í sótt­kví nærri landamæra­stöð áður en ferð­ast er til end­an­legs dval­ar­staðar í sótt­kví."

Jóhann segir að ekk­ert komi í veg fyrir að sótt­kví sé skipt upp í tvennt, þannig að fólk dvelji fyrstu nótt á suð­vest­ur­horn­inu, og haldi svo áfram ferða­lag­inu á þann stað sem dvelja eigi á næstu daga fram að seinni skimun. „Það eru fjöldi hót­ela á suð­vest­ur­horn­inu sem bjóða upp á sér­stak­lega hag­stæða gist­ingu fyrir fólk sem er í þessum sporum en upp­lýs­ing­arnar ná ein­hverra hluta vegna ekki fram.“

Lætur sér ekki til hugar koma að keyra beint vestur

Jóhann lýsir því að hann hafi í þessi þrjú skipti sem hann hefur komið til lands­ins verið að lenda um kaffi­leytið eftir sex til sjö klukku­stunda ferða­lag til lands­ins. Þess má geta að vega­lengdin milli Kefla­vík­ur­flug­vallar og Ísa­fjarðar eru 500 kíló­metrar og má gera ráð fyrir að ekki taki styttri tíma að keyra þá vega­lengd en ríf­lega sex klukku­stundir, miðað við eðli­legan hraða og góð akst­urs­skil­yrði og að hvergi sé stoppað.

Jóhann segir að hann hafi í fyrstu ferð­inni til lands­ins í sept­em­ber spurt sér­stak­lega hvort hann mætti gista eina nótt í mann­lausu hús­næði sem hann hefði aðgang að í Reykja­vík og halda ferð­inn áfram vestur morg­un­inn eftir. „Ég bar fyrir mig þreytu eftir langt ferða­lag, veð­ur­spá sem var betri dag­inn eftir og að ég kysi að keyra í dags­birtu. Svarið var ein­falt og afdrátt­ar­laust: Nei. – Þreyta öku­manns, tími sól­ar­hrings og birtu­skil­yrði teld­ust ekki gildar ástæður til að hangsa á leið­inni. Ég mald­aði í móinn og bar fyrir mig umferð­ar­ör­yggi og spurði líka hvernig væri ef veður væri vont og færð á vegum slæm. Mér var tjáð skýrt og afdrátt­ar­laust að veður og færð á vegum teld­ist ekki nauð­syn­leg ástæða til að tefja för, nema ef vegir væru bein­línis lok­aðir.“

Jóhann kom síð­ast til land­ins fyrir rúmri viku síðan með þriggja ára son sinn sem hann bar á hand­leggnum í sam­tali við landamæra­vörð, þeir báðir þreyttir eftir ferða­lagin. Skila­boðin hafi þá verið þau sömu og áður. „Hunskist á áfanga­stað, án tafar – Gildir einu hvort það er í Hafn­ar­firði eða á Ísafirði.

Skemmst er frá því að segja að ég hef í öllum ferðum mínum hunsað þessi boð og sofið eina nótt fyrir sunnan og keyrt úthvíldur vestur í dags­birtu morg­un­inn eftir.“

Jóhann vill að fólk verði bein­línis hvatt til þess að haga ferða­lögum sínum með þessum hætti, í nafni umferð­ar­ör­yggis og öryggis fólks. „Það er verið að bjóða hætt­unni heim með því að leggja svona hart að fólki að halda ferð sinni áfram og að sama skapi erum við að missa af kjörnu tæki­færi til að vekja fólk til umhugs­unar um hætt­una sam­fara þreytu í umferð­inni. Þreyta er að minnsta kosti jafn hættu­leg og ölvun og lyfja­neysla við akstur. Ég sjálfur myndi aldrei, núna eftir að ég komst til vits og ár, myndi aldrei keyra beint vestur eftir komu til lands­ins, ekki einu sinni við bestu aðstæður.“

Jóhann segir að hann hafi bent á þetta á sam­ráðs­fundi sem hald­inn var á sunnu­dag­inn eftir slysið í Skötu­firði. Kollegi hans hafi tekið málið upp á sam­ráðs­fundi almanna­varna einnig. „Svo er máttur Facebook þannig að skóla­fé­lagi minn úr grunn­skóla er kvæntur konu sem er innsti koppur í búri hjá almanna­vörnum og þau tóku þetta fyrir á fundi strax í morgun. Ég er mjög ánægður með öll þau við­brögð sem ég hef fengið að heyra. Það virð­ist vera að skyn­semin fái að ráða í þessu, að málin séu rædd af yfir­vegun og ég er mjög fegin því að það virð­ist eiga að taka þetta til skyn­sam­legrar skoð­unar. Ef það ger­ist hins vegar ekki þá eigum við að fella áfell­is­dóm.“