Samkvæmt frum­varpi Ásmundar Einars Daða­sonar félags­mála­ráð­herra um fæð­ingar-og for­eldra­or­lofs er for­eldri sem sætir nálg­unn­ar­banni gagn­vart hinu for­eldr­inu leyft að taka sinn hluta fæð­ing­ar­or­lofs í allt að sex mán­uði. Í  frum­varp­inu er ekki gert ráð fyrir að hægt verði að færa til rétt þess for­eldris til for­eldr­is­ins sem bað um nálg­un­ar­bann.

Í frum­varp­inu er gert ráð fyrir að ef for­eldrið sæti nálg­un­ar­banni gegn barni sínu, fær­ist fæð­ing­ar­or­lofs­rétt­ur­inn til hins for­eldr­is­ins. Það gildir hins vegar ekki ef nálg­un­ar­bannið snýr að mak­anum eða hinu for­eldr­inu. Því getur komið upp sú staða að for­eldri sem beitti hitt for­eldrið alvar­legu ofbeldi taki út sex mán­aða fæð­ing­ar­or­lof.

Tekist á um nálgunarbann

Frum­varpið fór fyrir vel­ferð­ar­nefnd og varð mikil umræða um til­færslu réttar til töku fæð­ing­ar­or­lofs þegar for­eldri sætir nálg­un­ar­banni gagn­vart hinu for­eldr­inu.

Minni hluti nefnd­ar­innar vakti athygli á því að nálg­un­ar­banni er ein­göngu beitt í und­an­tekn­ing­ar­til­fellum sam­kvæmt lögum um nálg­un­ar­bann og brott­vísun af heim­ili. Því sé aðeins um að ræða mjög alvar­leg mál. Því sé um mjög alvar­leg mál að ræða þegar for­eldri sæti nálg­un­ar­banni gagn­vart hinu for­eldr­inu.

„Það er aldrei fall­ist á nálg­un­ar­bann ef það er ágrein­ingur á milli for­eldra. Það þarf að vera gróft ofbeldi og líkur á að það ger­ist aftur.“

Í lögum um nálg­un­ar­bann kemur fram að heim­ilt sé að beita nálg­un­ar­banni ef rök­studdur grunur er um að sak­born­ingur hafi framið refsi­vert brot eða raskað á annan hátt friði brota­þola eða hætta er á að við­kom­andi brjóti á þann hátt gegn brota­þola.  Minni hlut­inn áréttar að við slíkar aðstæður verði lög­gjaf­inn að hafa í huga aðstæður barns bota­þola og brota­þola sjálfs og veita þeim full­nægj­andi vernd fyrir ofbeldi.

Þá segir minni hlut­inn að stjórn­völd og meiri­hlut­inn sýni skiln­ings­leysi á aðstæðum brota­þola sem upp­lifað hafa alvar­lega atburði sem leiða til nálg­un­ar­banns.

Í minn­is­blaði sem nefnd­inni barst frá ráðu­neyt­inu er vísað til þess að starfs­hópur um gerð frum­varps­ins telji að for­eldri, sem sætir nálg­un­ar­banni gagn­vart hinu for­eldr­inu, geti verið í góðum tengslum og sam­skiptum við barn sitt þrátt fyrir verknað sinn sem leiddi til þess að nálg­un­ar­banni var beitt. Því telji starfs­hóp­ur­inn að það gengi gegn mark­miðum lag­anna að ákvæði 3. mgr. 9. gr. gilti um nálg­un­ar­bann gegn hinu for­eldr­inu líkt og um nálg­un­ar­bann gegn barni.

Málsgreinin gagnrýnd á þingi

Umræða um máls­grein­ina fór fram á þingi í gær. Helga Vala Helga­dóttir, þing­maður Sam­fylk­ing­ar­innar og hluti af minni­hluta vel­ferð­ar­nefndar, tók til máls. 

„Hvernig hátt­virtur þing­maður (Ólafur Þór Gunn­ars­son, fram­sögu­maður meiri­hluta vel­ferð­ar­nefndar) að það verði sam­fleytt fæð­ing­ar­or­lof þegar annað for­eldrið, sem sætir svo grófu ofbeldi af hálfu hins for­eldr­is­ins að nálg­un­ar­banni er beitt og mögu­lega stað­fest af dóm­stólum. Hvernig það for­eldri á að haga sínum málum þegar fæð­ing­ar­or­lof­inu lýkur við sex mán­aða aldur barns­ins? Þá fer barnið hvert? Í leik­skóla? Í ung­barna­leik­skóla við sex mán­aða aldur. Því það barn er ekki verndað af lög­gjaf­anum á Íslandi gegn svona vit­leysu. Þarna er barn sem hefur þolað það að for­eldrið hefur verið beitt grófu ofbeldi þannig að hitt for­eldrið er dæmt í nálg­un­ar­bann. Það skal sent út í pössun utan heim­ilis en for­eldrið sem mátti þola ofbeldið skal koma hérna tólf mán­uðum seinna og fara aftur á vinnu­mark­að­inn til að ljúka sínum sex mán­uðum. Vegna þess að hitt for­eldrið er mögu­lega ekki enn í standi til að sinna þessu. Þetta er slík vit­leysa að ég er algjör­lega rasandi yfir þessu.“

Það þarf að vera gróft ofbeldi

Í sam­tali við Stundina seg­ist Helga Vala hafa staðið á orgi varð­andi málið. „Ég var lög­maður á neyð­ar­mót­töku fyrir þolendur heim­il­is­of­beldis og gekk þar vaktir á sex vikna fresti. Ég var lög­maður fjölda kvenna sem dvöldu í Kvenna­at­hvarf­inu. Ég er búin að vera á org­inu þegar full­trúi ráðu­neytis kemur og segir að það á ekki að vera breyta þessu þegar um er að ræða ágrein­ing á milli for­eldra. Þau skilja þetta ekki. Það er aldrei fall­ist á nálg­un­ar­bann ef það er ágrein­ingur á milli for­eldra. Það þarf að vera gróft ofbeldi  og líkur á að það ger­ist aftur,“ segir hún.

Samkvæmt lög­unum þarf hins vegar for­eldrið, sem sætir nálg­un­ar­banni, þá að fara með sam­eig­in­lega for­sjá og umgang­ast barnið til þess að fá greitt fæð­ing­ar­or­lof. Eins og segir í lög­unum: „Skilyrði fyrir því að for­eldri geti nýtt rétt sinn til fæð­ing­ar­or­lofs er að for­eldri fari með for­sjá barns­ins eða fari sam­eig­in­lega með for­sjá þess ásamt hinu for­eldr­inu þann tíma sem for­eldri nýtir rétt sinn til fæð­ing­ar­or­lofs.“