„Sjaldan hefur fjár­fest­inga­kostur sjóðs­ins verið rýndur með jafn ítar­legum hætti og hluta­fjár­út­boð Icelandair,“ segir Stefán Svein­björns­son, for­maður stjórnar Líf­eyr­is­sjóðs verzlunarmanna, í yfir­lýs­ingu sem barst rétt í þessu vegna ákvörð­unar fjár­mála­eft­ir­lits Seðla­bank­ans um að hefja form­lega könnun á útboði Icelandair.

Fjár­festar skráðu sig fyrir 37,3 millj­örðum króna í útboði Icelandair sem lauk í síð­ustu viku, en sam­kvæmt nið­ur­stöðu grein­ingar Líf­eyr­is­sjóðs verzlunarmanna var ekki áhætt­unnar virði að fjár­festa í félag­inu.

Sniðgengu útboð Icelandair

Líf­eyr­is­sjóður verzlunarmanna, stærsti eig­andi Icelandair, tók ekki þátt í hluta­fjár­út­boði flug­fé­lags­ins, en fyrr á árinu höfðu stjórn­ar­menn í VR, sem til­nefnir 4 af 8 stjórn­ar­manna líf­eyr­is­sjóðs­ins, lýst yfir snið­göngu í hugs­an­legu hluta­fjár­út­boði Icelandair vegna aðgerða fyr­ir­tæk­is­ins gegn starfs­fólki í kjara­bar­áttu, en Icelandair sagði upp öllum flug­freyjum og flug­þjónum í miðri kjara­bar­áttu. Tilkynnt var á vef sjóðs­ins að stjórn sjóðs­ins hefði ákveðið að taka ekki þátt í hluta­fjár­út­boð­inu.

Ásgeir Jónsson seðla­banka­stjóri telur hins vegar ákvörðun um ein­staka fjár­fest­ingar ekki eiga vera tekna af stjórn sjóðs sem skipuð er af hags­muna­sam­tökum og stétt­ar­fé­lagi.  Ásgeir til­kynnti um ákvörðun fjár­mála­eft­ir­lits­nefndar, sem hann er for­maður fyrir, í morgun og gagn­rýndi þar starfs­hætti líf­eyr­is­sjóði, nánar til­tekið út frá því að sjálf­stæði stjórn­ar­manna væri ótryggt. „Við erum með stjórnir líf­eyr­is­sjóð­unum sem skip­aðar eru hags­muna­að­ilum sem eru að taka ákvarð­anir um fjár­fest­ingar, sem að mínu viti ættu að vera teknar ann­ars staðar, heldur en af þessum aðilum,“ sagði hann. „Fjár­mála­eft­ir­lit Seðla­bank­ans telur að útboðið sem slíkt og fram­kvæmd þess gefi til­efni til umhugs­unar um fyr­ir­komu­lag við ákvarð­ana­töku þegar kemur að ein­stökum fjár­fes­ingum líf­eyr­is­sjóð­anna.“

Icelandair féll í faglegri greiningu

Stefán Svein­björns­son, for­maður sjóðs­ins sem átti stærstan hlut í Icelandair og ákvað engu að síður að snið­ganga hluta­fjár­út­boð fyr­ir­tæk­is­ins, lýsir því hins vegar að ákvörð­unin hafi verið tekin á fag­legum for­sendum. Eitt af því sem horft var til var stjórn­hættir félags­ins.

„Líf­eyr­is­sjóður verzlunarmanna fór í mjög ítar­lega grein­ingu á þessum fjár­fest­inga­kosti. Sú grein­ing fól meðal ann­ars í sér að feng­inn var utan­að­kom­andi ráð­gjafi til að rýna fjár­fest­inga­kost­inn, haldnir voru fundir með stjórn­endum Icelandair, sendar voru skrif­legar spurn­ingar til félags­ins, farið var í rýni­vinnu með sér­fræð­ingum (e. air­line specialists) hjá Bloomberg, rýnt var í grein­ing­ar­efni úr flug­geir­anum, rýnt var í árs­reikn­inga erlendra flug­fé­laga og feng­inn var erlendur ráð­gjafi til að rýna í umhverf­is­þætti, félags­lega­þætti og stjórn­hætti félags­ins. Til við­bótar þessu stillti líf­eyr­is­sjóð­ur­inn í sam­starfi við ráð­gjafa sinn upp verð­matslík­ani til að meta vænta ávöxtun af fjár­fest­ing­unni,“ segir Stefán í yfir­lýs­ingu sinni.

„Nið­ur­staðan var að áhættan í fjár­fest­ing­unni væri mikil“

Þá segir hann að nið­ur­staðan hefði verið að of mikil áhætta en of lítil vænt ávöxtun væri af því að fjár­festa í Icelandair.

„Stjórn Líf­eyr­is­sjóðs verzlunarmanna hélt fjóra stjórn­ar­fundi þar sem þessi fjár­fest­ing var skoðuð og rædd ítar­lega. Nið­ur­staðan var að áhættan í fjár­fest­ing­unni væri mikil og vænt ávöxtun vægi ekki upp þá áhættu. Á þeim for­sendum var tekin ákvörðun um að taka ekki þátt í útboð­inu. Eins og fram hefur komið voru fleiri líf­eyr­is­sjóðir á sömu skoðun og Líf­eyr­is­sjóður verzlunarmanna að taka ekki þátt.“

Yfirlýsing frá formanni stjórnar Lífeyrissjóðs verzlunarmanna

Líf­eyr­is­sjóður verzlunarmanna tók ekki þátt í nýaf­stöðnu hluta­fjár­út­boði Icelandair, eins og fram hefur komið. Vegna umfjöll­unar um hluta­fjár­út­boðið í fjöl­miðlum vil ég koma á fram­færi eft­ir­far­andi.

Á vor­mán­uðum kom fram að Icelandair ætl­aði að fara í hluta­fjár­út­boð. Líf­eyr­is­sjóður verzlunarmanna hefur verið einn stærsti hlut­hafi í Icelandair und­an­farin ár og var strax ljóst að sjóð­ur­inn þyrfti að taka afstöðu til þess hvort hann ætl­aði að taka þátt í útboð­inu eða ekki. Ljóst var að um óvenju­legt útboð væri að ræða þar sem hluta­fjár­aukn­ing­unni var ætlað að mæta tap­rekstri kom­andi mán­aða.

Líf­eyr­is­sjóður verzlunarmanna fór í mjög ítar­lega grein­ingu á þessum fjár­fest­inga­kosti. Sú grein­ing fól m.a. í sér að feng­inn var utan­að­kom­andi ráð­gjafi til að rýna fjár­fest­inga­kost­inn, haldnir voru fundir með stjórn­endum Icelandair, sendar voru skrif­legar spurn­ingar til félags­ins, farið var í rýni­vinnu með sér­fræð­ingum (e. air­line specialists) hjá Bloomberg, rýnt var í grein­ing­ar­efni úr flug­geir­anum, rýnt var í árs­reikn­inga erlendra flug­fé­laga og feng­inn var erlendur ráð­gjafi til að rýna í umhverf­is­þætti, félags­lega­þætti og stjórn­hætti félags­ins. Til við­bótar þessu stillti líf­eyr­is­sjóð­ur­inn í sam­starfi við ráð­gjafa sinn upp verð­matslík­ani til að meta vænta ávöxtun af fjár­fest­ing­unni. Sjaldan hefur fjár­fest­inga­kostur sjóðs­ins verið rýndur með jafn ítar­legum hætti og hluta­fjár­út­boð Icelandair.

Stjórn Líf­eyr­is­sjóðs verzlunarmanna hélt fjóra stjórn­ar­fundi þar sem þessi fjár­fest­ing var skoðuð og rædd ítar­lega. Nið­ur­staðan var að áhættan í fjár­fest­ing­unni væri mikil og vænt ávöxtun vægi ekki upp þá áhættu. Á þeim for­sendum var tekin ákvörðun um að taka ekki þátt í útboð­inu. Eins og fram hefur komið voru fleiri líf­eyr­is­sjóðir á sömu skoðun og Líf­eyr­is­sjóður verzlunarmanna að taka ekki þátt.

Hjá Líf­eyr­is­sjóði verzlunarmanna er fag­mennskan í fyr­ir­rúmi og teknar eru ákvarð­anir þar sem gætt er jafn­ræðis sjóðs­fé­laga. Í þessu máli sem öðrum réð fag­mennska og hags­munir sjóð­fé­laga því hvort sjóð­ur­inn bætti við þá hluta­fjár­eign sem fyrir var í þessu til­tekna félagi.

Stefán Svein­björns­son, for­maður stjórnar Líf­eyr­is­sjóðs verzlunarmanna