Svifryks­mengun á gamlárs­kvöldi í Reykja­vík er tvö­falt meiri en við skóg­ar­elda í Kali­forníu. Þó svifryks­mengun fari reglu­lega yfir hættu­mörk í höf­uð­borg­inni er eng­inn dagur árs­ins líkur gamlárs­kvöldi þó leitað sé langt út fyrir land­stein­ana.

Þetta kemur fram í umfjöllun New York Times um svifryks­mengun í heim­inum. Á vef blaðs­ins má bera svifryks­mengun víða um heim við Camp Fire skóg­ar­eldana sem geisuðu í Kali­forníu á síð­asta ári. Voru þeir skæð­ustu skóg­ar­eldar í sögu rík­is­ins. 85 manns fór­ust í eld­unum og 19 þús­und bygg­ingar lögð­ust í eyði. Svifryks­mengun vegna reyks­ins fór í nær 200 míkrógrömm (μm) á rúmmetra og er úti­vera í slíkri mengun skil­greind sem „mjög óheil­brigð“ af umhverf­is­stofnun Banda­ríkj­anna.

Versti svifryks­dagur árs­ins í Reykja­vík síð­asta ár var hins vegar tvö­falt verri. Á gamlárs­kvöld 2018 fór meng­unin í 435 míkrógrömm á rúmmetra sem skil­greint er sem „hættu­legt“.

Svifryks­mengun olli dauða 4,2 millj­óna jarð­ar­búa árið 2012 og millj­ónir til við­bótar veikt­ust alvar­lega. Megnið af meng­un­inni var í Asíu, en sjá má á umfjöllun New York Times hversu mikið svifryk er í loft­inu um allan árs­ins hring í Nýju Delí á Indlandi og Beijing í Kína. Mengunin á versta klukku­tím­anum á gamlárs­kvöld í Reykja­vík var þó verri en á nokkrum klukku­tíma í Beijing síð­asta ár.

Svifryk er flokkað með tvennum hætti. Annars vegar eru agnir undir 2,5 μm að stærð (PM2,5) og hins vegar agnir á bil­inu 2,5-10 μm að stærð (PM10). Síð­ar­nefnda útgáfan er sú sem reglu­lega fer yfir heilsu­vernd­ar­mörk í Reykja­vík og er slit gatna ein helsta upp­spretta þess að vetr­ar­lagi og er þar helsti söku­dólg­ur­inn notkun nagla­dekkja. Fínni svifryk­sagn­irnar eru að mestu til­komnar vegna bruna elds­neytis, en sam­kvæmt árlegri loft­gæða­skýrslu umhvers­is­stofn­unar Evrópu metur stofn­unin það svo að allt að 80 ótíma­bær dauðs­föll megi rekja til útsetn­ingar PM2,5 svifryks á Íslandi á hverju ári.

Svifryk í Reykja­víkHátind­ur­inn í svifryks­mæl­ingum í Reykja­vík er not­aður í alþjóð­legum sam­an­burði.

PM10 er skráð sem krabba­meins­vald­andi efni hjá Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­inni (WHO). Agnirnar eru svo smáar að þær kom­ast djúpt inn í lungun við inn­öndun og geta haft marg­vís­leg heilsu­fars­á­hrif. Innöndun í miklu magni getur leitt til önd­un­ar­erf­ið­leika og í alvar­legum til­fellum hás blóð­þrýst­ings, hjarta­á­falls, heila­blóð­falls og jafn­vel dauða. Aldraðir, börn og þeir sem eru með und­ir­liggj­andi önd­un­ar­færa- eða hjarta­sjúk­dóma eru við­kvæm­astir. Tvær íslenskar rann­sóknir hafa verið gerðar á sam­band­inu milli svifryks­meng­unar og notk­unar astma- og hjarta­lyfja. Rann­sókn­irnar sýndu fram á aukn­ingu í úttektum lyfja nokkrum dögum eftir að loft­mengun vegna svifryks og brenni­steins­vetnis jókst.

Svifryks­mengun fer helst yfir heilsu­vernd­ar­mörk þá daga sem loft er þurrt og stillt, einkum kalda vetr­ar­daga. Þá getur meng­unin safn­ast upp þar sem lítil hreyf­ing er á loft­inu. Mengunin er mest við stórar umferð­ar­æðar og nálægt verk­smiðjum, en mæli­stöðvar eru einmitt stað­settar meðal ann­ars við Hring­braut og Grens­ás­veg.