Straumurinn var tekinn af einni glæsilegustu og jafnframt dýrustu ljósasýningu landsins í Leifsstöð nú á dögunum. Ljósin eru LED-díóður en miklar og hvimleiðar truflanir í TETRA-fjarskiptakerfi viðbragðsaðila á Keflavíkurflugvelli hófust á sama tíma og ljósakerfið, sem kostaði rúmar 200 milljónir króna, var tekið í notkun.

„Því þykir ljóst að ljósakerfið er eitt það stærsta og jafnframt dýrasta sem hefur nokkurn tímann verið sett upp hér á landi.“

Stundin greindi frá ljósasýningunni í Leifsstöð í mars á þessu ári en samkvæmt Guðna Sigurðssyni, upplýsingafulltrúa ISAVIA, var nýja lýsingin til komin vegna þess að sú sem fyrir var var komin til ára sinna: „...auk þess sem breyta þurfti lýsingu eftir að verslanir, þjónusta og öryggisleit færðist til en mismunandi lýsingarþarfir eru á þessum stöðum og mikilvægt að tryggja vinnuverndarsjónarmið við lýsingu á svo stórum vinnustað.“

Stærsta og dýrasta ljósakerfi landsins

Engu var til sparað en breytingarnar kostuðu 190 milljónir króna og fór Isavia með verkið í útboð í gegnum Ríkisskaup. Þrír aðilar skiluðu inn tilboði. Lægstbjóðandi var Rafmiðlun með tæpar 190 milljónir sem er kostnaður við efni, vinnu og uppsetningu. Aðrir bjóðendur voru Fagtækni og Bergraf. Samkvæmt heimildum Stundarinnar reyndist kostnaðurinn þó töluvert meiri þegar uppi var staðið. Því þykir ljóst að ljósakerfið er eitt það stærsta og jafnframt dýrasta sem hefur nokkurn tímann verið sett upp hér á landi.

Á svipuðum tíma og kerfið var sett upp fór að bera á miklum truflunum í TETRA-fjarskiptakerfi Keflavíkurflugvallar en kerfið nota viðbragðsaðilar á borð við lögreglu, tollgæslu, slökkvilið og sjúkraflutningamenn. TETRA er í raun stafrænt talstöðvakerfi sem einnig má nota sem síma og til gagnaflutninga en sendar í kerfinu draga um 60 kílómetra í sjónlínu. Notendur þess á landsvísu eru meðal annars Landhelgisgæslan, fangelsi landsins, björgunarsveitir, Almannavarnir auk allra lögregluembætta og slökkviliða.

Málið í rannsókn erlendis

Mikið kapp var lagt á að finna rót umræddra truflana en ekkert gekk. Rannsóknin stóð í nokkrar vikur. Samkvæmt heimildum Stundarinnar var það síðan starfsmaður flugvallarins sem datt í hug að slökkva á LED-lýsingunni, sem býður meðal annars upp á sérstaka „norðurljósastillingu“, og viti menn; truflanirnar hættu.

Stundin hafði samband við Rafmiðlun, fyrirtækið sem bauð lægst í verkið, keypti búnaðinn og setti hann upp í Leifsstöð. Til svara var Vigfús Pétursson, eða Fúsi, einn helsti LED-sérfræðingur fyrirtækisins en hann sagði þetta mál í rannsókn hjá framleiðendum ljósanna erlendis. Hann segir að kerfið hafi verið keypt í gegnum Rafmiðlun.

„Allt stýrikerfið er í raun hannað í útlöndum. Þessi búnaður er sá sami og var fyrir skrifaður í verkið sem við síðan buðum í. Þetta er nákvæmlega eins og hönnuðurinn vildi gera þetta.“

„Stundin sendi fyrirspurn vegna málsins til ISAVIA en í svari þeirra er þvertekið fyrir að LED-lýsingin hafi haft áhrif á TETRA-kerfið.“

En svona almennt séð Fúsi, geta LED-ljós truflað svona útvarpsbylgjur eða senda? Nú hef ég heyrt frá einum sem setti upp LED-ljós heima hjá sér og allt í einu hætti útvarpið að virka. Getur það sem sagt gerst?

„Þetta ódýra LED eins og menn kalla það, það í rauninni getur verið meira truflanagjarnt en þetta frá stóru framleiðendunum. Frá þessum flottari framleiðendum er spes búnaður sem á að koma í veg fyrir allt sem heitir vesen, allar truflanir og allt slíkt.“

ISAVIA segir bilanir ekki vegna LED-lýsingar

Stundin ræddi við annan LED-sérfræðing hér á landi en hann sagði líklegt að málið snérist um svokallaða EMC-filtera en þeir gera það að verkum að þeir sía út sjónvarps- og útvarpsbylgjur sem LED-ljós geta sent frá sér.

Stundin sendi fyrirspurn vegna málsins á ISAVIA en í svari þeirra er þvertekið fyrir að LED-lýsingin hafi haft áhrif á TETRA-kerfið.

„Þær truflanir í TETRA-talstöðvarkerfi sem verið hafa eru vegna bilunar í búnaðinum sjálfum en ekki vegna LED-lýsingar í flugstöðinni. Búið er að laga þær bilanir og virkar TETRA-kerfið nú eins og skyldi. LED-lýsingin í flugstöðinni er í eðlilegri notkun, en þar sem nú er hásumar þá er ekki þörf á að hafa öll ljósin kveikt og því er oft einungis hluti ljósanna í notkun,“ segir í yfirlýsingu frá ISAVIA.

Sagði ISAVIA ósatt?

Yfirlýsingin er á skjön við bæði heimildir Stundarinnar og þær upplýsingar sem fengist hafa frá Rafmiðlun, fyrirtækinu sem keypti og setti upp lýsinguna í Leifsstöð. Þaðan, eins og áður segir, bárust þær upplýsingar að málið væri í rannsókn hjá framleiðendum ljósanna erlendis. Hún er reyndar á skjön við upplýsingar frá öðrum opinberum aðila líkt og blaðið komst að.

Stundin hafði nefnilega samband við Neyðarlínuna ohf. en hún á og sér um rekstur TETRA-fjarskiptakerfisins hér á landi. Ingólfur Haraldsson hjá Neyðarlínunni segir að þeir hafi grunað það strax að umræddar truflanir kæmu frá LED-lýsingunni. Þá segir Ingólfur að umræddar truflanir hafi byrjað á svipuðum tíma og ISAVIA var að taka LED-lýsinguna í notkun en það hafi ekki enn verið staðfest.

„Við brugðumst við og settum upp annan sendi. Þá höfum við gert við bilun sem var þarna í búnaði sem að ISAVIA eða einhver setti upp. Ég held að það sé verið að vinna áfram í því að laga þá bilun, það tekur svolítinn tíma að koma fyrir þá bilun.“