Ríkisstjórnin leggur til að gerðar verði breytingar á frumvarpi félags- og húsnæðismálaráðherra um almannatryggingar, meðal annars að líf­eyr­is­greiðslur aldr­aðra og öryrkja hækki í 280 þús­und krónur um ára­mótin og upp í 300 þús­und krónur frá árs­byrjun 2018 auk þess sem 25 þúsund króna frítekjumark verði sett á allar tekjur eldri borgara. Þetta var ákveðið á ríkisstjórnarfundi í gær, föstudag. 

Mynd: Wikimedia / Zinneke (CC license)

Daginn þar áður höfðu þrjár þingkonur stjórnarandstöðunnar úr minnihluta fjárlaganefndar, þær Oddný G. Harðardóttir formaður Samfylkingarinnar, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir úr Vinstri grænum og Brynhildur Pétursdóttir úr Bjartri framtíð, lagt fram breytingartillögu við frumvarp Bjarna Benediktssonar til fjáraukalaga fyrir árið 2016 þess efnis að gert yrði ráð fyrir afturvirkri hækkun bóta, lífeyris og tekjutryggingar.

Þannig var þegar orðið ljóst þegar ríkisstjórnin fundaði í gær að þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins yrði stillt upp við vegg vegna kjaramála aldraðra og öryrkja rétt fyrir þinglok. Enn liggur ekki fyrir hvenær þingstörfum lýkur, en gengið verður til þingkosninga þann 29. október. 

Í yfirlýsingu sem ríkisstjórnin sendi frá sér í gær er lagt til að eftirfarandi breytingar verði gerðar á frumvarpinu um breytingar á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð og lögum um málefni aldraðra:

– Eldri borgurum sem halda einir heimili verði tryggðar 300 þúsund krónur á mánuði frá 1. janúar 2018, enda hafi þeir ekki aðrar tekjur sem hafa áhrif á fjárhæð bótanna. Bæturnar hækki í 280 þúsund krónur um næstu áramót. Seinna á árinu 2018 mun kauptrygging á vinnumarkaði einnig ná 300 þúsund krónum samkvæmt kjarasamningum á almennum vinnumarkaði. 

– Framfærsluviðmið öryrkja verði jafnframt 300 þúsund krónur á mánuði frá sama tíma. 

– Frítekjumark verði sett á allar tekjur eldri borgara, hvort heldur sem er lífeyrissjóðstekjur, atvinnutekjur eða fjármagnstekjur. Frítekjumarkið, sem undanþegið er við útreikning bóta, verði 25 þúsund krónur. Þessi breyting samsvarar 25 þúsund króna aukningu ráðstöfunartekna hjá stærstum hluta eldri borgara umfram það sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu. 　

– Hækkun lífeyristökualdurs verði hraðað um 12 ár. Hækkun lágmarkslífeyristökualdurs úr 67 árum í 70 ár eigi sér þannig stað á 12 árum en ekki 24 árum eins og áður var ráðgert. 　

Fram kemur að þessar breytingar leiði til mikillar hækkunar á bótum almannatrygginga á næstu tveimur árum. „Til dæmis munu bætur eldri borgara sem býr einn og hefur engar aðrar tekjur hækka úr 247 þúsund krónum árið 2016 í 300 þúsund krónur árið 2018, eða um 22%. Bætur eldri borgara með 150 þúsund króna lífeyristekjur munu hækka úr 142 þúsund krónum árið 2016 í 229 þúsund árið 2018, eða um 61%,“ segir í tilkynningunni þar sem greint er frá því að árlegur viðbótarkostnaður ríkissjóðs vegna þessara breytinga sé áætlaður um 4,5 milljarðar króna sem bætist við þær 5,0 til 5,5 milljarða króna sem voru áætluð kostnaðaráhrif frumvarps um almannatryggingar.

Mynd: Pressphotos.biz

Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, þingkona Samfylkingarinnar og formaður velferðarnefndar Alþingis, bregst harkalega við tillögunum á Facebook og skrifar: 

Ég brjáluð yfir tillögum ríkisstjórnarinnar í almannatryggingum. Þau segjast ætla að hækka greiðslur til eldri borgara upp í 280.000 kr. en eru bara að plata. Vissulega hækka örfáir í þessa fjárhæð en aðferðin er svo svínsleg að það er bara um 1 nýr milljaður sem fer í þessa aðgerð. Á sama tíma auka þau skerðingar á eldri borgara sem búa einir í 56,9% og auka á krónu á móti krónu skerðingar öryrkja. En kerfið er svo flókið að þau halda að þau komist upp með þetta!

Björgvin Guðmundsson, formaður kjaranefndar Félags eldri borgara, bregst einnig harkalega við tillögum ríkisstjórnarinnar. Hann skrifar á vefsíðu sinni:

Í dag er í gildi 109 þúsund króna frítekjumark á mánuði vegna atvinnutekna aldraðra. Samkvæmt frumvarpi félagsmálaráðherra á að fella þetta frítekjmark niður og i staðinn á að koma 45% skerðingarhlutfall við útreikning lífeyris almannatrygginga. Í frumvarpinu kemur fram útreikningur sem leiðir í ljós,að skerðing lífeyris almannatrygginga eykst verulega vegna atvinnutekna vegna þessara nýju reglna. Nú þykist ríkisstjórnin vera að bæta úr þessu með þvi að tilkynna 25 þúsund króna frítekjumark vegna atvinnutekna! M.ö.o: Í stað 109 þúsund króna frítekjumarks á að koma 25 þús kr frítekjumark. Það sér hver maður,að þetta er gagnslaust. Það fer enginn eldri borgari út að vinna upp á þessi býti. Skerðingin heldur áfram og við það bætist skattaskerðingin. Atvinnutekjurnar væru rétt rúmlega fyrir kostnaði við að koma sér að og frá vinnustað. Ef ríkisstjórnin vill gera eitthvað raunhæft til þess að stuðla að atvinnuþátttöku eldri borgara ætti hún að ákveða strax að gera lífeyri almannatrygginga skattfrjálsan eins og er í Noregi. 25 þúsund króna frítekjumark vegna atvinnutekna er brandari og skiptir engu máli fyrir eldri borgara.

Félag eldri borgara virðist þó telja að tillögur ríkisstjórnarinnar séu skref í rétta átt og til marks um að staðfesta félagsins hafi borið árangur:

Ellen Calmon, formaður Öryrkjabandalags Íslands, segir hins vegar í samtali við RÚV að örorkulífeyrisþegar með litla starfsgetu hafi engan fjárhagslegan ávinning af hækkun á grunnframfærslu til öryrkja, enda muni hækkunin aðeins ná til þeirra sem fái sérstaka framfærsluuppbót.

Mynd: Sjálfstæðisflokkurinn á Facebook

Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, fjallar um tillögur ríkisstjórnarinnar í bréfi sem hann sendi flokksmönnum í gær. Segir Bjarni að hann sjálfur og Eygló Harðardóttir hafi átt frumkvæði að tillögunni á ríkisstjórnarfundinum:

Höfuðskylda okkar allra er að hlúa að þeim sem minna mega sín og aðstoða þá sem hjálpar eru þurfi. Fyrir þinginu liggur frumvarp um breytingar á almannatryggingum. Á fundi ríkisstjórnarinnar í dag var samþykkt, að tillögu minni og félagsmálaráðherra, að leggja til verulegar breytingar á málinu. Við lögðum til að komið verði á frítekjumarki að fjárhæð 25.000 kr. vegna allra tekna auk þess sem lágmarksbætur hækki í 280.000 kr. um næstu áramótin og 300.000 kr. 1. janúar 2018.