Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #117

29. júlí 2026

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 2–3

Innlent

Erfiðara fyrir ungt fólk að fá vinnu

Aukið atvinnuleysi á meðal ungs fólks vekur athygli. Á meðan ungt fólk lýsir áhyggjum af tækifærum til framtíðar segjast atvinnurekendur hafa brennt sig á yngstu kynslóðinni, sem sé alin upp við önnur gildi og taki vinnu ekki jafn alvarlega. Þeir hvetja ungt fólk þó til að gefast ekki upp.

11 mín. lestur

bls. 4

Neytendur

„Því miður virðist ekki vera meiri samkeppni en þetta“

Vaxtamunur, einn helsti mælikvarði á álagningu bankanna, hefur hækkað og er mun hærri en á Norðurlöndum. Formaður Neytendasamtakanna hvetur Samkeppniseftirlitið til að skoða hvort þögult samráð bankanna sé til staðar.

bls. 6

Innlent

Miðflokkskona sótti ráðstefnu um fjöldabrottvísanir

Helena Ólöf Snorradóttir, varamaður í málefnanefnd Miðflokksins, sótti alþjóðlega ráðstefnu um fjöldabrottvísanir innflytjenda. Ræðumenn voru úr röðum hvítra þjóðernissinna með tengingar við nýnasistahreyfingar, auk Greg Bovino, sem leiddi brottvísunarátak Donalds Trump í Minnesota.

bls. 8–9

Úttekt

Hliðarbisness alþingismanna

Nokkrir alþingismenn sinna launuðum verkefnum samhliða þingstörfum og enn fleiri eiga félög í ýmiss konar viðskiptum, eins og Bergþór Ólason. Sumir hafa þegið arðgreiðslur frá félögum sem þeir eiga að miklu eða öllu leyti.

bls. 10–11

LeiðariJón Trausti Reynisson

Tími fólsins

Fulltrúar okkar krefjast nánara sambands við þá sem sýna af sér mestu fólskuna.

bls. 11

PistillSif Sigmarsdóttir

Þegar Evrópusambandið bannaði brjóstaskorur

Listi yfir líflegustu flökkusögurnar um Evrópusambandið.

bls. 12

PistillHenry Alexander Henrysson

Ræðum um spillingu

Eitt meginatriðið í spillingarvörnum er að þora að taka á því þegar fólk í pólitískum stöðum hefur sýnt af sér ábyrgðarlausa hegðun sem grefur undan trúverðugleika þess.

bls. 14–15

AðsentIndriði Þorláksson

Sígandi gengi: Hverjum nýtist það?

Gengissig hefur áhrif á tekju- og eignaskiptingu og lækkar hluta launa í vergri landsframleiðslu en hluti fjármagns vex að sama skapi.

bls. 16–17

GreiningHorft til Evrópu

Súpa hugsjóna, eiginhagsmuna og ótta: Hvað er Evrópusambandið?

Evrópusambandið nær yfir um fjórar milljónir ferkílómetra. Rúmlega 450 milljónir manna búa í ríkjum þess. ESB er eitt stærsta hagkerfi heims. Starfsmannafjöldi sambandsins nemur tugþúsundum.

bls. 18–19

InnlentHorft til Evrópu

Markmið Íslands í aðildarviðræðum

Fullt forræði yfir sjávarútvegi var lykilkrafa í aðildarviðræðum Íslendinga við Evrópusambandið. Þó að ekki hafi verið búið að leggja fram samningsmarkmið var búið að móta þau. Þar var lagt til að lögsagan yrði skilgreind sem sérstakt íslenskt fiskveiðistjórnunarsvæði.

14 mín. lestur

bls. 20–21

EfnahagsmálHorft til Evrópu

Efnahagslegur ávinningur „blasir við“

Hver er kostnaðurinn við Evrópusambandið og hvað myndum við fá til baka? Gylfi Magnússon, prófessor í hagfræði, fer yfir efnahagsleg áhrif af mögulegri aðild að Evrópusambandinu. Áætlað er að nettóframlag Íslands gæti verið á bilinu sex til 15 milljarðar á ári, en prófessorinn telur efnahagslegan ávinning meiri en útgjöldin.

9 mín. lestur

bls. 22–23

GreiningHorft til Evrópu

Um hvað snýst málið eiginlega?

Ísland er eitt fárra fullburða og fullvalda ríkja í Vestur-Evrópu sem hefur kosið að nýta ekki fullveldisrétt sinn með aðild að Evrópusambandinu. Íslendingar hafa engu að síður tekið virkan þátt í evrópskri efnahagssamvinnu í gegnum EES. Hér er rýnt í hvað myndi breytast og hvernig með aðild að Evrópusambandinu.

11 mín. lestur

bls. 24–26

ViðtalHorft til Evrópu

„Verið sjálfsörugg varðandi sjávarútveginn”

Dr. Funda Tekin er sérfræðingur í stækkun Evrópusambandsins. Hún segir að vegna landræðilegrar legu Íslands þá gæti Evrópusambandið séð hag í að ná samningum núna. Íslendingar eigi að vera sjálfsöruggir og ekki síst hvað varðar sjávarútveginn. Tæknilega séu aðildarviðræður þó ekki samningaviðræður.

17 mín. lestur

bls. 28–30

ViðtalHorft til Evrópu

Innan ESB „mun Ísland stjórna fiskveiðum í Norður-Atlantshafi“

Dr. Indriði Benediktsson starfaði í 30 ár hjá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, við vísinda- og heilbrigðissamstarf þess. Hann er eini Íslendingurinn sem hefur verið embættismaður hjá Evrópusambandinu. „Núna er gríðarlega gott tækifæri sem mun aldrei koma aftur," segir hann.

15 mín. lestur

bls. 32–33

GreiningHorft til Evrópu

Lánakjör við upptöku evru

Breytir evran möguleika ungs fólks á því að komast inn á fasteignamarkaðinn? Upptaka evru myndi umbylta lánaumhverfi íslenskra heimila, segir Gauti B. Eggertsson. Ef miðað er við 60 milljóna króna lán til 25 ára myndi mánaðarleg greiðslubyrði lækka um þriðjung.

bls. 33

Innlent

Áhrif evru á fasteignalán Íslendinga

Ef vextir á húsnæðislánum lækka má gera ráð fyrir að húsnæðisverð hækki fyrst um sinn. Þegar frá líður mun húsnæðisverð líklega fyrst og fremst endurspegla byggingarkostnað og verð á lóðum, skrifar Sigurður Jóhannesson, sérfræðingur við Hagfræðistofunun HÍ.

bls. 34–35

ViðtalHorft til Evrópu

Íslenskir neytendur njóta ekki sömu verndar

Prófessor í Evrópurétti segir allt tal um að atvinnuleysi á Spáni sé tengt Evrópusambands-aðild rangt. Það sé heimatílbúinn vandi sem megi rekja áratugi aftur í tímann. Hún segir jafnframt að aðild að ESB styrki stöðu neytenda, en það séu sannarlega víti til þess að varast.

8 mín. lestur

bls. 36

GreiningHorft til Evrópu

Breytingar í matvörubúðinni við ESB aðild

Sú staðreynd að verðlag er hærra á íslandi samanborið við önnur Evrópulönd fer ekki fram hjá Íslendingum. Og hvað þá ferðamönnum sem flykkjast til landsins. Hver er ástæðan fyrir þessu? Og myndi innganga í Evrópusambandið breyta nokkru?

bls. 38–39

InnlentHorft til Evrópu

Vildu ekki koma aftur til Íslands með 100 manna hóp

Vilborg Arna Gissurardóttir tók á móti 100 frönskum konum sem komu hingað til að keppa í vetraríþróttum. Kostnaðurinn kom í bakið á skipuleggjendum mótsins sem ákváðu að fara næst til Finnlands. Finnar hafa nýtt styrki ESB við uppbyggingu heimskautaferðamennsku, en Vilborg vann að verkefni í byggðaþróun á Suðurlandi sem fékk 100 milljóna styrk þegar Ísland var síðast í aðildarviðræðum.

11 mín. lestur

bls. 40–41

ViðtalHorft til Evrópu

Rándýrin rata til Finnlands

Hreindýrabændur í Finnlandi lýsa veruleika sínum við að reka norðurslóðabúskap, þegar reglugerðir Evrópusambandsins gerir þeim erfitt fyrir að ná stjórn á rándýrunum sem ráðast á dýrin. Þrátt fyrir ríkisstyrki reynist reksturinn þungur en ferðaþjónustan vegur upp á móti.

10 mín. lestur

bls. 42–44

Skýring

Getur Ísland staðið við alþjóðlegar skuldbindingar um náttúruvernd utan Evrópusambandsins?

Svo virðist sem Ísland sækist eftir því að gerast aðili að alþjóðlegum samningum en leiti síður eftir því að innleiða reglurnar eða uppfylla skuldbindingar sínar. Rætt við líffræðinginn Trausta Baldursson og Aðalheiði Jóhannsdóttur, prófessor í umhverfisrétti.

13 mín. lestur

bls. 46–47

ViðtalHorft til Evrópu

Lífið á Spáni fyrir og eftir Evrópusambandið

Fjórum árum áður en Spánn gekk í Evrópusambandið flutti Hólmfríður Matthíasdóttir, útgáfustjóri Forlagsins, til Barcelona. Hún hefur upplifað miklar breytingar þar og segir Evrópusambandið hafa dælt styrkjum til Spánar og það til ýmissa mála, eins og til endurbóta á samgöngum og landbúnaði jafnt sem styrkjum til menningarmála. Þá hafi katalónskan hlotið meðbyr.

bls. 48

StjórnmálHorft til Evrópu

Virkar vel fyrir ríki með veika stjórnsýslu

„Með aðild að ESB hvarf hættan á endurkomu herforingjastjórnar,“ segir Jesús Fernández-Villaverde, spænskur prófessor í hagfræði. Spánn hafi hagnast mikið á aðildinni en upptaka evrunnar hafi engu að síður skapað áskoranir.

bls. 50–51

GreiningHorft til Evrópu

Tóku völdin en misstu áhrifin

Tíu árum eftir að Bretar kusu að ganga úr Evrópusambandinu greiða Íslendingar atkvæði um hvort hefja eigi aðildarviðræður við sambandið að nýju. Hvaða áhrif hafði útgangan á breskt samfélag og hvaða lexíu geta Íslendingar lært af henni?

11 mín. lestur

bls. 52–53

ErlentHorft til Evrópu

Íslendingar þurfa að forðast „breska kvillann“

Þegar Írland og Bretland gengu saman í Evrópubandalagið árið 1973 var Írland fátækt fyrrverandi nýlenduríki, efnahagslega háð hinni gömlu herraþjóð sinni. Hálfri öld síðar er Írland orðið auðug miðstöð bandarískra tæknifyrirtækja á borð við Microsoft og Google. Bretland hefur hins vegar yfirgefið sambandið. Hvaða hlutverk lék ESB í uppgangi Írlands og hvers vegna fetuðu nágrannaríkin hvort sinn veg?

bls. 54–55

ErlentHorft til Evrópu

Raddir Evrópubúa: Tilfinning um tengsl varð sterkari

Íbúar í Evrópusambandsríkjum deila reynslu sinni af áhrifum aðildar á líf þeirra og samfélag.

21 mín. lestur

bls. 57

ViðtalHorft til Evrópu

Maður labbar ekki fram hjá Evrópufána á hverjum degi og segir takk

Kristof Magnússon er þekktur rithöfundur og leikskáld sem á þýska móður og íslenskan föður. Hann hefur búið í Þýskalandi frá blautu barnsbeini, sem barn í Hamborg og fullorðinn í Berlín, en er vel kunnugur á Íslandi og talar íslensku. Hvernig ætli hann upplifi að búa í landi innan Evrópusambandsins?

bls. 58–60

ViðtalHorft til Evrópu

Framtíð Íslands: Hver er reynsla ungs fólks í Evrópu?

Framtíð Íslands er framtíð unga fólksins. Í leit að svörum við því hvað aðild að Evrópusambandinu felur í sér fyrir daglegt líf ungs fólks sló ungur maður á þráðinn til ungmenna sem eiga það eitt sammerkt að vera búsett í Evrópusambandsríkjum.

16 mín. lestur

bls. 61

ViðtalHorft til Evrópu

Hræðsluáróður og ýktar yfirlýsingar í aðdraganda kosninga

Óðinn Freyr Baldursson er formaður Ungra Evrópusinna og Halldór Ísak Ólafsson er stjórnarmeðlimur UNG gegn ESB. Þótt þeir séu á öndverðum meiði í afstöðu sinni sammælast þeir um tvennt: Að vinna þurfi bug á upplýsingaóreiðu í tengslum við þjóðaratkvæðagreiðsluna og að svo lengi sem fólk tekur upplýsta ákvörðun þá hafi allir unnið.

bls. 62–64

InnlentHorft til Evrópu

Trump skapaði tækifæri

„Við lifum í efnahagslega samtvinnuðum heimi,“ segir Maximilian Conrad, prófessor í stjórnmálafræði og sérfræðingur Evrópufræðum. Ef Íslendingar fari í aðildarviðræður þurfi þeir að standa fast á sínu en með aðild gætu þeir haft margvísleg áhrif á þróun mála í Evrópu. Aðild raungerist hins vegar ekki nema að undangegnum þjóðaratkvæðagreiðslum, breytingu á stjórnarskrá og alþingiskosningum.

13 mín. lestur

bls. 65

ViðtalHorft til Evrópu

„Smáríki þurfa skjól“

Gunnhildur Lilý Magnúsdóttir, dósent við Háskólann í Malmö og sérfræðingur í alþjóðlegri stöðu ríkja á Norðurlöndum, segir mikilvægt að rýna í hlutskipti smáríkja í Evrópusambandinu til að átta sig á stöðu Íslands þegar kemur að mögulegum aðildarviðræðum.

bls. 66–67

ViðtalHorft til Evrópu

Þegar smáríki díla við stærri ríki

„Bandaríkin eru mögulega ógn gagnvart Íslandi, en helst við bandaríki Íslands, Grænland, Danmörk og Kanada,“ segir Sverrir Steinsson, lektor við Háskólann í Toronto. Á sama tíma sé meiri vilji innan Evrópusambandsins til að fá Ísland inn en áður. „Ísland er á strategískt mikilvægum stað í heiminum.“

13 mín. lestur

bls. 68–69

Greining

Efnahagsbandalög og séríslensk hagfræði – rökvísi hagstjórnar í evrópsku samhengi

Hagsmunaaðilar í evrópsku viðskiptalífi eru hlynntir aðild en því er öfugt farið hér á landi. Verkalýðshreyfingin í Evrópu sér hagsmuni sína betur tryggða innan sambandsins en utan þess þó lítið fari fyrir því sjónarmiði hérlendis. Almenningur í löndum Evrópusambandsins er í miklum meirihluta ánægður með það samband. Íslenskur almenningur fær að segja sitt álit innan mánaðar.

9 mín. lestur

bls. 70–73

Viðtal

Ísland undirlagt hræðsluáróðri

„Tjáningarfrelsið er svo mikilvægt fyrir lýðræðislegt samfélag,” segir Þórhildur Sunna Ævardóttir, framkvæmdastjóri alþjóðlegu mannréttindasamtakanna Courage International. Sem fyrrum þingmaður og sérhæfð í mannréttindum hefur hún í ófáum málum barist gegn þöggunartilburðum valdsins gagnvart þeim sem fletta ofan af misnotkun þess.

36 mín. lestur

bls. 74

Eitt og annaðBorgþór Arngrímsson

50 þúsund slysagildrusvalir

Á húsum í Danmörku eru að minnsta kosti 50 þúsund svalir sem eru beinlínis hættulegar, að mati Dönsku byggingatæknistofnunarinnar. Fyrir skömmu lést húsvörður íbúðablokkar í Kaupmannahöfn þegar litlar svalir á húsinu hrundu.

bls. 80

Innlent

Viljum að fólk upplifi náttúruna og hafi gaman

Fjallavinir fagna 15 ára afmæli í ár og verða með sérstaka afmælisferð eftir verslunarmannahelgi að Grænahrygg. Fram undan eru alls konar skemmtilegar ferðir.

bls. 82

Innlent

Kryfja morð sem framin voru í hrikalegri náttúru

Gísli Már Gíslason, líffræðingur og leiðsögumaður, mun leiðsegja dagsferð að Sjöundá sem verður farin upp úr verslunarmannahelgi. Með í för verða hæstaréttardómarar sem varpa ljósi á eitt helsta morðmál Íslandsögunnar sem átti sér þar stað.

9 mín. lestur

bls. 84–85

Viðtal

Langvarandi áreiti getur valdið skaða

Margrét Grímsdóttir, framkvæmdastjóri hjúkrunar á Heilsustofnun NLFÍ, og Sigrún Sigurðardóttir, prófessor við HA, hafa verið með námskeið þar sem þær kenna konum aðferðir til þess að takast á við streitu og afleiðingar áfalla.

11 mín. lestur

bls. 86

Skóli lífsinsBirgir Örn Steinarsson

Veröldin hrundi og það var það besta sem hefur komið fyrir

Andleg vakning fæðist yfirleitt í andlegum sársauka. Hann neyðir mann til þess að færa athyglina frá miðju sjálfsins.

bls. 88

Fólkið í borginni

„Sárið er enn opið“ 36 árum eftir að hún fæddi andvana barn

Dagbjört Skaftadóttir var tvítug þegar hún fæddi andvana stúlku eftir sjö mánaða meðgöngu, eftir að hafa fengið meðgöngueitrun. Viku fyrr hafði hún látið vita að hreyfingarnar væru minni en það var ekki athugað.

bls. 88

PistillFlóki Dagsson

Væmni eða bölsýni?

Hvernig reyna andstæðar fylkingar að höfða til ungra kjósenda í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu?

GreiningHorft til Evrópu

Er Evrópusambandið í alvörunni vinsælla en nokkru sinni fyrr?

Evrópusambandið er eins og veðrið – sama hvernig vindurinn blæs virðist alltaf ástæða til að bölsótast yfir því. En hvað finnst íbúum ESB raunverulega um sambandið?

SpottiðGunnar Karlsson