Brynjar Níelsson, þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, vill að frum­varp Svan­dísar Svav­ars­dóttur heil­brigð­is­ráð­herra til laga um þung­un­ar­rof verði dregið til baka. Fara þurfi fram miklu dýpri umræða um málið og laga­leg rétt­indi þeirra sem ekki hafa fæðst, meðal ann­ars um rétt ófæddra barna til að erfa eignir for­eldra sinna. 

Þetta kom fram í ræðu Brynjars á Alþingi í gær. „Þetta snýst auð­vitað ekk­ert um kven­frelsi. Þetta snýst um það hvort fóstur eigi ein­hver rétt­indi. Það hefur það nú þegar í lögum. Þetta eru spurn­ing­arnar sem við eigum að ræða hér en það er eng­inn að ræða það,“ sagði hann. 

Brynjar vék að því að þeir sem mest töl­uðu um sjálfs­á­kvörð­un­ar­rétt kvenna í umræðum um þung­un­ar­rof hefðu engan áhuga á frelsi kvenna til að stunda kyn­lífs­við­skipti eða ger­ast stað­göngu­mæður. Þá sagði hann að ef málið sner­ist raun­veru­lega um sjálfs­á­kvörð­un­ar­rétt kvenna hlyti að mega lög­leiða fóst­ur­eyð­ingar skil­yrð­is­laust, án tíma­tak­mark­ana.

„Svona frum­varp þarf miklu meiri umræðu. Það á ekki að snú­ast um 22 vikur eða 20. Við þurfum að velta því fyrir okkur, hvenær kviknar líf? Og hvaða rétt­indi á fóstur í lögum? Á ekki fóstur erfða­rétt­inn til dæmis? Er það bara ein­hver sjálfs­á­kvörð­un­ar­réttur kon­unnar eða hjón­anna um það hvort það missir þessi rétt­indi? Það er eng­inn að taka þessa umræðu, ekki nokkur maður,“ sagði hann. 

Almennt litið svo á að rétthæfi hefjist við fæðingu

Samkvæmt erfða­lögum njóta ófædd börn skil­yrts erfða­réttar. 21. gr. lag­anna hljóðar svo: „Barn, sem getið er, áður en arf­leif­andi fellur frá, tekur arf eftir hann, ef það fæð­ist lif­andi.“ Eins og Páll Sig­urðs­son laga­pró­fessor útskýrir í bók sinni Erfða­réttur, yfir­lit um meg­in­efni erfða­reglna verður þannig erfða­réttur mann­veru á fóst­ur­skeiði „ekki virkur fyrr en ljóst er að það fæð­ist sem lif­andi barn“ (bls. 79).

Almennt er litið svo á að menn öðlist rétt­hæfi (verði hæfir til að eiga rétt­indi og bera skyldur) við fæð­ingu en að fóstur hafi skil­yrt rétt­hæfi í erfða­lögum og njóti jafn­framt rétt­ar­verndar sam­kvæmt 216. gr. almennra hegn­ing­ar­laga sem kveður á um bann við því að deyða fóstur, þ.e. utan þess ramma sem er mark­aður fóst­ur­eyð­ingum með settum lögum um fóst­ur­eyð­ingar/þung­un­ar­rof (sjá t.d. kennslu­efni frá laga­deild HÍ). 

Segir fóstur hafa mörg lagaleg réttindi

Brynjar vill að rætt verði um hvaða rétt­indi ófædd börn hafa sam­kvæmt núgild­andi lögum. „Ég held að við þurfum að velta því fyrir okkur, hvenær kviknar líf, hvaða rétt­indi hefur það líf nú þegar í lögum og mörg önnur rétt­indi sem það hefur lögum sam­kvæmt.“

Þá sagði hann til­valið að draga þung­un­ar­rofs­frum­varpið til baka, enda lægi varla mikið á afgreiðslu þess. „Ræðum þetta bara upp á nýtt út frá þessum atriðum. Ég held það sé bara mjög mik­il­vægt, því þetta er risa­mál. Þetta er risa­mál í hugum margra þó að ég geti alveg við­ur­kennt það hér að fóst­ur­eyð­ingar hafa í sjálfu sér ekki truflað mig.“

Brynjar sagði umræð­una alla um þung­un­ar­rof hafa verið á villi­götum. „Þessi rök­ræða um sjálfs­á­kvörð­un­ar­rétt, kven­frelsi, vikur, hún finnst mér mjög slöpp og það er eins og eng­inn þori raun­veru­lega að taka hina stóru umræðu sem skiptir auð­vitað máli, hvaða rétt­indi á fóstur og hvenær öðl­ast það rétt­indi? Og hvað er eðli­legt í því út frá okkar sið­ferð­is­við­miðum að eyða fóstri eða rjúfa þungun með aðgerð heil­brigð­is­starfs­manna?“