S

igríður Á. Andersen dómsmálaráðherra, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, þingkona Sjálfstæðisflokksins, og Hildur Sverrisdóttir, varaþingkona sama flokks, hafa fullyrt undanfarna daga að það sé nýmæli að dómstóll komist að þeirri niðurstöðu að manneskja eigi rétt á skaðabótum fyrir að hafa ekki fengið starf.  

„Það er nýmæli að hér sé verið að dæma mönnum skaðabætur fyrir að fá ekki starf sem þeir hafa sóst eftir,“ sagði Sigríður Andersen í Kastljósi á fimmtudag. „Þarna eru dómstólar í fyrsta sinn að dæma skaðabætur fyrir mann sem fékk ekki starf sem hann á ekki rétt á samkvæmt lögum,“ sagði Áslaug Arna í kvöldfréttum RÚV sama dag. Loks sagði Hildur Sverrisdóttir í Vikulokunum á Rás 1 um helgina: „Það er ótrúlega áhugavert – og við vitum náttúrlega ekki hvort þessu verður áfrýjað og hvað gerist þá á efra dómstigi – að í fyrsta skipti sé verið að gefa skaðabætur fyrir að fá ekki starf sem þú átt ekki rétt á samkvæmt lögum. Það er mjög sérstakt.“ 

Í dómaframkvæmd undanfarinna ára er þó að finna bein dæmi um að viðurkennd sé bótaskylda vegna fjártjóns sem fólk varð fyrir vegna þess að gengið var framhjá því við ráðningu í störf. Þann 3. júní 2004 komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að Neyðarlínan hefði brotið jafnréttislög þegar gengið var fram hjá konu við ráðningu og þannig bakað henni fjártjón. Fyrir vikið bæri Neyðarlínunni að greiða konunni skaðabætur upp á 1,1 milljón króna. Sams konar dómur var kveðinn upp rúmum tveimur árum síðar, þann 16. nóvember 2006. Þá féllst Hæstiréttur á að Þjóðkirkjan væri skaðabótaskyld eftir að hafa gengið fram hjá konu með ólögmætum hætti og brotið jafnréttislög við skipun í embætti sendiráðsprests í London. 

„Mjög sérstakt“

Í Vikulokunum á laugardag furðaði Hildur Sverrisdóttir, varaþingkona Sjálfstæðisflokksins, sig á því að héraðsdómur hefði viðurkennt skaðabótaskyldu ríkisins gagnvart umsækjendunum um stöðu Landsréttardómara. „Það er mjög sérstakt, sérstaklega í ljósi þess að það hefur áður gerst að það fer fyrir dóm, t.d. einn sem ég hef í huga varðandi hjúkrunarfræðing sem fékk ekki starf og það var algerlega ljóst að í því ferli var ekki sótt nægilegra gagna og eitthvað slíkt, en niðurstaðan var samt látin standa og viðkomandi fékk ekki skaðabætur en núna í fyrsta skipti þegar dómari á í hlut eru veittar skaðabætur og ég held það verði mjög áhugavert að sjá hvað gerist með það.“

Þarna vísar Hildur væntanlega til dóms frá 2002 þar sem tekist var á um hvort heilbrigðisstofnun hefði bakað sér skaðabótaskyldu þegar hjúkrunarráð stofnunarinnar lét undir höfuð leggjast að óska eftir viðeigandi gögnum vegna eins umsækjanda um stöðu hjúkrunarforstjóra og taka fullnægjandi afstöðu til umsóknarinnar. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að stofnunin hefði sýnt fram á fyrir dómi að byggt hefði verið á málefnalegum sjónarmiðum og nægilegar líkur leiddar að því að gagnaöflun og umsögn hjúkrunarráðs hefði ekki leitt til annarrar niðurstöðu en þeirrar sem varð ofan á. Í ljósi þess var skaðabótakröfunni og miskabótakröfunni hafnað. 

Skilyrði bótaskyldu uppfyllt í málum Eiríks og Jóns

Í nýlegum dómum Héraðsdóms Reykjavíkur vegna lögbrota við skipun dómara í Landsrétt er bent á að almennt leiði annmarkar á málsmeðferð og undirbúningi stjórnvaldsákvörðunar um veitingu embættis ekki einir og sér til bótaábyrgðar gagnvart þeim sem fær ekki slíkt embætti. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hafi það hins vegar verið talið „forsenda fyrir bótaskyldu stefnda við slíkar aðstæður að sá sem sækir um opinbert embætti sýni fram á að lögmæt meðferð málsins og forsvaranlegt mat á umsókn og samanburður á hæfni hans og annarra umsækjenda hefði leitt til þess að hann hefði hlotið embættið“. Í þessu samhengi er vísað til dóma Hæstaréttar Íslands frá 19. september 2002 í máli nr. 90/2002, frá 14. apríl 2011 í máli nr. 412/2010 og frá 7. júní 2018 í máli nr. 578/2017.

Héraðsdómur taldi þetta ofangreinda skilyrði uppfyllt í málum Eiríks Jónssonar og Jóns Höskuldssonar, umsækjenda sem gengið var fram hjá við skipun dómara í Landsrétt. „Með vísan til þessara atriða verður að telja að stefnandi hafi leitt nægilega sterkar líkur að því að lögmæt meðferð málsins og forsvaranlegt mat á umsókn og samanburður á hæfni hans og annarra umsækjenda hefði leitt til þess að hann hefði verið skipaður dómari við Landsrétt. Er því fallist á málsástæðu stefnanda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda vegna þess fjárhagslega tjóns sem hann varð fyrir vegna ákvörðunar ráðherra,“ segir í báðum dómunum.