Akstursstyrkir sjúklinga og foreldra langveikra barna, sem þurfa að sækja læknisþjónustu fjarri heimabyggð, nema einungis 28,5 prósent af þeirri upphæð sem þingmenn, og aðrir ríkisstarfsmenn, fá í akstursstyrki vegna starfa sinna. Samkvæmt upplýsingum hjá Sjúkratryggingum Íslands nemur kílómetragjald vegna ferða til þess að sækja læknisaðstoð alls 31,34 krónum. Ríkisstarfsmenn og þar með þingmenn fá hins vegar 110 krónur fyrir hvern ekinn kílómetra fyrstu 10 þúsund kílómetrana, en frá 10 til 20 þúsund kílómetrum 99 krónur á kílómetra og allt um fram það 88 krónur á hvern ekinn kílómetra.

Erna Helgadóttir er móðir langveiks drengs. Fjölskyldan býr á Seyðisfirði en þarf alloft að sækja læknisaðstoð í Reykjavík. Ef Erna myndi kjósa að keyra með son sinn fram og til baka þá 713 kílómetra sem eru á milli Seyðisfjarðar og Reykjavíkur fengi hún rúmlega 44.690 krónur endurgreiddar vegna ferðakostnaðar. Færi þingmaður sömu vegalengd til þess að hitta kjósendur í kjördæminu fengi hann 156.860 krónur endurgreiddar í akstursstyrk.

Þar sem um rúmlega átta klukkustunda ferðalag er að ræða kýs Erna hins vegar að fljúga frá Egilsstöðum til Reykjavíkur og fær fargjaldið niðurgreitt að mestu leyti, en á vefsíðu Sjúkratrygginga Íslands segir að greiðsluhluti sjúklings skuli aldrei vera hærri en 1.500 krónur fyrir hverja ferð. Þá fær hún endurgreiddan ferðakostnað á milli Seyðisfjarðar og Egilsstaða, sem eru 74 kílómetrar, tæplega 4.640 krónur. Þingmaður fengi 16.280 krónur fyrir sama ferðalag. Í tilvikum þar sem eigin bifreið er notuð endurgreiða Sjúkratryggingar Íslands tvo þriðju hluta kostnaðarins, miðað við 31,34 krónur á hvern ekinn kílómetra. Væri allur kostnaðurinn endurgreiddur væru því greiddar 47 krónur á hvern ekinn kílómetra, sem er enn töluvert lægra kílómetragjald en ríkisstarfsmenn fá. Þess má geta að kílómetragjald sjúklinga hækkar og lækkar í hlutfalli við akstursgjald ríkisstarfsmanna. 

„En það sem vex manni allra helst í augum er þegar maður kemur til Reykjavíkur,“ segir Erna í samtali við Stundina. „Maður skilur allt eftir heima hjá sér. Maður tekur ekki bílinn með, eða annan fararskjóta, þannig þá erum við svolítið á okkar vegum. Við þurfum bara að koma okkur á spítalann og gleypa þann kostnað. Eða hvort það sé hreinlega gert ráð fyrir að við löbbum.“ Erna hefur því þurft að greiða sjálf fyrir bílaleigubíl eða leigubíl til þess að komast frá flugvellinum og á sjúkrahúsið. Þá þarf hún einnig sjálf að útvega sér gistingu á höfuðborgarsvæðinu á meðan dvöl þeirra stendur. „Allur kostnaður leggst á okkur þegar við erum komin til Reykjavíkur,“ segir hún. 

Fær 77 þúsund í umönnunargreiðslur

Foreldrar langveikra barna eiga rétt á svokölluðum umönnunargreiðslum. Þegar umönnunarmat er gert er hvert barn metið í ákveðinn flokk umönnunargreiðslna, en um fimm flokka er að ræða. Umönnunarmat fer hins vegar eftir tegund sjúkdóms, en ekki er gert sjálfstætt mat á því hversu mikla umönnun hvert barn þarf. Barn með krabbamein, í umfangsmikilli meðferð og dvelur mikið á sjúkrahúsi, er þannig metið í fyrsta flokki, 100 prósent. Greiðslur í því tilviki nema þá tæplega 180 þúsund krónum á mánuði. Sonur Ernu er hins vegar með sjaldgæfan sjúkdóm, galla í ónæmiskerfi, og fær þrálátar sýkingar sem krefjast skurðaðgerða og mikillar umönnunar. „Ég er föst heima hjá mér, vinn að heiman, og er allan sólarhringinn í einhvers konar umönnun,“ segir Erna. „Hann fór í 18 aðgerðir í fyrra sem dæmi og við erum að fara í fjórðu aðgerðina á þessu ári.“

Sjúkdómurinn fellur hins vegar ekki að flokkunarkerfi Tryggingastofnunar og hefur Erna þurft að berjast fyrir því að fá einhverjar greiðslur. Nýlega var hún hins vegar hækkuð upp í annan flokk, 43 prósent og fær því rúmlega 77 þúsund krónur á mánuði. „Aftur á móti þurfti ég að minnka vinnuna mína niður í 75 prósent og þessar greiðslur nægja ekki upp í tapaðar tekjur,“ segir hún. 

Það munar því um hverja krónu í ferðakostnað og annan kostnað vegna ferðalaga sökum veikindanna. 

Leynd varðandi akstursstyrki þingmanna afnumin

Töluverð umræða skapaðist í samfélaginu eftir að í ljós kom að Ásmundur Friðriksson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, fékk 4,6 milljóna króna aksturskostnað endurgreiddan frá Alþingi á síðasta ári eftir að hafa ekið tæplega 48 þúsund kílómetra um kjördæmi sitt. Ásmundur er í hópi átta þingmanna sem fengu meira en 15 þúsund kílómetra aksturskostnað endurgreiddan, en þrír af þessum átta óku meira en 30 þúsund kílómetra á eigin bifreið á síðasta ári og fengu meira en þrjár milljónir króna endurgreiddar. 

Leynd hefur verið yfir akstursgreiðslum þingmanna. Þegar Stundin fjallaði um málið á síðasta ári og óskaði eftir upplýsingum um endurgreiddan aksturskostnað þingmanna fengust þau svör frá skrifstofu Alþingis að ekki væru veittar upplýsingar um einstaka þingmenn. „Hins vegar hefur sú regla gilt – mjög lengi – að ekki eru veittar upplýsingar úr bókhaldinu um einstaklinga eða einstaka þingmenn – þannig að lesið verði í þær um þeirra einkahagi eða það hvernig þeir haga þingmannsstarfi sínu eða sambandi við kjósendur,“ sagði í svari frá skrifstofu Alþingis. 

Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, spurðist síðan fyrir um málið á Alþingi í desember og fékk svar frá forseta Alþingis þann 8. febrúar síðastliðinn. Fékk hann sundurliðaðar upplýsingar um greiðslur til þeirra tíu þingmanna sem þegið hafa hæstu akstursstyrkina síðastliðin fimm ár, en ekki voru veittar upplýsingar um hvaða þingmenn ættu í hlut. Ásmundur viðurkenndi sjálfur að sennilega væri hann þarna efstur á lista. 

Í kjölfar umræðunnar ákvað forsætisnefnd Alþingis að opna sérstakan vef þar sem allar upplýsingar um greiðslur til þingmanna eru rekjanlegar, þar með talið akstursstyrkir. Þær upplýsingar ná hins vegar aðeins til 1. janúar 2018. Þess má geta að Ásmundur Friðriksson hefur þegar þegið tæplega 600 þúsund krónur í akstursstyrki það sem af er ári.