Mann­rétt­inda­dóm­stóll Evrópu kveður upp dóm í máli Geirs H. Haarde gegn Íslandi á fimmtu­dag­inn í næstu viku. Geir var dæmdur í Lands­dómi árið 2012 fyrir að hafa sýnt stór­kost­legt gáleysi í störfum sínum sem for­sæt­is­ráð­herra í aðdrag­anda banka­hruns­ins 2008. Geir, sem starfar í dag sem sendi­herra Íslands í Washington, var sak­felldur fyrir að hafa látið undir höfuð leggj­ast að halda ráð­herra­fundi um mik­il­væg mál og þannig tal­inn hafa brotið gegn 17. gr. stjórn­ar­skrár.

Tekið var fram í dómi Lands­dóms að með hátt­erni sínu hefði Geir ekki aðeins brotið gegn form­reglu heldur van­rækt að marka póli­tíska stefnu til að takast á við þann efna­hags­vanda sem honum hlaut að vera ljós strax í febr­úar 2008. „Ef slík stefna hefði verið mörkuð og henni síðan fylgt eftir á skipu­legan hátt, þar á meðal af Seðla­banka Íslands og Fjár­mála­eft­ir­lit­inu, má leiða að því rök að draga hefði mátt úr því tjóni, sem hlaust af falli bank­anna í byrjun októ­ber 2008,“ segir í dómi Lands­dóms.

Fjallað um pólitískt eðli landsdóms

Geir kærði dóm­inn og fram­göngu íslenska rík­is­ins gagn­vart sér til Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu (MDE) haustið 2012. Nið­ur­stöð­unnar er að vænta á fimmtu­dag­inn næst­kom­andi, þann 23. nóv­em­ber, en veru­legar líkur eru á að í sömu vik­unni muni Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn og Vinstri græn hefja stjórn­ar­sam­starf ásamt Fram­sókn­ar­flokknum og kynna stjórn­ar­sátt­mála og ráð­herra­skipan nýrrar rík­is­stjórnar. Geir var for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins og for­sæt­is­ráð­herra en þing­menn Vinstri grænna léku lyk­il­hlut­verk í atburða­rásinni sem leiddi til þess að hann var dreg­inn til laga­legrar ábyrgðar fyrir van­rækslu í aðdrag­anda hruns­ins og dæmdur í Lands­dómi. Sjálf­stæð­is­menn börð­ust harka­lega gegn því, en nú er stefnt að sögu­legum sáttum flokk­anna.

Mynd: Wikimedia / Zinneke (CC license)

Að því er fram kemur í frétta­til­kynn­ingu frá MDE telur Geir að að brotið hafi verið á rétti sínum til sann­gjarnrar máls­með­ferðar, rétt­inum til að vera tal­inn sak­laus uns sekt er sönnuð, rétt­inum til að vera umsvifa­laust gert kunn­ugt um sak­ar­efni og rétt­inum til að að fá nægan tíma og aðstöðu til að und­ir­búa málsvörn sína.

Geir telur ákvörðun Alþings um ákæru á hendur sér hafi verið tekna á „póli­tískum for­sendum“, brotala­mir hafi verið í mála­til­bún­að­inum gegn sér og að dóm­stóll­inn hafi ekki verið óvil­hallur og sjálf­stæður. Þá er byggt á því að refsi­heim­ildir hafi verið óskýrar og laga­á­kvæðin svo óljós að honum hefði ekki mátt vera ljóst að með hátt­semi sinni kynni hann að vera dæmdur fyrir brot á stjórn­ar­skrá. 

Tamílamálinu var vísað frá 

Geir Haarde er ekki fyrsti ráð­herr­ann sem fer með ráð­herra­á­byrgð­ar­mál fyrir Mann­rétt­inda­dóm­stól Evrópu og byggir á því því að sér­dóm­stóll um ráð­herra­á­byrgð telj­ist ekki sjálf­stæður og óvil­hallur og að máls­með­ferðin hafi falið í sér mann­rétt­inda­brot.

Þann 18. maí 1999 komst Mann­rétt­inda­dóm­stóll Evrópu að þeirri nið­ur­stöðu að mál ráð­herr­ans Erik Ninn-Hansen gegn Danmörku – í kjöl­far fang­els­is­dóms Rík­is­réttar yfir honum í Tamíla­mál­inu, póli­tísku hneyksl­is­máli sem kom upp í Danmörku árið 1993 og sner­ist um brot á rétt­indum inn­flytj­enda frá Sri Lanka  – væri ekki tækt til efn­is­með­ferðar. 

Taldi Mann­rétt­inda­dóm­stóll­inn að þótt hluti dóm­ara væri póli­tískt skip­aður af danska þing­inu væri það ekki til­efni til að draga sjálf­stæði og óhlut­drægni Rík­is­réttar í efa, auk þess sem ekki væri að sjá að máls­með­ferðin hefði gengið gegn fyr­ir­mæl­unum sem gefin eru í mann­rétt­inda­sátt­mála Evrópu.

Ólíkt máli Eriks Ninn-Hansen var kæra Geirs Haarde til MDE tekin til efn­is­með­ferðar. Það verður fróð­legt að sjá hvort dóm­stóll­inn hverfi frá fyrri dóma­fram­kvæmd að því er varðar sjálf­stæði og óhlut­drægni sér­dóm­stóla á borð við Landsdóm og Rík­is­rétt.