„Birgitta er ekki þolandi heldur gerandi“

Sara Elísa Þórð­ar­dóttir, vara­þing­kona Pírata, segir að Birgitta Jóns­dóttir hafi beitt sam­starfs­fólk and­legu ofbeldi og tekur undir lýs­ingar Helga Hrafns Gunn­ars­sonar á sam­skipta­háttum hennar. Hún telur að það hafi löngu verið orðið tíma­bært að þing­menn upp­lýstu gras­rót­ina um fram­kom­una.

„Ef það er eitt­hvað sem ætti að gagn­rýna er það að við skyldum ekki gera þetta fyrir lif­andi löngu,“ segir Sara í sam­tali við Stundina. „Hvort sem þú stofnar hljóm­sveit, fjöl­skyldu eða stjórn­mála­flokk, þá gefur það þér engan rétt til að beita með­limi alvar­legu and­legu ofbeldi. Birgitta Jóns­dóttir er ekki þol­and­inn í þessu máli. Hún er ger­and­inn.“

Und­an­farna daga hafa fjöl­miðlar fjallað um átaka­fund Pírata þar sem til­nefn­ingu Birgittu Jóns­dóttur í trún­að­ar­ráð flokks­ins var hafnað með 55 af 68 greiddum atkvæðum. Þingmenn flokks­ins beittu sér gegn skipun Birgittu í trún­að­ar­ráðið og hefur ræða Helga Hrafns Gunn­ars­sonar vakið mikla athygli, þar sem hann lýsti ára­langri reynslu sinni af því að vinna með Birgittu, fyrr­ver­andi for­manni Pírata og eins af stofn­endum flokks­ins. 

Stundin hafði sam­band við Birgittu sem vildi ekki tjá sig um málið.

Mikilvæg fyrirmynd og síðar vinkona

Sara segir að Birgitta hafi ýmsa kosti og henni þyki vænt um margt í fari hennar. Upp­haf­lega hafi Birgitta verið henni mik­il­væg fyr­ir­mynd.

„Ég leit upp til hennar úr fjar­lægð. Hún er í raun ein af ástæðum þess að ég byrj­aði í aktí­visma og svo í stjórn­málum. Hún var með allt annað yfir­bragð en stjórn­mála­fólk almennt. Seinna varð hún sam­starfs­kona mín og loks náin vin­kona. 

Urðu vin­konur„Mér fannst ég heppin að eiga hana að og þótti óskap­lega vænt um hana.“

MYND: AF FACEBOOK

Ég var vöruð við Birgittu en kippti mér ekki upp við það. Hún gaf oft af sér, var skemmti­leg og hnyttin. Stundum snöggreidd­ist hún en baðst svo afsök­unar á fram­komu sinni í kjöl­farið. Hún gaf okkur mæðgum leik­húsmiða og gat sýnt kær­leik og hlýju, mætti á opn­anir hjá mér og studdi mig í mynd­list­inni. Hún virt­ist alveg frá­bær. Mér fannst ég heppin að eiga hana að og þótti óskap­lega vænt um hana.“

Eftir því sem Sara kynnt­ist Birgittu betur segir hún dekkri hliðar hafa komið í ljós. „Við fórum til dæmis saman á ráð­stefnu erlendis og þar birt­ust karakt­er­ein­kenni sem manni leist ekki á. En maður sætti sig bara við að hún væri hörð í horn að taka, sá í gegnum fingur sér með það og hugs­aði: já gott og vel, þetta er kannski það sem hún hefur þurft til að kom­ast áfram.“

„Gerði markvisst lítið úr samstarfsfólki“

Sara kom fyrst inn á þing sem vara­þing­maður Pírata í Suð­vest­ur­kjör­dæmi í mars 2017 og þekkir vel til sam­starfsörð­ug­leik­anna innan þing­flokks­ins á síð­asta kjör­tíma­bili. 

„Þegar Birgitta gekk inn á þing­flokks­fundi þá breytt­ist and­rúms­loftið og varð ein­hvern veg­inn óþægi­legt. Ef sam­starfs­fólk stóð sig vel, ef eitt­hvað vakti athygli í fjöl­miðlum, þá ýmist gagn­rýndi hún það og sagði að í raun væri þetta ömur­legt eða þá að hún reyndi að eigna sér afrekin, sagði að þetta hefði allt verið hennar hug­mynd, hún hefði sjálf „hannað atburða­rás­ina“.

Þetta var alltaf svona. Hún gat aldrei unað sam­herjum sínum að þeim gengi vel eða fengju hrós fyrir það sem vel var gert, hún bara þoldi það ekki og gerði mark­visst lítið úr sam­starfs­fólki. Sagði til dæmis að þessi eða hinn væri svo veik­geðja, það mætti ekki setja þennan eða hinn í fram­lín­una af því hann myndi ekki þola það. Hún virt­ist vilja að hinir þing­menn Pírata létu lítið fyrir sér fara meðan hún léti ljós sitt skína.

„Svo sá maður með tím­anum að þetta 
var spilið sem hún spil­aði við alla“

Það var mikið um nið­ur­rif af hennar hálfu, og það sem ekki síður eitr­aði út frá sér: end­ur­tekin trún­að­ar­brot. Hún sagði manni hluti sem maður vissi alveg að hún ætti ekki að vera að segja manni. Ef ein­hver í þing­flokknum trúði henni fyrir ein­hverju þá kom fyrir að það frétt­ist til næsta manns. Svo sá maður með tím­anum að þetta var spilið sem hún spil­aði við alla.

Svona deildi hún og drottn­aði, það er nákvæm­lega það sem hún var að gera. Skapaði mis­klíð milli fólks í kringum sig til að upp­hefja sjálfa sig, alandi á tor­tryggni og van­trausti okkar hinna hvoru gagn­vart öðru um leið og hún stillti sjálfri sér upp sem manna­sætti. Og ef hún skynj­aði að kast­ljósið væri ekki nægi­lega á sjálfri sér þá spil­aði hún sig sem fórn­ar­lamb.“

Lýsing Söru er í takt við ræð­una sem Helgi Hrafn flutti á fund­inum fyrr í vik­unni. „Ég treysti henni ekki til þess að halda trúnað. Hún býr til ósætti frekar en sætti, alger­lega ófeimin við það og stærir sig af því,“ sagði hann. „Hún grefur undan sam­herjum sínum þegar hún sér af þeim ógn. Hún hótar sam­herjum sínum þegar hún fær ekki það sem hún vill og gerir lítið úr vinnu þeirra, jafn­vel sér­stak­lega þegar þeim gengur vel. Þetta er mín ára­langa reynsla af því að vinna með Birgittu Jóns­dóttur.“

Erfið ferð á ráðstefnu

Sara segir að mælir­inn hafi fyllst þegar hún fór með Birgittu á ráð­stefnu í Austur-Evrópu árið 2018.

„Þarna kynnt­ist ég hlið á Birgittu sem mér rennur kalt vatn milli skinns og hör­unds við að rifja upp. Það tók mig tölu­verðan tíma að jafna mig eftir þá ferð. Til að und­ir­strika það get ég nefnt að þegar að flug­vélin lenti aftur á Íslandi lof­aði ég sjálfri mér að Birgitta fengi aldrei nokkurn tím­ann aftur aðgang að mínu lífi.

Vandinn við and­legt ofbeldi er að oft er svo erfitt að setja fing­ur­inn á það, hvað það nákvæm­lega er. Fram­koman var nið­ur­brjót­andi, þegar hún var pirruð eða reið eða ósam­mála tal­aði hún til manns eins og maður væri fimm ára. Hún fór ítrekað í fýlu, var stjórn­söm og vildi ráða öllu.

„Í ferð­inni upp­lifði maður stans­laust nið­ur­rif og per­són­u­árásir“

Ef maður gerði ekki strax nákvæm­lega það sem hún krafð­ist, og með bros á vör, þá mætti manni þung og djúp fýla, vand­læt­ing og reiði. Það átti allt að snú­ast um hana. Hún hélt fyr­ir­lestur á mál­þing­inu og eftir það reidd­ist hún okkur fyrir að hafa ekki gefið henni að borða. Í ferð­inni upp­lifði maður stans­laust nið­ur­rif og per­són­u­árásir. Það voru mis­tök að fara í þessa ferð.“

Þingmönnum brugðið vegna boðaðrar endurkomu

Söru finnst Helgi Hrafn hafa lýst sam­skipta­háttum Birgittu vel á fund­inum. „Í raun fór hann mildum orðum um hana miðað við allt sem á undan er gengið. Hann kom til dæmis inn á það að hún stæri sig af því að efna til ósættis, og ég kann­ast vel við þetta. Í upp­hafi okkar sam­skipta var hún oft að segja sögur af fram­ferði sínu gagn­vart öðrum og afleið­ing­unum af því. Ég túlk­aði það fyrst þannig að þetta lægi svo þungt á henni, hún væri með sam­visku­bit yfir því að hafa valdið öðrum van­líðan og væri þess vegna að opna sig. En svo, eftir því sem leið á, þá átt­aði ég mig á að hún var að stæra sig af því að vera svona valda­mikil, að geta keng­beygt aðrar mann­eskjur.“

Sara segir að þing­mönnum og fólki sem starfað hefur með Birgittu í flokknum hafi brugðið þegar fregnir bár­ust af því að hún vildi sitja í trún­að­ar­ráði flokks­ins. Það hafi verið af illri nauð­syn sem þing­menn stigu fram og vör­uðu við því. „Við héldum að við þyrftum aldrei að gera þetta. Við héldum að hún væri farin úr flokknum, að hún myndi ekki vinna meiri skaða. Þetta er eitt­hvað sem maður vill aldrei þurfa að gera, hvað þá gagn­vart ein­hverjum sem stofn­aði flokk­inn og ein­hverjum sem var okkur mörgum fyr­ir­mynd og vinur í lengri tíma. En við höfum alltof lengi verið með­virk gagn­vart henni. Það var ein­fald­lega komið nóg.“