Íslensk stjórnvöld hafa ákveðið að taka þátt í máli Suður-Afríku gegn Ísrael fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag vegna framgöngu ísraelska hersins á Gaza. Suður-Afríka – og nú Ísland – saka Ísrael um að fremja þjóðarmorð á Gaza.

Yfirlýsing þess efnis var lögð fram fyrir dómstólnum á þriðjudag þar sem gerð er grein fyrir lögfræðilegri afstöðu Íslands til túlkunar á hópmorðssáttmála Sameinuðu þjóðanna.

Stefán Haukur Jóhannesson, sendiherra Íslands gagnvart Hollandi, afhenti yfirlýsinguna fyrir hönd íslenskra stjórnvalda. Með ákvörðuninni tekur Ísland í fyrsta sinn þátt í efnislegu máli fyrir Alþjóðadómstólnum.

Málið varðar kröfu Suður-Afríku um að Ísrael verði dæmt brotlegt við skyldur sínar samkvæmt hópmorðssáttmála Sameinuðu þjóðanna vegna hernaðaraðgerða í stríðinu á Gaza. Stríðið hófst í kjölfar árása hryðjuverkasamtakanna Hamas í Ísrael 7. október 2023.

Í yfirlýsingu Íslands til dómstólsins er fjallað um hvernig íslensk stjórnvöld telja rétt að túlka hópmorðssáttmálann, í samræmi við reglur dómstólsins.

„Það gildir einu hvar átök geisa í heiminum eða hver er að verki, alþjóðasamfélaginu ber skylda til að leiða brot á alþjóðalögum til lykta fyrir sjálfstæðum og óháðum dómstólum,“ segir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra í tilkynningunni. Hún segir þátttöku Íslands í málinu vera leið til að beita rödd landsins í þágu alþjóðalaga og mannréttinda.

Ákvörðunin byggir meðal annars á þingsályktun Alþingis frá 9. nóvember 2023 um afstöðu Íslands vegna átaka fyrir botni Miðjarðarhafs, þar sem krafist er að alþjóðalögum sé fylgt og að meint brot stríðandi aðila verði rannsökuð til hlítar.

Þátttaka Íslands í málinu var unnin í samstarfi við Þórdísi Ingadóttur, prófessor við lagadeild Háskólans í Reykjavík, og Kára Hólmar Ragnarsson, dósent við lagadeild Háskóla Íslands, sem bæði starfa á sviði þjóðaréttar.

Hópmorðssáttmáli Sameinuðu þjóðanna var samþykktur árið 1948 og kveður á um skyldur ríkja til að fyrirbyggja og refsa fyrir hópmorð og tengda glæpi. Ísland var fjórða ríkið til að fullgilda sáttmálann árið 1949, en alls hafa 154 ríki gerst aðilar að honum.