Tæplega þúsund reykvísk börn búa við fátækt

Á árinu 2024 fengu alls 528 for­eldrar með 953 börn fjár­hags­að­stoð til fram­færslu frá Reykja­vík­ur­borg en árið 2023 var fjöldi þeirra 637 með 1.115 börn.  Fjöl­menn­asti hóp­ur­inn er ein­stæðar mæður. Af þessu má áætla að tæp­lega þús­und reyk­vísk börn, hið minnsta, búi við fátækt.

Þetta kemur fram í gögnum sem lögð voru fram á síð­asta fundi vel­ferð­ar­ráðs Reykja­víkur þar sem farið var yfir stöð­una á inn­leið­ingu aðgerða­á­ætl­unar gegn sára­fá­tækt barna og fjöl­skyldna þeirra. Aðgerða­á­ætl­unin var sam­þykkt árið 2020. 

Eins og sést í með­fylgj­andi töflu voru á síð­asta ári 288 ein­stæðar mæður með alls 477 börn á fram­færi sem fengu fjár­hags­að­stoð frá Reykja­vík­ur­borg til fram­færslu, 222 hjón eða sam­býl­is­fólk með alls 455 börn og 18 ein­stæðir feðir með sam­tals 21 barn á fram­færi. 

Fjár­hags­að­stoð til fram­færslu eftir fjöl­skyldu­gerðÚr minn­is­blaði sviðs­stjóra vel­ferð­ar­sviðs Reykja­vík­ur­borgar til vel­ferð­ar­ráðs

Mynd: b'Heim­ildin'

Samkvæmt lögum um félags­þjón­ustu sveit­ar­fé­laga er þeim skylt að veita fjár­hags­að­stoð til fram­færslu ein­stak­linga og fjöl­skyldna sem ekki geta séð sér og sínum far­borða án aðstoðar. 

Fjár­hags­að­stoð til ein­stak­linga getur verið allt að 247.572 kr. á mán­uði. Fjár­hags­að­stoð til hjóna eða fólks í sam­búð getur verið allt að 396.115 kr. á mán­uði. Til við­bótar við grunn­fjár­hæð skal í hverjum mán­uði greidd sér­stök fjár­hags­að­stoð fyrir hvert barn sem er með lög­heim­ili og á fram­færi for­eldris sem fær fjár­hags­að­stoð til fram­færslu. Skal aðstoðin mæta kostn­aði vegna dvalar barna í leik­skóla í allt að átta tíma og dvalar barna á frí­stunda­heim­ili, fimm daga í viku, auk greiðslu kostn­aðar vegna skóla­mál­tíða og síð­deg­is­hress­ingar. Um þjón­ustu­greiðslur er að ræða sem greið­ast til skóla- og frí­stunda­sviðs Reykja­vík­ur­borgar.

Í bókun sem full­trúar Sam­fylk­ingar, Pírata og Sós­í­alista­flokks­ins lögðu fram á fund­inum kemur fram að halda þurfi áfram með vinnu sam­kvæmt aðgerða­á­ætlun gegn sára­fá­tækt barna og bregð­ast við. „Mikil áhersla er lögð á hús­næð­is­ör­yggi í sam­starfs­yf­ir­lýs­ingu Sam­fylk­ing­ar­innar, Pírata, Sós­í­alista­flokks­ins, Vinstri grænna og Flokks fólks­ins.  Ljóst er að vinna þarf gegn háum hús­næð­is­kostn­aði í aðgerðum gegn fátækt og ójöfn­uði og þar þarf meðal ann­ars að stór­auka félags­legt hús­næði,“ segir einnig í bók­un­inni.

Engin skilgreining á fátækt barna

Í svari við fyr­ir­spurn borg­ar­ráðs­full­trúa Sós­í­alista­flokks­ins árið 2023 um fjölda barna sem búa við fátækt í Reykja­vík segir sviðs­stjóri vel­ferð­ar­sviðs:  „Vel­ferð­ar­svið býr ekki yfir upp­lýs­ingum um heild­ar­fjölda barna sem búa við fátækt í Reykja­vík eða um fjölda barna sem búa á heim­ilum undir lág­tekju­mörkum.“

Samkvæmt mála­skrá vel­ferð­ar­sviðs var fjöldi barna þeirra for­eldra sem fengu fjár­hags­að­stoð til fram­færslu árið 2022 1353 börn. Á tíma­bil­inu jan­úar og febr­úar 2023 var fjöld­inn 667 börn. Á biðlista yfir félags­legt leigu­hús­næði voru alls 649 börn í árs­lok 2022. Skörun kunni að vera á milli þess­ara hópa. Leiða megi líkum að því að umrædd börn búi við fátækt sé litið til tekna for­eldra.

Þá er í svar­inu sömu­leiðis vakin athygli á því að á Íslandi er ekki til nein skil­gren­ing á fátækt barna. Fræði­menn hafi fjallað um ýmsar leiðir til að skil­greina barna­fá­tækt en fátækt er hægt að nálg­ast með ólíkum mæl­ingum. Algeng­ast sé að miða við ákveð­inn punkt í tekju­dreif­ing­unni sem kall­ast lág­tekju­mörk og eru mæl­ing á lífs­kjörum. Lág­tekju­mörk byggja á 60% mið­gilda ráð­stöf­un­ar­tekna heim­ila og þá telj­ast þau sem eru fyrir neðan þessi mörk á til­teknum tíma­punkti búa við hættu eða auknar líkur á fátækt. Ekki er því sjálf­gefið að þau sem eru undir lág­tekju­mörkum búi við fátækt eða skort en að hætta sé á því. Þegar talað er um lág­tekju­hlut­fall er það hlut­fall þeirra sem eru undir lág­tekju­mörkum. Önnur mæl­ing á fátækt er skortur á efn­is­legum gæðum. Skil­greind eru sjö við­mið og ef fólk telur að þrennt af þeim eigi við er það talið búa við fátækt eða vera í auk­inni áhættu. Ef fleiri atriði en þrjú eiga við er talað um að fólk búi við sára­fá­tækt

Samkvæmt skýrslu UNICEF, Barna­hjálpar Sam­ein­uðu þjóð­anna, bjuggu 12,4% barna á Íslandi við fátækt við árs­lok 2021, en það voru 10.500 börn. Í skýrsl­unni, sem birt var 2023, segir að yfir­völd margra ríkra landa hafi sofið á verð­inum á góð­ær­is­tímum. Að í stað þess að upp­ræta fátækt í efna­hags­legri vel­sæld hafi hún auk­ist í mörgum efn­uð­ustu ríkjum heims. Í skýrsl­unni kemur fram að fátækt barna á Íslandi jókst næst­mest í ESB-OECD ríkj­unum eða um rúm 11% þegar borin voru saman árin 2012-2014 og 2019 -2021. Bretland skar sig þó algjör­lega úr því þar hefur fátækt barna auk­ist um nær 20%. Frakk­land, Sviss og Noregur komu rétt á eftir Íslandi.