„Það er hægt að tala um far­aldur í villtum gæsum, þar sem um fjölda­dauða hefur verið að ræða,“ segir Þóra J. Jón­as­dóttir, yfir­dýra­læknir hjá Mat­væla­stofnun, um skæða fugla­in­flú­ensu sem geisar á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Búast má við að far­ald­ur­inn muni standa yfir í dágóðan tíma. „Þetta er ekki sprett­hlaup, þetta er meira lang­hlaup. Það má búast við að þetta sé að ganga yfir á vikum og mán­uðum jafn­vel,“ segir Þóra. Þá geta ný afbrigði borist í vor með far­fuglum og valdið nýrri bylgju. 

Frekar fáar til­kynn­ingar bár­ust um dauða fugla framan af ári 2024, og afbrigðið H5N5 af skæðri fuglaflensu greind­ist í ein­staka fuglum þangað til að skæð fugla­in­flú­ensa kom upp í kalkúna­búi á Suð­ur­landi í des­em­ber. Í lok árs og byrjun þessa árs hefur hins vegar verið að grein­ast mun fleiri til­felli en áður af skæðri fugla­in­flú­ensu í villtum fuglum. Jákvæð sýni hafa greinst hjá gæsum, grá­gæsum, álftum, hröfnum, hettu­mávum, mávi og ritu. Þá hefur til­rauna­stöð Háskóla Íslands að Keldum einnig  stað­fest grein­ingu á veirunni í minki sem fannst dauður í Vatns­mýr­inni í síð­ustu viku. Engin ný til­felli hafa greinst í köttum eða öðrum spen­dýrum, en tveir kettir hafa greinst með veiruna. Þóra segir að smit í mink hafi ekki komið á óvart. „Þetta hefur verið að grein­ast í villtum dýrum sem eru hræætur. Við vitum að minkur almennt er frekar næmur fyrir veiru­sýk­ingum og það er ástæða til að vara loð­dýra­bændur við, sem eru enn starf­andi, að huga sér­stak­lega að smit­vörnum á búunum.“

Útbreiðsla fugla­in­flú­ensunnar er einnig að dreifast yfir stærra svæði. „Við erum að sjá meiri til­hneig­ingu til meiri til­kynn­inga lengra frá mið­bænum, út í nágranna­sveit­ar­fé­lög,“ segir Þóra. Mikið álag er á rann­sókn­ar­stofu MAST þessa dag­ana sem setur sýni úr nýjum teg­undum, hvort sem um er að ræða fugla­teg­undir eða spen­dýr, í for­gang til að halda yfir­sýn yfir útbreiðsl­una. Tvær dauðar rjúpur fund­ust við Elliða­vatn í síð­ustu viku og enn er beðið nið­ur­stöðu úr þeirri sýna­töku. „Ef það yrði far­aldur á meðal rjúpu gæti það auð­vitað haft afleið­ingar fyrir stofn­inn,“ segir Þóra, en vísar ann­ars á Umhverfis- eða Nátt­úru­fræði­stofnun sem leggur mat á hvort stofnar séu í hættu. „Mat­væla­stofnun vaktar hins vegar sjúk­dóma­stöð­una á fugla­in­flú­ensu eins og öðrum alvar­legum dýra­sjúk­dómum og spornar við dreif­ingu þeirra.“ 

Eins og staðan er núna er aðeins hægt að tala um far­aldur í villtum gæsum. „Við erum að taka sýni úr fleiri fuglum en við höfum enn ekki orðið vör við eins mik­inn fjölda­dauða hjá öðrum teg­undum en grá­gæsum, en nokkuð hefur þó greinst í álftum og hröfnum. Til við­bótar erum við að vakta ef það finn­ast dauð spen­dýr,“ segir Þóra. 

MAST heldur úti mæla­borði þar sem fylgj­ast má með þróun fugla­in­flú­ensunnar. Mæla­borðið sýnir fjölda og stað­setn­ingu villtra fugla sem sýni hafa verið tekin úr og nið­ur­stöður rann­sókna á þeim.