Undir lok hirð­is­bréfs Agnesar M. Sig­urð­ar­dóttur bisk­ups segir: „Ég er þakk­lát Guði mínum og sam­ferða­fólki fyrir árin sem ég hef setið á bisk­ups­stóli. Þau hafa verið lær­dóms­rík. Áskor­anir hafa verið þó nokkrar og þakka ég sam­starfs­fólki mínu fyrir að ég hef getað staðið vakt­ina hvað sem á dynur. Ég er fyrsta konan sem gegnir emb­ætti bisk­ups Íslands. Ég hef fundið fyrir því að vera af því kyn­inu. Það eiga sumir ein­stak­lingar enn erfitt með að leita til kven­kyns leið­toga og jafn­vel þurfa að lúta boð­valdi hans. Þeirri reynslu verður ekki lýst með orðum.“

Agnes er þögul, hugsi um stund, áður en hún fer að rifja upp hvernig hún hafi verið beitt órétti sem biskup. „Það hafa verið sagðar sögur um mig í fjöl­miðlum sem eru bara hrein lygi, það var eng­inn fótur fyrir þeim, bara búnar til ein­hverjar lyga­sögur til að gera lítið úr mér.“

Þetta kemur fram í for­síðu­við­tali við Agnesi í nýjasta tölu­blaði Heim­ild­ar­innar. 

Kirkjuþings að bregðast við

Úrskurð­ar­nefnd þjóð­kirkj­unnar komst að þeirri nið­ur­stöðu í haust að skip­un­ar­tími Agnesar sem biskup Íslands hafi runnið út 30. júní 2022. Eftir það gerði fram­kvæmda­stjóri Bisk­ups­stofu ráðn­ing­ar­samn­ing við Agnesi sem gildir til 31. októ­ber, sumsé rennur út eftir fimm mán­uði. Samkvæmt nið­ur­stöðu úrskurð­ar­nefnd­ar­innar eru emb­ætt­is­verk Agnesar sem biskup að loknum skip­un­ar­tím­anum, eftir að gerður var við hana ráðn­ing­ar­samn­ingur, mark­leysa ein. Vísað er til þess að heim­ild til bisk­ups­kjörs hafi verið sam­þykkt af kirkju­þing­inu í mars 2022 en engin kosn­ing hins vegar farið fram. Agnes hefur sagt að hún líti svo á að kirkju­þing hafi átt að greiða úr mál­inu og eyða óvissu um stöðu hennar. Raunar hefur Agnes sagt að þetta snú­ist ekki um stöðu hennar sem per­sónu heldur stöðu bisk­ups, og hún þurfi að vera skýr. Hún hefur íhugað að vísa mál­inu til dóm­stóla, sem er eina leiðin sem fær er eftir að úrskurð­ar­nefnd hefur kveðið upp úrskurð sinn, sem er end­an­legur og bind­andi innan þjóð­kirkj­unnar.

Meðal emb­ætt­is­verka Agnesar eftir skip­un­ar­tím­ann var að stað­festa ráðn­ingu fjölda presta. En verk­efnin voru líka ann­ars konar. Agnes fram­lengdi leyfi séra Gunnars Sig­ur­jóns­sonar sem hann var settur í frá emb­ætti sókn­ar­prests í Digranes- og Hjalla­presta­kalli í sept­em­ber 2022 vegna kyn­ferð­is­legrar áreitni. Úrskurð­ar­nefndin komst að þeirri nið­ur­stöðu að Agnes hefði ekki haft umboð til að fram­lengja leyfið hans.

Sex konur innan presta­kalls­ins höfðu sakað hann um kyn­ferð­is­lega áreitni en teymi þjóð­kirkj­unnar komst að þeirri nið­ur­stöðu að Gunnar hafi orðið upp­vís að ósæmi­legri hátt­semi í tíu til­fellum. Ein þeirra, sem einnig var prestur, sagði það á sínum tíma sigur að teymið hafi stað­fest upp­lifun kvenn­anna af áreitn­inni, og að yfir­lýs­ing Agnesar í fram­hald­inu um að þjóð­kirkjan standi með þolendum hafi sýnt hug­rekki.

Hún bendir á að í fund­ar­gerð með við­bót­ar­sam­komu­lag­inu við ríkið frá árinu 2019 hafi komið fram að ævi­ráðnir prestar haldi ævi­ráðn­ing­unni, þeir sem hafi verið ráðnir til fimm ára fari á ráðn­ing­ar­samn­ing eftir árin fimm, og þeir sem koma nýir inn – prestar sem aðrir – fari beint á ráðn­ing­ar­samn­ing. „Þarna spurði ég for­seta kirkju­þings hver væri staða bisk­upa sem hafi verið skip­aðir af for­seta,“ segir Agnes en hún var einmitt for­seta­skipuð á sínum tíma.

„Ég fékk það svar að það yrði fundið út úr þessu og að ég þyrfti engar áhyggjur að hafa, þannig að ég hafði engar áhyggjur. Tveimur dögum áður en skip­un­ar­tím­inn minn rann út, í júní 2022, fékk ég bréf frá for­seta kirkju­þings um að mitt umboð sé að renna út en ég fái leyfi til að vera ár til við­bótar. Mér fannst þetta mjög skrýtið og velti fyrir mér hvort ég ætti að svara þessu bréfi eða hvað. Eftir að hafa óform­lega ráð­fært mig við lög­mann ákvað ég að svara, for­seti kirkju­þings segir síðan við mig að þau muni bara gera það sem best fyrir mig þannig að ég er ekk­ert að velta þessu meira fyrir mér. Þar til allt í einu lög­maður eins prests­ins kemur og heldur því fram að ég hafi ekki haft umboð til að skrifa honum bréf,“ segir Agnes og þó hún kjósi að nefna prest­inn ekki á nafn á hún þar við séra Gunnar Sig­ur­jóns­son. Hann hafi síðan farið með málið til úrskurð­ar­nefnd­ar­innar sem úrskurðar að Agnes hafi ekki haft umboð til að fram­lengja leyfið. „Þá loks­ins tekur kirkju­þingið við sér og fer að velta upp hvað þau eigi eig­in­lega að gera,“ segir hún, heldur ósátt.

Agnes tekur fram að ýmsir hafi sagt við hana, lög­lærðir sem ekki, að þeim finn­ist úrskurð­ur­inn ein­kenni­legur. Nýlegar breyt­ingar innan þjóð­kirkj­unnar hafi síðan einnig falist í því að áfrýj­un­ar­nefnd hafi verið lögð niður, en áður hafi fólk getað áfrýjað þangað nið­ur­stöðu úrskurð­ar­nefndar ef það var ekki sátt við hana. „Nú er ekk­ert hægt að gera annað en að fara með þetta fyrir dóm­stóla,“ segir hún.

Vegferð gegn Agnesi og embættinu

Í huga Agnesar er skýrt hvar ábyrgðin liggur, þegar kemur að óvissu um emb­ætt­is­verk hennar. „Ég segi að þetta hafi verið kirkju­þing­inu að kenna. Þau hefðu getað verið búin að fjalla um þetta áður en gerðu það ekki. Þegar sex ára kjör­tíma­bil bisk­ups var ákveðið var það rætt á kirkju­þingi. Einn þing­full­trú­inn sagði að þetta ætti ekki við um ákveðnar per­sónur og leik­endur því þetta gilti ekki um sitj­andi bisk­upa heldur um fram­tíð­ina. Upptaka af þessu fannst, og þess vegna ítreka ég mik­il­vægi þess að umræður séu teknar upp á kirkju­þingi. Þessu mót­mælti eng­inn þarna. Þannig að ég var alltaf í góðri trú um að þetta væri ekk­ert mál. Það er ekki fyrr en núna á síð­asta kirkju­þingi sem kemur fram til­laga um að ég fái að vera biskup en ég megi ekki taka neinar stjórn­sýslu­legar ákvarð­anir. Núna þegar kirkjan er ekki lengur undir rík­inu hvað það varðar þá snúa slíkar ákvarð­anir aðal­lega að ráðn­ingum, að ég kvitti ekki upp á ráðn­ingar. En ég hef aldrei skrifað upp á ráðn­ing­ar­samn­inga því það er í höndum mannauðs­stjóra; vissu­lega fyrir hönd bisk­ups, ég átta mig á því.“

Henni er mikið niðri fyrir og þetta hefur tekið sinn toll af frá­far­andi biskup. Hún er ekki í efa um ástæð­una fyrir því að málið hefur farið í ótal hringi innan kirkj­unnar, hvernig þetta allt saman gat gerst. „Þetta ger­ist vegna þess að ég er kona. Það er ein ástæðan. Þetta myndi aldrei hafa gerst ef ég væri karl, held ég. Önnur ástæðan er sú að sá sem kom fram með til­lög­una á kirkju­þing­inu núna er marg­bú­inn að smætta mig, smætta orð mín og snúa út úr fyrir mér þannig að ég lít svo á að hann sé í ein­hverri veg­ferð til að gera sem minnst úr mér og úr bisk­ups­emb­ætt­inu.“ Agnes hikar ekki, spurð um hvernig til­finn­ing það sé að upp­lifa slíkt: „Ég var bara nið­ur­lægð, af þing­inu. Bæði ég sjálf og emb­ættið. Þetta eru stór orð en þetta er mín til­finn­ing.“

Er erfitt að upp­lifa svona þegar þú ert að fara að kveðja?

„Já, það er það. Ég vil skila skömminni til kirkju­þings. Mér finnst þessi vinnu­brögð fyrir neðan allar hellur. Svona má ekki eiga sér stað og ég vona að þetta ger­ist aldrei aftur.“