Fyrirtækið Dagar, sem áður hét ISS Ísland og hefur lengi verið með yfirburðastöðu á íslenskum ræstingamarkaði, hefur fengið tugi milljóna króna greiðslur á ári fyrir að þrífa Þjóðarbókhlöðuna. Þrifin hafa verið á grundvelli samnings frá 2009 en ekki hefur verið gert útboð vegna þeirra í nær þrjá áratugi.

Útboð var síðast gert árið 1995 en opinber innkaup eru útboðsskyld þegar heildarvirði samnings fer yfir 15,5 milljónir króna. Það sem af er þessu ári hafa Dagar fengið tæpar 26 milljónir króna í greiðslur frá safninu og alls nær 270 milljónir frá því í maí 2019.

Heimildin hefur undir höndum tölvupóstsamskipti samkeppnisaðila við Landsbókasafnið og tvö ráðuneyti frá ársbyrjun 2019 þar sem stjórnendum er bent á að þjónustan sé útboðsskyld.

Ingibjörg Steinunn Sverrisdóttir landsbókavörður staðfestir að útboð hafi verið auglýst í maí og að samið verði við nýjan aðila um þrifin frá og með þessu sumri. Hún segir að útboð hafi tafist af ýmsum ástæðum.

„Við erum ekki ánægð með hversu lengi þetta dróst“

„Við vorum að skipta um fjármálastjóra og þess vegna hefur þetta dregist svolítið,“ segir hún. „Fólk var að hætta og nýir að koma inn og svo voru veikindi. En við erum ekki ánægð með hversu lengi þetta dróst.“

Ingibjörg staðfestir að samkeppnisaðili Daga hafi bent á að ræstingarnar væru útboðsskyldar í byrjun árs 2019 og að útboðsmál hafi þá verið í skoðun. „Við höfum ekki verið mikið í útboðum, við erum bara þannig stofnun,“ segir hún. „En við erum að taka okkur á og vildum fara í þetta og auðvitað þurfum við að gera þetta því að það er stundum niðurskurður eins og hjá öllum öðrum ríkisstofnunum.“

Ráðuneytið steig inn í málið

Markmið með lögum um opinber innkaup, þar sem viðmiðunarákvæði um fjárhæðir útboðsskyldra verka eru tilgreind, er „að tryggja jafnræði fyrirtækja, stuðla að hagkvæmni í opinberum rekstri með virkri samkeppni og efla nýsköpun og þróun við innkaup hins opinbera á vörum, verkum og þjónustu“.

Mennta- og menningarmálaráðuneytinu, sem Landsbókasafnið heyrir undir, var bent á málið í ágúst 2021 en fyrirspurninni var ekki svarað.

„Ráðuneytið mun fylgjast með framgangi málsins hjá stofnuninni“

Fjármála- og efnahagsráðuneytið steig inn í málið í byrjun árs 2023 eftir að ráðuneytinu barst fyrirspurn. „Ráðuneytið hefur tekið málið til skoðunar og eftir mat á svörum Landsbókasafns er það mat ráðuneytisins að tímabært sé að bjóða þjónustuna út að nýju en samningar við núverandi samningsaðila hafa verið gerðir á grundvelli eldra útboðs frá 1995,“ sagði í svarinu frá febrúar 2023. „Landsbókasafnið hefur veitt þær upplýsingar að unnið sé að undirbúningi útboðs skv. lögum um opinber innkaup og að verkefnið verði auglýst á næstu mánuðum. Ráðuneytið mun fylgjast með framgangi málsins hjá stofnuninni.“

Útboðið fór hins vegar ekki af stað í rúmt ár eftir inngrip ráðuneytisins en það var loks auglýst í maí 2024, skilafrestur rann út í júní og gengið er nú frá samningum við það fyrirtæki sem lægst bauð að sögn Ingibjargar.

Fjölskylda forsætisráðherra eigendur

Dagar var upphaflega stofnað sem Ræstingamiðstöðin árið 1980 en var keypt af alþjóðlega fyrirtækinu ISS árið 2000. Árið 2017 keyptu svo stjórnendur fyrirtækisins öllhlutabréf í því og breyttu nafni þess ári síðar í Dagar. Um 750 manns starfa hjá fyrirtækinu um land allt.

Einar Sveinsson og Benedikt SveinssonFaðir og föðurbróðir forsætisráðherra eiga meirihluta í Dögum.

Mynd: Morgunblaðið

Stærstu eigendur Daga eru Benedikt Sveinsson og Einar Sveinsson, sem kenndir eru við Engeyjarættina. Benedikt Einarsson, sonur Einars, er stjórnarformaður. Félagið hagnaðist um 405 milljónir króna á rekstri sínum í fyrra en ekki var greiddur arður til eigenda frekar en undanfarin ár. Arðgreiðslur á árunum 2016 til 2018 námu hins vegar hátt á annan milljarð króna og runnu til fyrri eigenda fyrirtækisins.

Forsætisráðherra í stjórn fyrir mistök

Bjarni Benediktsson, forsætisráðherra og sonur Benedikts Sveinssonar, var skráður í stjórn félagsins í ársreikningi þess árið 2016. Guðmundur Guðmundsson, þáverandi framkvæmdastjóri og frændi Bjarna, sagði Bjarna aldrei hafa komið nálægt rekstrinum og að skráningin hafi verið mistök.

Fyrirtækið hefur á undanförnum árum landað stórum samningum við hið opinbera, meðal annars í ráðuneytum, og boðið allt að 70 prósentum lægra verð en aðrir þátttakendur.