Guð­laugur Þór Þórð­ar­son segir ekki rétt að skil­greina til­raunir Running Tide hér á landi sem kast út í hafið og telur að fyr­ir­tæki á sviði kolefn­is­föng­unar eigi að fái vítt svig­rúm til þess að prófa sig áfram og gera mis­tök við þróun á lausnum til þess að fanga kolefni úr and­rúms­loft­inu. Hann telur lands­menn hafa góða reynslu af því að feta ótroðnar slóðir í lofts­lags­málum. 

Í óund­ir­búnum fyr­ir­spurna­tíma á Alþingi í dag var ráð­herra spurður út í ummæli sín um nýsköp­un­ar­fyr­ir­tækið Running Tide. Guð­laugur Þór hafði áður sagt fyr­ir­tækið standa að stærsta kolefn­is­föng­un­ar­verk­efni í heimi hér landi.

Eins og Heim­ildin greindi frá í ítar­legri rann­sókn í síð­asta tölu­blaði, hafði Running Tide áætl­anir uppi um að sökkva allt að 50 þús­und tonnum á ári af kalk­steins­blönd­uðu trják­urli, eftir að hafa fengið til þess leyfi íslenskra stjórn­valda. Fyr­ir­tækið hafði þegar fleytt tæp­lega 20 þús­und tonnum í hafið undan Íslandi, í fyrra­sumar.

Drónar í baujum á stærð við körfu­bolta, sam­settir úr trják­urli og sem­enti, húð­aðir með kalk­steini og alsettir græn­þör­ungum áttu að farga kolefni og fanga enn meira af því. Auk þess áttu þeir líka að jafna út sýru­stig sjávar, sam­kvæmt Running Tide. Fram­kvæmdin var allt önnur og vís­indin að baki veru­lega vafasöm, að mati fjölda vís­inda­manna.

Gísli Rafn Gíslason, þing­maður Pírata krafði Guðlaug Þór svara um það hvers vegna hann, ásamt öðrum ráð­herrum í rík­is­stjórn, hafi ekki hlustað á umsagnir sem bár­ust frá und­ir­stofn­unum ráðu­neyt­is­ins sem lýstu efa­semdum um áform Running Tide um að fleygja mörg þús­und tonnum af við­arkurli í hafið við Ísland.

Bæði Umhverf­is­stofnun og Haf­rann­sókn­ar­stofnun höfðu komið slíkri gagn­rýni á fram­færi í úttektum á rann­sókn­ar­verk­efni Running Tide. 

Af hverju hlustaði ráðherra ekki á eigin sérfræðinga?

Í ræðu sinni fór Gísli Rafn yfir sögu fyr­ir­tæk­is­ins hér á landi, sem lagði nýverið niður starf­semi sína og sagði upp öllu starfs­fólki á Íslandi, og aðkomu ráð­herra að því að veita félag­inu til­skil­inn leyfi og opin­beran stuðn­ing. 

Í máli sínu vitn­aði Gísli Rafn í ítar­lega umfjöllun Heim­ild­ar­innar um starf­semi Running Tide hér á landi. Sýndi sú umfjöllun meðal ann­ars fram á að fyr­ir­tækið hafi tek­ist að verða sér út um leyfi frá stjórn­völdum til þess að sökkva allt að 50 þús­und tonnum af kalk­steina­blönd­uðu trják­urli í sjó­inn á ári, án eft­ir­lits.

Upp­haf­lega stóð til að sökkva sér­hönn­uðum baujum sem áttu að stuðla vexti þör­unga á hafs­botni. Sú útfærsla tók miklum breyt­ingum í aðdrag­anda aðgerð­anna sem margir vís­inda­menn og sér­fræð­ingar hafa gagn­rýnt harð­lega. 

„Í morgun birti Heim­ildin við­tal við hæst­virtan umhverfis-, lofts­lags og orku­mála­ráð­herra þar sem hann svar­aði því á hverju full­yrð­ingar hans stór­feng­legar umhverf­is­ár­angur verk­efn­is­ins væru byggðar, með leyfi for­seta: „Ég fékk þær bara frá for­svars­mönnum fyr­ir­tæk­is­ins.“ Er það almennt verk­lag hjá hæst­virtum ráð­herra að treysta frekar á upp­blásna sölu­ræðu frá fyr­ir­tækjum heldur en nið­ur­stöðum eigin und­ir­stofn­ana?“ spurði Gísli Rafn. 

Segir þingmann fara frjálslega með staðreyndir

Í svari sínu sagði Guð­laugur Þór þing­mann Pírata fara frjáls­lega með stað­reyndir máls­ins og hann ætti að vita betur. 

„Það er bara mjög mik­il­vægt að við höfum gott reglu­gerð­ar­um­hverfi um okkar atvinnu­starf­semi og af því að hátt­virtur þing­maður, þó að það sé erfitt að fara í gegnum þetta og ég vona að við fáum betra tæki­færi til að ræða þetta við hann hér í þing­sal, er að vísa hér til um hvað málið sner­ist upp­haf­lega, þá sner­ist það um laga­bálk sem heitir Verndun hafs og stranda,“ sagði Guð­laugur Þór og benti á að hann þekkti mála­flokk­inn vel, enda hafi hann setið í umhverf­is­nefnd þings­ins þegar málið var gert að lögum á sínum tíma.

Sagði Guð­laugur að lögin hafi komið í veg fyrir þann ósið, sem hafi verið algengur á árum áður, að varpa rusli á borð við bíl­hræ í hafið.

„Það hafi ekk­ert að gera með þá starf­semi sem hér er um að ræða og það er í stefnu­skjali rík­is­stjórn­ar­innar að við leggjum á það áherslu að hér geti starfað fyr­ir­tæki og nýsköp­un­ar­fyr­ir­tæki á sviði lofts­lags­mála. Ef hátt­virtur þing­maður vill fara yfir það þá ætti hann að fara yfir Vaxa og Carbfix og ýmis­legt annað sem er nú að gera hluti sem hljóma mjög nýstár­lega af því þeir eru nýstár­legir. En ef menn ætla ekki að fikra sig áfram í nýsköpun í föngun, í lofts­lags­málum, þá er það verk­efni, sem í það minnsta ég hélt að hátt­virtur þing­maður hugs­aði mikið um lofts­lags­málin, erfitt ef ekki von­laust.“

Íslendingar hafi góða reynslu af því að fara eigin leiðir

Gísli Rafn steig því næst í pontu og sagði ráð­herra ekki hafa svarað fyr­ir­spurn sinni, eins og hann hafi til­hneig­ingu til.

„Ég vil því árétta, í fyrsta lagi er þetta almennt verk­lag hjá hæst­virtum ráð­herra að treysta frekar á upp­blásna sölu­ræðu frá fyr­ir­tækjum heldur en nið­ur­stöðum eigin stofn­anna?“ spurði Gísli Rafn og bætti við:

„Fyrst að ráð­herra nefnir önnur fyr­ir­tæki sem eru í kolefn­is­föngun, telur ráð­herra að þetta mál geti skaðað orð­spor Íslands, hæst­virts ráð­herra og ann­arra kolefn­is­föng­un­ar­verk­efna á Íslandi.“

Sagði Guð­laugur Þór þing­mann vera biðja sig um að bera saman epli og app­el­sínur og svara hlutum sem tengj­ast ekki. Þá spurði ráð­herra Gísla Rafn hvað hann teldi vera stærsta kolefn­is­föng­un­ar­verk­efnið sem væri í gangi hér landi í dag. 

„Hátt­virtur þing­maður ætti að þekkja. Það er skóg­rækt og land­græðsla. Nú er það þannig, virðu­legi for­seti, af því að menn eru hér að tala um að sér­fræð­ingar og vís­inda­menn séu ekki sam­mála um það. Það hafi komið fram ásak­anir um það í virtum fræði­ritum að við séum ekki að fanga með skóg­rækt og umræðan, af því að hátt­virtur þing­maður spyr hvort þetta hafi skað­leg áhrif, umræðan um þessa tækni, gamla og nýja og henni er ekki lokið. Og henni mun ekki ljúka, von­andi ekki.“

Þá bætti Guð­laugur Þór við að þó svo að sér­fræð­ingar og vís­inda­menn væru ekki sam­mála um ýmis atriði sem varða kolefn­is­föngun sé ekki ásætt­an­legt að sitja auðum höndum og gera ekk­ert á meðan kom­ist er að sam­eig­in­legri nið­ur­stöðu.

„En ef við ætlum ekki að gera neitt bara vegna þess að það væri hugs­an­lega hægt að gera ein­hver mis­tök, að þá er það held ég ákvörðun sem er ekki góð,“ sagði Guð­laugur Þór og bætti við að Íslend­ingar hafi góða reynslu af því að fara sínar eigin leiðir í ýmsum málum. Þar á meðal lofts­lags­málum.

„Reyndar höfum við Íslend­ingar góða reynslu af því á sviði lofts­lags­mála, þó við köll­uðum það ekki lofts­lags­mál þá, að fara leiðir sem aðrir fóru ekki. Get ég til dæmis vísað til hita­veitu­væð­ing­ar­innar.“