Í dag, 6. júní 2024, er haldið upp á að rétt 80 ár eru liðin frá því að herir hinna vest­rænu Banda­manna gegn Hitlers-Þýska­landi gerðu inn­rás á Normandý-skaga í Frakk­landi 6. júní 1944. Þessi inn­rás ein og sér réði ekki úrslitum í síð­ari heims­styrj­öld en hún stytti þó áreið­an­lega stríðið um að minnsta kosti eitt eða tvö ár.

En sama dag og banda­rískir dátar ösl­uðu að landi á strönd Normandý fædd­ist svörtum hjónum í Clarksville í Texas sjö­unda barnið af alls tólf. Þetta var piltur og fékk skírn­ar­nafnið Tommie.

Hann varð geysiöfl­ugur íþrótta­maður og sér­hæfði sig í 200 metra hlaupi. Snemma árs 1968 setti hann heims­met í grein­inni og var því vita­skuld sig­ur­strang­legur á ólymp­íu­leik­unum í Mexíkó-borg um haustið.

Enda vann Tommie Smith hlaupið á leik­unum og setti frá­bært heims­met.

Smith lyftir höndum á síð­ustu metrum 200 metra hlaups­ins í Mexíkó.Ástr­al­inn Peter Norman (sést mjög óljóst!) skýst fram úr John Carlos og nær öðru sæti. Heimsmet Smiths var 19,83. Núver­andi heims­met setti Usain Bolt 2009, það er 19,19.

Hann varð fyrsti mað­ur­inn til að hlaupa 200 metrana undir 20 sek­úndum og það tókst honum þótt hann lyfti höndum sem sig­ur­tákni þegar hann átti 10 metra eftir í mark sem eflaust kost­aði hann þó nokkur sek­úndu­brot.

Tommie Smith á vel­mekt­ar­dögum sínum sem hlaup­ari.

En þegar Tommie Smith lyfti svo aftur hendi við verð­launa­af­hend­ing­una, þá fóru myndir af því um alla heims­byggð­ina.

Smith var þá nefni­lega með svartan hanska á hægri hendi og engum gat dulist að þetta var ekki sig­ur­tákn, heldur tákn um stuðn­ing hans við bar­áttu gegn mann­rétt­inda­brotum er svartir íbúar Banda­ríkj­anna (og víðar) áttu við að stríða.

Félagi Smiths, vinur og keppi­nautur, John Carlos, sem varð í þriðja sæti í hlaup­inu lyfti líka hanska­klæddri hendi í sama skyni og báðir hneigðu höfuð sín þegar banda­ríski þjóð­söng­ur­inn var spil­aður Smith til heið­urs.

Þá höfðu þeir báðir farið úr skónum og stóðu á verð­launa­pall­inum í svörtum sokkum, sem var sér­stakt tákn um fátækt­ar­gildr­una sem svartir íbúar Banda­ríkj­anna sátu svo margir fastir í vegna kyn­þátta­for­dóma.

Þeir báru fleiri tákn — Smith var svartan klút um háls­inn og var það tákn um stolt svartra íbúa í Banda­ríkj­unum en Carlos var með perlu­festi þar sem hver perla tákn­aði svartan mann sem hafði verið tek­inn af lífi án dóms og laga í Banda­ríkj­unum. Báðir voru og með merki banda­rísku sam­tak­anna OPHR (Olympic Project for Human Rights) sem höfðu látið mikið í sér heyra í aðdrag­anda ólymp­íu­leik­anna.

Tommie Smith árið 2009.

Eini hvíti hlaupar­inn á verð­launa­pall­inum, Ástr­al­inn Peter Norman, bar reyndar einnig merki OPHR, þeim Smith og Carlos til stuðn­ings.

Þessi mót­mæli afmæl­is­barns dags­ins og félaga hans vöktu sem fyrr segir gríð­ar­lega athygli. Alþjóða­ólymp­íu­nefndin heimt­aði að Smith og Carlos yrðu reknir úr banda­ríska ólymp­íulið­inu fyrir þessa „póli­tísku yfir­lýs­ingu“ sem ekki ætti heima á ólymp­íu­leik­unum. Banda­ríska ólymp­íu­nefndin neit­aði í fyrstu en þegar henni var hótað að allt lið Banda­ríkj­anna yrði þá rekið frá leik­unum lét hún undan og Smith og Carlos voru sendir heim.

Smith þurfti að gjalda verkn­aðar síns í ýmsu en átti þó prýði­legan íþrótta­feril og gerð­ist síðan félags­fræði­kenn­ari og íþrótta­þjálf­ari.

Árið 2010 hélt hann upp­boð á gull­medal­í­unni sem hann fékk fyrir sigur sinn á leik­unum í Mexíkó.