Lilja Alfreðs­dóttir, menn­ingar- og við­skipta­ráð­herra, segir þá umræðu sem hófst í kjöl­far þess að til­kynnt var um kaup Lands­bank­ans á TM, veki upp áleitnar spurn­ingar um stefnu stjórn­valda gagn­vart fjár­mála­mark­aði. 

Skömmu áður en að við­talið hófst birti banka­ráð Lands­bank­ans til­kynn­ingu þar sem full­yrð­ingum Banka­sýslu rík­is­ins var and­mælt. Taldi banka­ráð sig hafa upp­lýst Banka­sýsl­una um áform bank­ans um að kaupa trygg­inga­fyr­ir­tækið af Kviku banka. Sömu­leiðis sagði banka­ráðið að Banka­sýslan hafi aldrei aðhafst neitt í mál­inu fyrr en eftir að til­kynnt var um kauptil­boðið 17. mars. 

„Ef ég man það rétt og ég er ekki með alveg nákvæma tíma­línu í þessu og þú ert bara kynna það hér í þætt­inum, bara glóð­heitar fréttir um hvað er að ger­ast. En ég held að það hafi bara verið öllum ljóst að Kviku banki hafi viljað losa sig við TM,“ sagði Lilja.

Hins vegar sagð­ist Lilja ekki hafa vitað að það hefðu verið áform um að leggja fram bind­andi kauptil­boð. „Mér finnst þetta svo­lítið stærri spurn­ing, hvernig sjáum við fyrir okkur íslenskan fjár­mála­markað.“

Vill losa um eignarhald í hægum skrefum

Lilja sagði það vera rök­rétta ákvörðun um losa um eign­ar­hald rík­is­ins á fyr­ir­tækjum á fjár­mála­mark­aði, sem sé hátt í alþjóð­legum sam­an­burði. Hins vegar telur að það þurfi að gera var­lega. 

„En við höfum alltaf verið á því, Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn, að við gerum þetta í hægum og öruggum skrefum. Af hverju? Vegna þess að ef þú ferð í mikla einka­væð­ingu á svona kerf­is­lega mik­il­vægum stofn­unum á svona stuttum tíma þá eru mjög miklar líkur á því að það sé fámennur hópur sem geti eign­ast þetta og þá erum við komin með mjög mikil umsvif í við­skipta­líf­inu.“

Sagði Lilja mik­il­vægt að gera sér grein fyrir sögu­legu sam­hengi þeirra aðstæðna sem nú eru uppi. Hvers vegna eign­ar­hald rík­is­ins á fjár­mála­fyr­ir­tækjum sé svona mikið hér á landi. Skiln­ingur á þess­ari for­sögu ætti að upp­lýsa um fram­tíðar ákvörð­un­ar­töku. 

„Það er þannig af því við erum búin að lenda í svona ofboðs­legu áfalli eins og fjár­mála­hrunið var, svo ég verði svo­lítið fram­sókn­ar­leg, þar sem full­veldið sjálft var undir, efna­hags­legt full­veldi þjóð­ar­innar.“

Taldi Lilja að leggja ætti áherslu á að stuðla að traustu og öruggu fjár­málaum­hverfi við einka­væð­ingu á fyr­ir­tækjum. Aðal­at­riðið væri ekki að fá sem hæst verð fyrir fyr­ir­tækin og vitn­aði Lilja þar í ráð­gjöf Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins, sem hún vann eitt sinn fyrir.

Hefði kosið að fara einfaldari leið en fjármálaráðherra

Spurð hvort fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra hafi gengið of langt með nýlegum ummælum sínum þar sem hug­myndum um einka­væð­ingu á Lands­bank­anum var fleygt fram, sagð­ist Lilja ekki vera sam­mála ráð­herra. 

„Það kemur nátt­úru­lega engum á óvart að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hafi þessa skoðun. En við í Framsókn erum ekk­ert endi­lega sam­mála og höfum viljað kannski ein­fald­ari leið að einka­væð­ing­unni og gera þetta svona, eins og hef sagt hér áðan, að mark­að­ur­inn geti líka tekið á móti,“ sagði Lilja.

Pólitísk umræða hefði átt fara fram áður en tilkynnt var um kaupin

Í við­tal­inu sagði Jóhann Páll Jóhanns­son, þing­maður Sam­fylk­ing­ar­innar, að það hefði farið betur að fyr­ir­huguð kaup Lands­bank­ans á TM hefðu verið rædd á póli­tískum vett­vangi. 

„Mér finnst að svona ákvörðun á ekki að geta verið tekin á ein­hverri sjálf­stýr­ingu,“ sagði Jóhann Páll.   

Þá telur Jóhann Páll að fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra hefði átt að beita þeim tækjum og laga­heim­ildum sem hann hefur til þess að koma í veg fyrir kaupin. Sér­stak­lega í ljósi við­horfa ráð­herra um að við­skiptin gangi gegn eig­enda­stefnu rík­is­ins. 

„Það er þannig að ráð­herra fer með yfir­stjórn­unar- og eft­ir­lits­skyldur gagn­vart sínum stofn­unum og umboðs­maður alþingis er nýbú­inn að tæta í sig mál­flutn­ing þess efnis að Banka­sýsla rík­is­ins eigi bara vera á algerri sjálf­stýr­ingu og njóti full­kom­ins sjálf­stæðis frá ráð­herra,“ sagði Jóhann Páll. 

Nýjasta þátt Pressu má sjá hér: