„Við erum að sjá miklar breyt­ingar á Íslensku sam­fé­lagi sem eru að end­ur­spegl­ast í Íslensku skóla­kerfi,“ sagði Ásmundur Einar Daðason, mennta- og barna­mála­ráð­herra. Í vik­unni lagði hann inn frum­varp um inn­gild­andi menntun og er það nú í sam­ráðs­gátt. Inn­gild­andi menntun er skil­greint sem „starfs­hættir þar sem gert er ráð fyrir marg­breyti­leika, til að mynda þegar kemur að náms­legum, félags­legum og þroska­tengdum þörfum barna og ung­menna.“

Á inn­gild­andi menntun að fela í sér meðal ann­ars að skipu­lag kennslu verði heild­stæð. Eiga stuðn­ings­úr­ræði barna í skóla- og frí­stunda­starfi að verða eftir eðli og umfangi þarfa hvers barns og ung­mennis. Það á að byggja á meðal ann­ars þver­fag­legri teym­is­vinnu og símati. 

Fjölbreyttar áskoranir

„Áskor­an­irnar eru að verða fjöl­breytt­ari. Það er mjög sterkt ákall um hvernig við eigum að takast á við þessa breyttu stöðu. Við viljum að skóla­kerfið okkar sé þannig að það taki utan um alla.“ Sagði hann að skólaum­hverfið sé að breyt­ast og nefnir þar meðal ann­ars auk­inn fjölda barna með erlenda og tungu­mála bak­grunn. Með þessu frum­varpi eiga allir að fá jöfn tæki­færi og mögu­leika til að rækta sína styrk­leika. 

„Þegar að við tölum um skól­ann, menntun og mennta­stofn­un­ina þá erum við í raun­inni með þessu frum­varpi að segja og við­ur­kenna að það sé rétt að það þarf að koma sterkara inn í Íslenska skóla.“ Vill Ásmundur Einar að verk­ferlar verði ramm­aðir inn til að það sé ljóst hvað þurfi að vera til staðar til að tryggja þessa inn­gild­andi menntun svo allir njóti sín í nám­inu og að þörfum hvers og eins verði mætt. 

Í frum­varp­inu kemur fram að ef skólar telja þörf á inn­gild­andi menntun fyrir nem­anda sinn eiga þeir að gera skrif­lega ein­stak­lings­á­ætlun um inn­gild­andi menntun fyrir barnið eða ung­mennið. Á hún að vera gerð í sam­vinnu við for­eldra og nem­and­ann. Í kjöl­farið á að vera gerð sér ein­stak­lings­námskrá sem veitir yfir­sýn yfir styrk­leika, þarfir og námstengd mark­mið nem­and­ans. Á það að stuðla að því að nem­and­anum verði veitt nám og kennsla við hæfi sem mæti þeirra þörfum. „Þetta mun líka koma inn í fram­halds­skól­ana, þar sem hefur ekki verið lög­bundin skóla­þjón­usta eins og á leik- og grunn­skóla­stigi.“

Ytri skólaþjónusta

Ef frum­varpið verður sam­þykkt fá skól­arnir ytri skóla­þjón­ustu sem í dag þekk­ist sem skóla­þjón­usta. Það er þjón­usta sem skól­inn sjálfur fær. Í dag sjá sveit­ar­fé­lögin um að veita þessa þjón­ustu með breyti­legum hætti. „Þessi þjón­usta hefur aldrei verið skil­greind eða lög­fest fyrir fram­halds­skól­ana. Undir þetta fellur kennslu­ráð­gjöf, öll starfstengd leið­sögn, ráð­gjöf vegna breyti­legs hóp barna, fjöl­breyttar þarfir barna í frí­stunda­starfi.“ Sagði Ásmundur Einar að ytri skóla­þjón­ustan við fram­halds­skól­ana sé í dag rekin af rík­inu. „Hugsunin er að það flytji yfir til Mið­stöðvar mennt­unar og skóla­þjón­ustu. Sveit­ar­fé­lögin sjálf séu síðan með þjón­ust­una inn­an­borðs hjá sér.“

Mun Miðstöð mennt­unar og skóla­þjón­ustu veita stuðn­ing yfir landið við skóla­þjón­ustu og inn­gild­andi menntun á öllum skóla­stigum lands­ins. Verður það hlut­verk hennar að styðja við og sam­hæfa fag­leg vinnu­brögð skóla­þjón­ustu skól­anna á ýmsan hátt. Mið­stöðin mun veita og þróa fræðslu og lausnir sem snúa að skól­unum, bæði innri og ytri þjón­ustu hennar. 

Ráðu­neytið mun hafa eft­ir­lit með skóla­þjón­ust­unni. Það mun taka við kvört­unum frá for­eldrum og nem­end­unum sjálfum. Ef sveit­ar­fé­lögin upp­fylla ekki þær kröfur sem snúa að lögum og stjórn­valds­fyr­ir­mælum um ytri skóla­þjón­ustu sem ráðu­neytið gerir, gefur ráðu­neytið sveit­ar­fé­lag­inu kost á úrbótum í mál­inu innan til­tek­ins tíma. Verði sveit­ar­fé­lagið ekki við kröfu ráðu­neyt­is­ins um úrbætur verður ráð­herra heim­ilt að taka ákvörðun með Miðstöð mennt­unar og skóla­þjón­ustu um að veita sveit­ar­fé­lag­inu ytri skóla­þjón­ustu gegn gjaldi. 

Eru skólarnir tilbúnir í þessa breytingu?

Spurður hvort að skól­arnir séu til­búnir í þessar breyt­ingar sagði Ásmundur Einar að víða sé skólar komnir býsna langt en að það sé breyti­legt eftir skólum. „Við erum að sjá sveit­ar­fé­lög sem eru að gera frá­bæra hluti en við erum kannski ekki að sjá neina heild­stæða nálgun á það.“ Sagði hann að hugs­unin með frum­varp­inu sé að skól­arnir séu ekki með þennan breyti­leika milli skóla með auk­inni sam­hæf­ingu. „Oft á tíðum eru það ekki endi­lega dýr­ustu og þyngstu lausn­irnar sem þarf ef við náum að koma miklu fyrr inn. Bæði með breyttri nálgun á við­fangs­efnið en líka með því að aðlag­ast því sem við erum að gera.“

„Lyk­il­at­riði í þessu frum­varpi er að þetta frum­varp er ekki að fara að breyta neinu eftir þrjá mán­uði. Við erum að tala um grund­vallar breyt­ingu á því hvernig við nálg­umst þessa hluti. Við munum þurfa að koma að því og inn­leiða það í sam­ein­ingu. Þá eigum við að geta komið með skóla­kerfi sem bæði nýtur þjón­ustu úr ólíkum áttum til að takast á við áskor­an­irnar en hefur líka tækin og tólin til þess að aðlaga skól­ann að styrk­leikum hvers og eins og snúa í raun­inni áskor­unum í styrk­leika.“

Ásmundur segir frum­varpið vera lyk­il­at­riði í að stytta biðlista barna að þjón­ustu. Hann vill að kerfið stígi inn „áður en vandi verður vandi.“ Eigi skól­inn að fá þau verk­færi sem þarf til að geta gripið inn fyrr hjá nem­endum og þannig dregið úr þörf­inni á þyngri þjón­ustu seinna. „Þetta er bara for­varnar og fyr­ir­byggj­andi hugsun.“ Þannig væri hægt að draga úr sér­kennslu kostn­aði og biðlistar eftir grein­ingu ættu að stytt­ast. 

Sagði Ásmundur frá verk­efn­inu hundur í skóla sem Foss­vogs­skóli hefur verið að prófa. Þar hafa þau þjálfað hund sem er not­aður í sér­kennslu. Voru þau með barn sem var komið með mik­inn kvíða og skólaforðun. Lausnin þar var að barnið fékk að byrja dag­inn á því að spjalla við hund­inn. „Þar með var búið að brjóta ísinn. Þetta er bara svona dæmi um verk­færi sem hægt er að búa til og aðstoða skól­ann til þess að lenda ekki á biðlista eftir þriðja stigs þjón­ustu í heil­brigð­is­kerf­inu.“