„Það er í raun og veru þannig að þetta er ein af þeim verstu sviðs­myndum sem var fyr­ir­séð að gætu komið upp,“ segir Halla Hrund Loga­dóttir orku­mála­stjóri um þá stað­reynd að hraun hafi runnið yfir Grinda­vík­ur­veg og ógni hita­vatns­lögn sem sér stórum hluta byggð­anna á Reykja­nesi fyrir heitu vatni. Staðan sé alvar­leg þar sem hraunið ógni bæði innviðum fyrir heitt og kalt vatn. „Kalda vatnið er nauð­syn­legt fyrir hita­veit­una sömu­leiðis og fari það út getur það haft áhrif á afkasta­getu virkj­un­ar­innar í Svarts­engi að fram­leiða heitt vatn.“

„Þetta er grafal­var­legt mál,“ segir Halla Hrund um stöð­una. En þessi sviðs­mynd, ein af þeim verstu, hafi þó verið teiknuð upp í sam­vinnu við HS orku og fleiri fyr­ir­tæki. Upp­lýs­ing­arnar voru komnar til stjórn­valda í minn­is­blaði þegar 11. nóv­em­ber á síð­asta ári og var það lagt fyrir rík­is­stjórn dag­inn eftir. Í því minn­is­blaði var talað um bún­að­ar­kaup fyrir fyrstu við­brögð ef þetta ástand myndi skap­ast. Að hitarar væru til reiðu fyrir heim­ili og að gert yrði ráð fyrir kaupum og leigu á bún­aði fyrir neyð­ar­hita­veitu. Að auki hafi verið lagðar til ákveðnar lang­tíma­lausnir. Í kjöl­far þessa hafi verið farið í vinnu á vegum almanna­varna sem hafi það hlut­verk að sjá um fram­kvæmd svona verk­efna en fjár­mögn­unin er í höndum stjórn­valda. 

„Ég veit að ráðu­neytið var búið að fara í að skoða útboð á neyð­ar­hit­urum,“ svarar Halla Hrund spurð um hvar þessar neyð­ar­að­gerðir séu staddar. Þá hafi Orku­stofnun hafið vinnu að lang­tíma­lausnum í gegnum Orkusjóð, m.a. Að útfæra bor­anir á lág­hita­holum til öfl­unar á heitu vatni. „En það hefur ekki verið unnið nægi­lega hratt í að útfæra suma af þessum þáttum.“

Orku­stofnun hefur haldið áfram að vekja athygli á nauð­syn þess­ara neyð­ar­bún­aðar og sendi síð­ast frá sér minn­is­blað um málið nýverið.

Orku­mála­stjóriHalla Hrund Loga­dóttir.

Mynd: Anton Brink/Orku­stofnun

Orku­mála­stjóri segir gríð­ar­lega mik­il­vægt að fólk á Suð­ur­nesjum fylgist með upp­lýs­ingum og fyr­ir­mælum frá almanna­vörnum. „Það geta ekki allir fært sig yfir á raf­hitun. Raf­orku­kerfin okkar eru ekki hönnuð fyrir það að allir séu að raf­hita. Þau eru hönnuð þannig að hús séu hituð með hita­veitu og svo sé raf­orku­hlut­inn fyrir ljós og aðra slíka notkun. Þannig að það má segja að æðar dreifi­kerf­is­ins séu ekki nógu sverar til að allir fari að nota raf­hitara. Þá er hættan sú að það slái út.“

Ef fari sem á horfir og hita­veitu­lögnin sem fæðir byggð­ar­lögin með heitu vatni frá Svarts­engi dettur út, skiptir öllu máli að fólk fylgi í einu og öllu fyr­ir­mælum almanna­varna. Kerfin þoli aðeins ákveðið álag. Þess vegna hafi í minn­is­blöðum Orku­stofn­unar og fyr­ir­tækj­anna komið fram að hvernig neyð­ar­hitara þurfi að afla til að kerfið þoli álagið. „En ég tek fram að slíkar neyð­ar­ráð­staf­anir, hitun með hit­urum, þær duga aðeins til að halda ein­hverjum grunn­hita í húsum. Þetta er rétt til að halda hita yfir frost­marki. Það eru engar stórar lausnir fyrir hendi til að halda fullum hita á húsum.“

Halla Hrund segir að ákveð­inn bún­aður til neyð­ar­hita­veitu sé til í land­inu en annan þyrfti að leigja. 

Í tönkum séu geymdar vara­birgðir af heitu vatni sem dugi í um það bil sól­ar­hring eða svo. Síðan þurfi að nýta raf­hitun og gæta þá þess að raf­magni slái ekki út. „Síðan þurfa stjórn­völd að horfa til þess hvort eigi að koma fyrir neyð­ar­hita­veitu.” Henni sé ekki hægt að koma upp á skömmum tíma. „Þar bentum við á minn­is­blöðum okkar, mik­il­vægi þess að kaupa og smíða búnað, því að það tekur allt að þremur mán­uðum að koma slíku í gagnið.“