Blóðmeramál aftur á borð lögreglunnar

„MAST gerði frum­rann­sókn á mynd­band­inu en vís­aði mál­inu svo til lög­regl­unnar. Málið er því á borði þeirra,“ segir Hrönn Ólína Jör­unds­dóttir, for­stjóri Mat­væla­stofn­unar (MAST), spurð um við­brögð stofn­un­ar­innar við nýrri heim­ild­ar­mynd dýra­vernd­un­ar­sam­taka um blóð­töku úr fyl­fullum hryssum á Íslandi. Myndin sýnir illa með­ferð á hryssum, að í þær sé sparkað og þær ítrekað stungnar með nál í háls í leit að æð til blóð­sýna­töku. Þá sést að þeim er smalað á bíl og legið á flaut­unni sem hræðir þær. Skelf­ing­ar­á­stand skap­ast í kjöl­farið í gerði sem mer­unum er smalað inn í ásamt folöldum sínum sem skapar hættu á meiðslum.

Myndefnið var tekið upp á tveimur bæjum nú í ágúst þar sem blóð­mera­hald er stundað. Á öðrum þeirra eru hryss­urnar með­höndl­aðar af yfir­vegun en sýna engu að síður marg­vís­leg hræðslu­merki. Á hinum bænum er komið fram við þær af kald­lyndi og hörku.

 Þýsku og sviss­nesku dýra­vernd­un­ar­sam­tökin Animal Welfare Foundation og Tierschutzbund Zürich (AWF og TSB) hafa nú í fjögur ár rann­sakað blóð­mer­a­iðn­að­inn á Íslandi. Fyrri heim­ild­ar­mynd þeirra var frum­sýnd í nóv­em­ber árið 2021 og vakti mikla reiði í íslensku sam­fé­lagi sem og út fyrir land­stein­ana. Í henni sást að merar voru lamdar, stundum með bar­eflum. Þá mátti sjá hvernig höfuð þeirra voru bundin upp, reigð aftur, og til þeirra slegið ef þær reyndu að losa sig, án þess að eiga þess nokkurn mögu­leika. 

Ísteka, fyr­ir­tækið sem kaupir mer­ar­blóðið og selur það til Evrópu, aðal­lega Þýska­lands, til fram­leiðslu á frjó­sem­is­lyfi fyrir búfé, aðal­lega til svína­ræktar, brást við með því að segja upp samn­ingum við þá tvo blóð­bæi sem myndefnið var frá. MAST hóf rann­sókn á mál­inu og vísað í því í kjöl­farið til lög­regl­unnar á Suð­ur­landi sem felldi rann­sókn þess niður nú í byrjun árs. Var það sagt vegna skorts á gögnum, þar sem AWF og TSB hefðu neitað að afhenda myndefni. Það var rangt líkt og rakið var í frétt Heim­ild­ar­innar í sumar.

Blóðtakan heyrir undir reglur um tilraunadýr

Svandís Svav­ars­dóttir mat­væla­ráð­herra skip­aði starfs­hóp til að fjalla um laga­lega umgjörð blóð­mera­halds. Sú umgjörð var væg­ast sagt veik og eftir að starfs­hóp­ur­inn skil­aði skýrslu sinni í fyrra­sumar setti Svandís sér­staka reglu­gerð um blóð­iðn­að­inn. Hún var þó ekki lengi í gildi, aðeins í 15 mán­uði, þar sem Eft­ir­lits­stofnun EFTA (ESA) sendi stjórn­völdum áminn­ing­ar­bréf og taldi að starf­semin ætti að falla undir reglu­gerð um vernd dýra sem notuð séu í vís­inda­skyni. Á það féllst ráðu­neytið og reglu­gerð Svan­dísar var brott­felld nú í byrjun nóv­em­ber.

Það að iðn­að­ur­inn falli nú undir fyrr­greinda reglu­gerð um dýr sem notuð eru í vís­inda­skyni ætti að breyta öllu að mati AWF og TSB. Þannig þurfi MAST nú að skoða hvort að hægt sé að nota önnur efni eða aðrar leiðir en með­göngu­hormón úr fyl­fullum hryssum til að auka og sam­stilla frjó­semi búfén­aðar. Samtökin telja hik­laust að svo sé, á mark­aði séu fjöl­mörg lyf sem hafi sam­bæri­leg áhrif og að auki sé hægt að ná til­ætl­uðum áhrifum með nátt­úru­legum leiðum. Það hafa m.a. sviss­neskir svína­bændur margir hverjir gert eftir að notkun á horm­óna­lyf­inu var bönnuð þar í landi.

Hver blóðbóndi þyrfti að sækja um starfsleyfi

Heim­ildin spurði for­stjóra MAST hvað þessi breyt­ing á reglu­um­hverfi blóð­mer­a­iðn­að­ar­ins gæti þýtt. Hún segir að nú þurfi Ísteka að sækja bæði um starfs­leyfi og leyfi til til­rauna. „Eins og með aðrar umsóknir til til­rauna þá er það á höndum Mat­væla­stofn­unar að meta umsókn­ina og eftir atvikum að veita fram­an­greind leyfi eftir að fagráð um vel­ferð dýra hefur fjallað um hana og veitt umsögn,“ heldur Hrönn áfram. Hún bendir á að MAST hafi áður gefið út leyfi til blóð­töku á hryssum til lyfja­fram­leiðslu á grund­velli þágild­andi reglu­gerðar um dýra­til­raunir, nr. 279/2002, síð­ast árið 2016 og gilti það leyfi út árið 2019.

„Umsókn fyr­ir­tæk­is­ins verður hins vegar bara metin út frá núgild­andi reglu­gerð og ekk­ert hægt að segja til um hvernig sú umfjöllun endar,“ segir Hrönn. „Ef leyfi verður veitt til Ísteka, þá munu ákvæði um vel­ferð hryssna við blóð­töku sem áður voru í reglu­gerð [Svan­dísar] halda gildi sínu sem verk­lags­reglur Mat­væla­stofn­unar, enda er engin sam­bæri­leg ákvæði að finna í reglu­gerð um vernd dýra sem notuð eru í vís­inda­skyni. Ef leyfið verður veitt munu bændur verða skil­greindir sem birgjar sam­kvæmt reglu­gerð um vernd dýra sem notuð eru í vís­inda­skyni og þurfa að sækja um starfs­leyfi sem slíkir. Mat­væla­stofnun metur umsóknir og veitir starfs­leyfi eftir atvikum til birgja.“

Hér að neðan er að finna nýju heim­ild­ar­mynd AWF og TSB. Í mynd­inni sést ill með­ferð á dýrum.