Margar hita­veitur hér á landi sjá fram á að geta ekki sinnt fyr­ir­sjá­an­legri eft­ir­spurn en ástæð­urnar eru meðal ann­ars tak­markað aðgengi að fjár­magni, sér­fræði­þekk­ingu og tækjum.  

Þetta kemur fram í nýrri úttekt á stöðu hita­veitna og nýt­ingar jarð­hita­vatns til hús­hit­unar sem unnið var af Íslenskum orku­rann­sóknum (ÍSOR) að beiðni Guðlaugs Þórs Þórð­ar­sonar umhverfis-, orku- og lofts­lags­ráð­herra í kjöl­far frétta um erf­iða stöðu hjá mörgum hita­veitum síð­ast­lið­inn vetur. Kynning á úttekt­inni fer fram í dag klukkan 10:30 á Hótel Nordica en full­trúar ÍSOR og ráð­herra eru til svara um efni hennar.

Í nið­ur­stöðum úttekt­ar­innar kemur fram að um 2/3 hita­veitna sjá fram á aukna eft­ir­spurn og telja fyr­ir­sjá­an­leg  vanda­mál við að mæta henni. Hjá stórum hluta þeirra er sú eft­ir­spurn tengd auknu magni vatns til hús­hit­unar en einnig vegna stórnot­enda eða iðn­aðar.  

Þá er framundan kostn­að­ar­samt við­hald á innviðum um helm­ings hita­veitna og á það sér­stak­lega við þær sem eru í dreif­býli, utan höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins. Einnig komu fram í athuga­semdum aðrir tak­mark­andi þættir, til dæmis vegna deilna um rétt­indi og leyfi frá land­eig­endum.

Sífellt meiri eftirspurn

Þær sjö hita­veitur sem koma best út sam­kvæmt úttekt­inni eru margar stærri og með meiri vinnslu en þær veitur sem fengu lægsta ein­kunn. Sveigj­an­leiki sem kemur með stærð dreifi­kerfis, fjölda vinnslu­holna og jafn­vel fleiri en einu vinnslu­svæði gera hita­veitum betur kleift að svara auk­inni eft­ir­spurn og takast á við vanda í rekstri, segir í úttekt­inni. 

Þá segir að mik­il­vægt sé að nið­ur­stöð­urnar verði skoð­aðar með hlið­sjón af rekstri hita­veitna og ekki síst stöðu sveit­ar­fé­laga og rekstr­ar­að­ila til að takast á við vanda eða fram­tíð­ar­á­form. Dæmi séu um að ein­staka rekstr­ar­að­ilar hita­veitna hafi áform um og jafn­vel farið í fram­kvæmdir til að mæta eft­ir­spurn og spenn­andi tæki­færum um vöxt og auknar tekjur en ekki gætt að því að meta jarð­vís­inda­lega eða rekstr­ar­lega þætti í stærra sam­hengi. Það sé ljóst að aðilar um allt land sem hafa leyfi til eða eiga mögu­leika á að nýta jarð­hita verði varir við sífellt meiri eft­ir­spurn frá ýmsum aðilum. 

Vandamálin fjölþætt

Nið­ur­stöð­urnar gefa til kynna að ástæður þess að margar hita­veitur sjá fram á að geta ekki sinnt fyr­ir­sjá­an­legri eft­ir­spurn séu marg­þættar og vanda­málin oftar en ekki fjöl­þætt. 

Þegar skoð­aðar eru nið­ur­stöður út frá mati á jarð­vís­inda­legum og vinnslu­tengdum þáttum kemur fram að skoða þurfi aðstæður hjá bæði litlum og stórum veitum en ástæður slíkra skoð­ana geti verið af mis­mun­andi toga, mis­mun­andi aðkallandi og lausn­irnar mis­kostn­að­ar­samar. 

Af þeim sjö hita­veitum sem fá lægsta heild­ar­ein­kunn í mati úttekt­ar­innar eru tvær þeirra einnig í hópi þeirra fjög­urra sem anna ekki núver­andi vinnslu til lengri tíma. Þetta eru Hita­veita Varma­hlíðar og Hita­veita Blöndu­óss og Skaga­strandar. Aðrar veitur horfa fram á aðkallandi vanda og þar geta vegið inn þættir sem skortir á, s.s. jarð­vís­inda­leg þekk­ing, vinnslu­hæfni vökva, eða hita­stig, eða annað sem getur valdið því að þær eru að óbreyttu ekki í stakk búnar til að takast á við áföll eða breyt­ingar sem gætu orðið á eft­ir­spurn, segir í úttekt­inni. 

Búið að virkja hagkvæmustu jarðhitakosti um land allt

Fram kemur að almennt megi segja að búið sé að virkja eða nýta hag­kvæm­ustu jarð­hita­kost­ina um allt land og öll við­bót vinnslu­svæða muni verða dýr­ari og fag­lega meiri áskorun. Þá séu land­svæði mis­mun­andi krefj­andi í ljósi jarð­fræði­legra aðstæðna en meg­in­reglan er sú að í eldri og minna sprungnum berggrunni er erf­ið­ara að finna og afla vatns. 

„Fjölmörg dæmi eru um mikla upp­bygg­ingu og far­sæla vinnslu­sögu hita­veitna um allt land þar sem lítið umfang þurfti að leggja í rann­sóknir áður en bor­anir hófust og vinnsla á heitu vatni. Hjá mörgum eða flestum veitum er staðan sú að megnið af mæl­ingum og bor­unum voru fram­kvæmdar á tímum hita­veitu­upp­bygg­ingar fyrir 30 til 40 árum og þrátt fyrir að rann­sókn­ar­nið­ur­stöður séu til frá mörgum jarð­hita­svæð­anna sem nýtt eru í dag er þörf á að end­ur­skoða og bæta við þær með hlið­sjón af nýjum aðferðum, tækni og bættri úrvinnslu,“ segir í úttekt­inni. 

Fram kemur að þær sjö hita­veitur sem koma verst út í úttekt­inni dreif­ist nokkuð jafnt um landið og sé vinnsla hjá tveimur þeirra metin ágeng í dag. Enn fremur sjái 24 hita­veitur fram á meira en 10 pró­sent aukn­ingu í eft­ir­spurn eftir heitu vatni á næstu árum. Sumar þeirra séu stórar veitur sem jafn­vel hafa ein­hverja umfram­getu í dag en það sé krefj­andi verk­efni fyrir stóra eða með­al­stóra hita­veitu  að bæta 10 pró­sent við vinnsl­una.  

Samkvæmt úttekt­inni er nýt­ing hjá 18 hita­veitum sjálf­bær og stendur árs­með­al­vinnsla undir sér en ekk­ert umfram það. Margar þeirra sjá fram á tölu­vert aukna eft­ir­spurn og það svig­rúm sem þessar hita­veitur hafa til að geta sinnt henni án þess að grípa til aðgerða er mjög mis­jafnt, sam­kvæmt skýrslu­höf­undum.   

Tækifæri víða til staðar

Þá kemur fram að mik­ill munur sé á aðstæðum hita­veitna og í sumum til­vikum gæti ein með­al­stór vinnslu­hola dugað en í öðrum til­vikum er horft fram á mun meiri fram­kvæmdir og  kostnað. 

Margar hita­veitur eru þegar komnar áleiðis í að skoða hvernig auknum kröfum verði mætt, meðal ann­ars hafa þær aukið við rann­sóknir, eru að und­ir­búa jarð­hita­leit og bor­anir, kanna mögu­leika á nið­ur­dæl­ingu, fara í aðgerðir til að bæta inn­viði og skoða tæki færi til að spara vatn. Samkvæmt úttekt­inni eru tæki­færi víða til staðar en í sumum til­fellum er aukin vinnsla til að mæta eft­ir­spurn óraun­hæf með öllu nema ný svæði verði virkjuð.