Fólk þurfi að „rísa upp eða gefast upp“

Ragnar Þór Ing­ólfs­son for­maður VR og Vil­hjálmur Birg­is­son, for­maður Starfs­greina­sam­bands­ins og Verka­lýðs­fé­lags Akraness, gagn­rýndu bæði Seðla­bank­ann og stjórn­völd harð­lega í við­tali í Bítinu á Bylgj­unni í morgun. 

Í við­tal­inu kom meðal ann­ars fram að Vil­hjálmur, sem lýsti sjálfum sér sem harð­asta stuðn­ings­manni íslensku krón­unnar í gegnum árin, teldi nú gjald­miðil lands­manna vera kom­inn „á leið­ar­enda“. Ragnar Þór full­yrti að vaxta­hækk­anir Seðla­bank­ans væru með öllu gagns­lausar. Skilaboð hans til fólks­ins í land­inu voru að „rísa upp eða gef­ast upp“ þar sem hvorki Seðla­bank­inn né stjórn­völd hefðu hæfni né vilja til þess að taka á stöðu mála.

Íslendingar ekki hæfir til að stýra gjaldmiðlinum og efnahagnum

Ragnar Þór sagði að rót verð­bólgu á Íslandi mætti rekja til utan­að­kom­andi þátta ann­ars vegar og hag­stjórn­ar­mistaka í tengslum við fast­eigna­mark­að­inn hins vegar, fram­boð af hús­næði hefði verið of lítið þegar vextir lækk­uðu skarpt í kór­ónu­veiru­far­aldr­inum. 

Hann sagði blasa við að verð­bólgan myndi „fara niður hvort sem Seðla­bank­inn hækkar stýri­vexti eða ekki“ og sagði svo ljóst að Ásgeir Jónsson seðla­banka­stjóri myndi „hreykja sér af góðum árangri þegar verð­bólgan fer niður og allt er komið hér á hlið­ina hjá almenn­ingi í land­inu“.

Ragnar Þór sagði Seðla­bank­ann og stjórn­völd bera ábyrgð á stöð­unni og sagði að hag­stjórn á land­inu í kringum heims­far­ald­ur­inn, þegar vextir voru lækk­aðir skarpt, hefði verið eitt stórt klúður. Hann minnt­ist á að sam­hliða lífs­kjara­sam­ing­unum hefði verka­lýðs­hreyf­ingin gert kröfur um að banna verð­tryggð lán, hefja þjóð­ar­á­tak í hús­næð­is­málum og auka fram­boð á hús­næði. Það hefði ekki gerst. 

„Við erum ekki hæf, því miður, við virð­umst ekki vera hæf til að stýra gjald­miðl­inum okkar. Við erum ekki hæf til að stýra efna­hags lands­ins. Við erum ekki með hæft fólk til að vera í brúnni, bara því miður, hvorki stjórn­mála­menn né fólkið í Seðla­bank­anum. Maður verður stundum orð­laus yfir aðferða­fræð­inni, hversu langt er hægt að ganga gagn­vart þjóð­inni og almenn­ingi í land­inu. Sjáðu hvað er að ger­ast í Frakk­landi, þar er verið að hækka eft­ir­launa­aldur um tvö ár og það eru allir úti á götu að mót­mæla. Hérna eru stýri­vextir komnir núna í sjö og hálft pró­sent, afborg­anir af lánum hafa næstum tvö­fald­ast hjá fólki sem festi ekki vext­ina, þetta er það sem er farið að ger­ast og við vitum þetta. Sjáið bara leigu­mark­að­inn, og hvernig staðan versnar dag frá degi,“ sagði Ragnar Þór. 

Þátta­stjórn­andi Bítisins spurði hvort raunin væri ekki sú að þrátt fyrir þreng­ingar til­tek­inna hópa hefði meiri­hluti lands­manna það ágætt, fjár­hags­lega. Ragnar Þór sagði að þetta væri að breyt­ast, staða milli­tekju­hópa væri farin að þrengj­ast veru­lega. 

Í máli hans kom fram að hann sæi „enga leið aðra en að fólk bara þurfi að rísa upp eða gef­ast upp fyrir þess­ari stöðu“ og bætti við: „Við þurfum bara að fara í aðgerðir,  hvort það séu mót­mæli eða að við séum að fara í þann fasa eins og var eftir hrun“.

Þrælslund meiri á Íslandi en annars staðar 

Ragnar Þór sagði að „þrælslundin“ virt­ist vera „meiri hér heldur en ann­ars staðar“.

„Við virð­umst sætta okkur við meira fjár­hags­legt ofbeldi þegar kemur að þessum hlutum. Mín skila­boð til fólks eru bara ein­föld, vegna þess að Seðla­bank­inn er ekki að fara að hjálpa okkur og stjórn­völd eru ekki að fara að gera neitt, trú­iði mér. Sjáið bara hvað að er fara að ger­ast á bygg­inga­mark­aði, nú eru verk­takar bara að fara að draga saman seglin. Þeir selja ekki íbúð­irnar sem þeir eru að fara að byggja. Við þurfum stór­aukið fram­boð á hús­næði en það sem er að fara að ger­ast núna er að fram­kvæmdir eru að fara að drag­ast saman. Hið öfuga er að fara að ger­ast. Staðan á bara eftir að versna,“ sagði Ragnar Þór.

Hann ítrek­aði að það væru bara tvær leiðir í stöð­unni, „að rísa upp eða gef­ast upp“ því hvorki stjórn­völd né Seðla­bank­inn væru að fara að leggja á árarnar. 

Vill fá „erlendan virtan óháðan aðila“ til að rýna kosti og galla krónunnar

Vil­hjálmur Birg­is­son sagð­ist aðspurður vilja meina að íslenska krónan væri hluti vanda­máls­ins. „Varðandi krón­una þá hef ég verið harð­asti stuðn­ings­maður íslensku krón­unnar í gegnum tíð­ina, en mín afstaða í því er ein­fald­lega sú að ég tel að við séum komin á leið­ar­enda þar. [Afstaðan] er breytt, vegna þess að þegar maður horfir upp á þessa stöðu ger­ast ár eftir ár eftir ár, alveg sama hvað við gerum í verka­lýðs­hreyf­ing­unni, við teljum okkur vera að búa til ein­hvern jarð­veg hér til að verð­bólga fari niður, vextir fari niður, en okkur er bara refsað illi­lega með tæp­lega tveggja pró­senta hækkun á stýri­vöxtum,“ sagði Vil­hjálmur.

Harðasti stuðn­ings­maður krón­unnar – ei meirVil­hjálmur Birg­is­son sagði í útvarps­við­tali í morgun að hann teldi íslensku krón­una komna „á leið­ar­enda“

Hann bætti því við að það sem hann teldi að þyrfti að gera núna væri að fá „erlendan virtan óháðan aðila til að meta kosti og galla íslensku krón­unnar, meta það hvort við getum ein­hliða upp annan gjald­miðil og kost­ina og gall­ana við það“.  

Lífeyrissjóðirnir þurfi að fá að fjárfesta í húsnæði

Bæði Vil­hjálmur og Ragnar Þór ræddu svo um líf­eyr­is­sjóði lands­ins, í sam­hengi við þann vanda sem verð­bólga og hækk­andi vaxta­kostn­aður eru fyrir almenn­ing. Vil­hjálmur sagði að líf­eyr­is­sjóð­irnir væru „stórt mein í öllu þessu vanda­máli“. 

„Það eru 4.400 millj­arðar sem eru inni í íslensku hag­kerfi og líf­eyr­is­sjóð­irnir eiga 56 pró­sent af öllum hluta­bréfum inni í Kaup­höll­inni, sem gerir það að verkum að þeir eiga hér í Festi, Högum, þeir eiga í fjár­mála­fyr­ir­tækj­unum og trygg­inga­fé­lög­unum og svo fram­vegis. Og líf­eyr­is­sjóð­irnir öskra á meiri arð­semi í dag en þeir fengu í gær. Hverjir eru það sem þurfa að standa undir þess­ari arð­semi? Það eru neyt­endur, við sjálf. Við erum lúbarin á meðan við erum á vinnu­mark­aði til að kom­ast á ein­hvern sæmi­legan líf­eyri,“ sagði Vil­hjálmur.

Ragnar Þór sagði að það þyrfti að gera líf­eyr­is­sjóðum kleift að koma að upp­bygg­ingu hús­næðis í rík­ari mæli, frekar en að fjár­festa erlendis. Hins vegar væri „eng­inn vilji innan kerf­is­ins“ til að fara þá leið. 

„Fjár­mála­valdið, valda­öflin í þessu sam­fé­lagi, vilja ekki breyta þessu. Mark­að­ur­inn á bara að sjá um þetta. Hvað var Alþingi fljótt að breyta hér lögum þegar hluta­fjár­út­boðið hjá Icelandair var. Það þurfti að breyta lögum um fjár­fest­ing­ar­heim­ildir líf­eyr­is­sjóða til að sjóð­irnir gætu tekið þátt í hluta­fjár­út­boði Icelandair. Laga­breyt­ingin fer í gegnum þingið eins og gegn­um­trekkur. En þegar kemur að því að gera eitt­hvað fyrir fólkið í land­inu, þá eru hindr­an­irnar svo margar að það er nán­ast óvinn­andi vegur að ná ein­hverju í gegn,“ sagði Ragnar Þór.