„Ef það hallar á ein­hvern kyn­þátt í þess­ari upp­færslu þá er það Amer­ík­anar, sem eru þarna grunn­hyggnir og sjálf­um­glaðir og gera það sem þeim sýn­ist,“ segir Steinunn Birna Ragn­ars­dóttir, óperu­stjóri Íslensku óper­unnar, um gagn­rýni á upp­færslu óper­unnar á Madama Butt­er­fly. „Sympa­tían er öll með aðal­per­són­unni sem er þessi jap­anska unga stúlka,“ bætir hún við og útskýrir svo að menn­ingu Japan sé haldið í heiðri í sýn­ing­unni. „Eins mikið og Puccini,“ höf­undur verks­ins, „er fær um af því að hann hafði nú aldrei komið til Japan sjálfur, bless­aður.“

Síðustu daga hafa ein­stak­lingar af asískum upp­runa, búsettir á Íslandi, gagrýnt upp­færsl­una, sagt hana ýta undir „skað­legar og hættu­legar staðalí­myndir“, eins og Daniel Roh, kóresk-banda­rískur maður búsettur á Íslandi, orðar það í aðsendri grein á Vísi. Hann segir leik­ara í upp­færsl­unni klæð­ast „yellow face“ með auga­brúnir sem vísa upp á við, mjó yfir­vara­skegg og svartar hár­kollur. Laura Liu, fiðlu­leik­ari í Sin­fón­íu­hljóm­sveit Íslands, sem er af kín­versk-banda­rískum upp­runa, sakar aðstand­endur upp­færsl­unnar einnig um að not­ast við „yellow face“ með því að klæða sig í annan kyn­þátt í formi bún­inga. „Það kall­ast að afmann­eskju­væða fólk. Gerið betur,“ skrifar Laura í færslu á Facebook-síðu sinni. 

Mynd: Íslenska óperan

Steinunn, sem er í for­svari fyrir sýn­ing­una sem óperu­stjóri, segir að gagn­rýnin hafi verið „fyr­ir­séð“ og sé af hinu góða. Sjálf hafi hún lagt skýrar línur frá upp­hafi um að ekki yrði not­ast við yellow face í upp­færsl­unni. „Það er ekki notað í sýn­ing­unni. Það er engum and­litum breytt úr íslenskum í japönsk með farða.“ Hún segir „útlit Japana“ hafa verið túlkað með bún­ingum og hár­kollum.

En með yellow face er verið að vísa í annað og meira en farða og hár­kollur. Það er verið að vísa til þess að þarna sé verið að klæða fólk í annan kyn­þátt með bún­ingum.

„Akkúrat, en það er samt þrönga skil­grein­ing leik­húss­ins á yellow face. Fyrir 30 árum, þegar sýn­ingin var fyrst sett upp, voru ská­sett augu og hvítur farði. Við fórum ekki þá leið.“

Síðan vísar hún gagn­rýni þeirra Lauru og Daniel á bug. „Það var ein fyrsta línan sem ég lagði upp með, að það yrði ekki yellow face í sýn­ing­unni, sam­kvæmt þeirri skil­grein­ingu sem við notum.“

Er það ykkar skil­grein­ing sem skiptir mestu máli ef fólk af asískum upp­runa er að benda á þetta?

„Já.“

Heldur þú að það geti ekki skil­greint það betur en hvítt leik­hús­fólk á Íslandi?

„Þetta er svo ofboðs­lega hug­lægt. Ef við erum að segja sögu sem er að ger­ast í Japan fyrir hund­rað árum þá verður það að vera trú­verð­ugt að fólkið sé í Japan.“ 

Hennar afstaða og ann­arra sem komu að sýn­ing­unni hafi verið sú að „flytja verkið eins og höf­undur samdi það“. Þótt mikið sé um það í leik­húsum um þessar mundir að aðlaga verk nútíma gild­is­mati sé hennar afstaða þessi: „Mér finnst rosa­lega mik­il­vægt að við lærum af for­tíð­inni en rit­skoðum hana ekki eða dauð­hreinsum.“

Eitthvað telur hún þá sem komu að upp­færsl­unni „vera að gera rétt“ vegna þess að óperan hafi aldrei „fengið betri dóma fyrir neina sýn­ingu“. „Gagn­rýn­andi sem skrif­aði lof­sam­lega um sýn­ing­una er sjálfur af asískum ættum og sá ekk­ert athuga­vert við upp­færsl­una,“ segir hún. 

Aðspurð að því hvort það standi til að bregð­ast við gagn­rýn­inni, segir hún: „Þetta er okkar heild­steypta upp­færsla af þess­ari óperu. Mér þykir leitt ef fram­setn­ingin eða eitt­hvað í þess­ari upp­færslu kemur illa við ein­hvern, en kannski er það bara óhjá­kvæmi­legt í leik­hús­inu.“

Er það óhjá­kvæmi­legt?

„Já, nekt truflar til dæmis suma en aðra ekki. Þetta er eðli þessa list­forms og leik­húss­ins almennt að fólk upp­lifir það rosa­lega ólíkt. Ég held að við getum ekki einu sinni reynt að geðj­ast öllum. Við getum bara haft virð­ingu að leið­ar­ljósi.“