Elliði Vign­is­son, bæj­ar­stjóri í Ölfusi, hefur aðstoðað þýska jarð­efna­fyr­ir­tækið Heidel­berg og íslenskt fyr­ir­tæki í eigu Einars Sig­urðs­sonar, útgerð­ar­manns í Þor­láks­höfn, við að að reyna að kaupa sér vel­vild félaga­sam­taka í sveit­ar­fé­lag­inu.

Heidel­berg, og fyr­ir­tæki sem er í sam­eig­in­legri eigu þess og Einars og ann­arra fjár­festa, Eign­ar­halds­fé­lagið Horn­steinn ehf., hafa haft sam­band við félaga­sam­tök í Þor­láks­höfn og boðið þeim pen­inga í formi fjár­styrkja. 

Þýska fyr­ir­tækið hefur fengið úthlutað lóðum í Þor­láks­höfn þar sem til stendur að byggja möl­un­ar­verk­smiðju sem á að geta fram­leitt 1 til 1,5 millj­ónir tonna af íblönd­un­ar­efni fyrir sem­ent. Eitt af því sem Heidel­berg vill gera er að vinna móberg úr Litla-Sand­felli í Þrengslum sem og úr Lamba­felli þar sem náma er fyr­ir­huguð. 

Verk­smiðja Heidel­berg er umdeild í Þor­láks­höfn en hún að vera við höfn­ina í bænum og verður sýni­leg langt að. Sumir íbúar eru hlynntir henni en aðrir ekki. „Mér finnst þetta ömur­leg­t. Á að gera Þor­láks­höfn að ein­hvers konar þunga­iðn­að­ar­bæ?“ spurði einn íbúi á Facebook.  Sumir eru hins vegar jákvæðir:  „Þetta lítur nú nokkuð vel út og skapar vinnu og tekj­ur,“ sagði annar. 

Bæjarstjórinn sendi lista með nöfnum

Fulltrúi Heidel­berg og Horn­steins hafði meðal ann­ars sam­band við lúðra­sveit­ina í Þor­láks­höfn bréfleiðis fyrir  jól, þann 22. des­em­ber, og bauð henni 500 þús­und króna fjár­styrk.  Í tölvu­póst­inum kom fram að Elliði Vign­is­son  hefði bent fyr­ir­tækj­unum á að setja sig í sam­band við lúðra­sveit­ina til að bjóða henni pen­ing­ana. „Ég fékk nafn og net­fangið þitt sent til mín frá honum Elliða Vign­is­syni, bæj­ar­stjóra í Ölfusi,“ segir í bréf­inu frá Heidel­berg og Hornsteini.

Elliði segir í sam­tali við Heim­ild­ina að Heidel­berg hafi haft sam­band við hann og beðið um lista með nöfnum félaga­sam­taka og líkn­ar­fé­laga sem gætu verið mögu­legir styrk­þegar. Bæj­ar­stjór­inn segir að þetta ger­ist stundum og þá verði hann við þess­ari beiðni. Þetta hafi meðal ann­ars gerst nú fyrir jólin. „Heidel­berg leit­aði eftir upp­lýs­ingum um félaga­sam­tök, íþrótta­fé­lög og líkn­ar­fé­lög. Við sendum þeim lista með nöfnum og þá styrkja þessi fyr­ir­tæki félögin í kjöl­farið,“ segir Elliði.   

Aldrei fengið slíkt boð áður

Tölvu­bréfið var stílað á Ágústu Ragn­ars­dóttur, for­mann stjórnar lúðra­sveit­ar­innar. Hún segir við Heim­ild­ina: „Þetta var mjög óþægi­legt og maður vill hrein­lega ekki trúa því að þetta séu ein­hverjar mútur. Mér fannst þetta mjög, mjög skrítið.  Við höfum aldrei lent í því áður að vera boð­inn pen­ingur fyrir ekki neitt.“

Í póst­inum var lúðra­sveit­inni bent á að stíla reikn­ing­inn annað hvort á Heidel­berg eða á Eign­ar­halds­fé­lagið Horn­stein.  Fyr­ir­tækið Jarðefni, sem á 47 pró­senta hlut í Horn­steini, er meðal ann­ars í eigu fyr­ir­tæk­is­ins Jarð­efna­iðn­aðar sem flytur út vikur úr Heklu frá Þor­láks­höfn.  Jarð­efna­iðn­aður er að stærstu leyti í eigu áður­nefnds Einars Sig­urðs­sonar og Hrólfs Ölv­is­sonar.  Þetta fyr­ir­tæki hefur verið að kaupa upp jarðir í Ölfusi sem eiga námu­rétt­indi í sveit­ar­fé­lag­inu. 

Elliði býr í húsi í eigu Jarðefnaiðnaðar

Ein af jörð­unum sem Jarða­efna­iðn­aður ehf. hefur keypt, í gegnum dótt­ur­fé­lag sitt Leð­ur­brún ehf., er Hjalli við Þor­láks­hafn­ar­veg. Eins og Heim­ildin greindi frá fyrir helgi hefur Elliði Vign­is­son búið í húsi á jörð­inni Hjalla sem er þá í eigu Jarð­efna­iðn­aðar og þeirra Einars Sig­urðs­sonar og Hrólfs Ölv­is­sonar.  Þegar félag Einars og Hrólfs keypti jörð­ina Hjalla fylgdu með henni námu­rétt­indi í Lamba­felli. Fyr­ir­tæki þeirra hefur einnig keypt fleiri jarðir sem eiga námu­rétt­indi í Ölfusi.  

Eitt af því sem vekur athygli er að félag Einars og Hrólfs, Jarð­efna­iðn­aður ehf., hefur einmitt verið að tryggja sér námu­rétt­indi í Lamba­felli. Þar stendur til að byggja námu  en móbergið sem Heidel­berg vill vinna í möl­un­ar­verk­smiðj­unni á einmitt meðal ann­ars að koma þaðan, eins og Kjarninn hefur fjallað um.  

Í sam­tali við Heim­ild­ina sagði Elliði að hann væri að ganga frá því að kaupa húsið, sem hefði skemmst í vatns­tjóni. „Ég er að kaupa af þeim íbúð­ar­húsið sem var metið ónýtt eftir vatns­tjón. Ég er að koma mér fyrir þarna og hef búið í bíl­skúrnum á meðan húsið hefur verið gert upp. Það varð alls­herj­ar­tjón á hús­inu. Þetta er allt í und­ir­bún­ingi og hefur tekið lengri tíma en við ætl­uðum.“ 

Á meðan, sagði Elliði, byggi hann í hús­inu án þess að greiða leigu þar sem litið væri svo á að pen­ing­arnir sem hann greiddi fyrir end­ur­bætur húss­ins væru ígildi leigu.  „Leigan verður bara end­ur­bæt­urnar á hús­inu. Þeir hefðu þurft að rífa húsið og í raun og veru spara þeir sér kostnað við að rífa húsið með því að ég kaupi það af þeim.“

Elliði sagði, þrátt fyrir að fyr­ir­tæki Einars og Hrólfs séu stórir hags­muna­að­ilar í sveit­ar­fé­lag­inu, að hann teldi ekki að neinir hags­muna­á­rekstrar væru á milli leigu og kaupa hans á hús­inu og starfs hans sem bæj­ar­stjóra. „Ég man ekki eftir neinum sam­þykktum eða vinnu sem ég hef gert sem teng­ist þeim. Lamba­fellið er ekki í eigu okkar, það til­heyrir bara þeim jörðum sem þeir hafa verið að kaupa. Það hefur bara ekki reynt á það. Við höfum enga samn­inga gert við þá og ekk­ert keypt af þeim. Námu­vinnsla þeirra teng­ist sveit­ar­fé­lag­inu ekki neitt. [...] Allar emb­ætt­is­færslur starfs­manna hér þola alla rýni.“

Óskaði lúðrasveitinni til hamingju með styrkinn

Í bréf­inu frá Heidel­berg til lúðra­sveit­ar­innar óskaði sem­ents­fyr­ir­tækið hljóm­sveit­inni til ham­ingju með að hafa verið valið til að fá styrk­inn, í kjöl­farið á ábend­ingu Elliða Vign­is­sonar. „Þannig er mál með vexti að Heidel­berg Mater­i­als er að veita fjár­styrk til félaga­sam­taka í Þor­láks­höfn. Ykkar félaga­sam­tök er eitt af þeim félögum sem hljóta fjár­styrk­inn í ár og óska á ég ykkur til ham­ingju með það.“

Svo var beðið um að reikn­ingur upp á 500 þús­und yrði annað hvort sendur beint til Heidel­berg eða til Eign­ar­halds­fé­lags­ins Horn­steins. 

Heidel­berg hefur styrkt ÞórÞýska sem­ents­fyr­ir­tækið Heidel­berg hefur meðal ann­ars styrkt körfuknattslið Þórs í Þor­láks­höfn, eins og aug­lýs­ing frá fyr­ir­tæk­inu á keppn­is­treyju liðs­ins sýnir. Um er að ræða treyju sem Þór not­aði þegar liðið keppti erlendis en liðið er með aðra aug­lýs­ingu á bún­ing­unum í dag.

Styrkveitingunni var hafnað af félagsmönnum

Ágústa Ragn­ars­dóttir, stjórn­ar­for­maður lúðra­sveit­ar­innar, segir að styrk­veit­ingin hafi verið borin undir félags­menn í lúðra­sveit­inni í Þor­láks­höfn í lýð­ræð­is­legri kosn­ingu.  „Ég velti þessu styrkt­ar­boði fyrir mér í sól­ar­hring áður en ég bar þetta upp við stjórn­ina. Allir stjórn­ar­menn voru á því að þiggja ekki styrk­inn. Það sem ger­ist eftir að við tókum þetta fyrir á stjórn­ar­fundi var að bera þetta boð undir félags­menn með könnun.  Það var svo lýð­ræð­is­legur meiri­hluti fyrir því að hafna þessum styrk,“ segir Ágústa en 30 félags­menn tóku þátt í kosn­ing­unni. 

Stjórn­ar­for­mað­ur­inn segir að það sem stjórn lúðra­sveit­ar­innar þótti óþægi­legt var að verið væri að draga hana inn í „hring­iðu póli­tískrar umræðu“ með þessu styrkt­ar­boði.  „Þetta er algjört eins­dæmi í okkar sögu.“

Heidelberg ábyrgist skuldir Hornsteins

Tengsl þýska félags­ins Heidel­bergs og Eign­ar­halds­fé­lags­ins Horn­steins eru mjög mikil. Norskt dótt­ur­fé­lag þýska sem­ents­ris­ans, Norcem AS, á fyr­ir­tæki á Íslandi sem heitir Heidel­berg Mater­i­als Iceland ehf. Þetta fyr­ir­tæki á svo 53 pró­senta hlut í Horn­steini á móti 47 pró­senta hluts Íslenskra jarð­efna ehf.  Fyr­ir­tæki Einars Sig­urðs­sonar og Hrólfs Ölv­is­sonar, Jarð­efna­iðn­aður ehf., er svo stærsti hlut­hafi Íslenska jarð­efna ehf. með tæpan fjórð­ungs­hlut. 

Í árs­reikn­ingi Eign­ar­halds­fé­lags­ins Horn­steins fyrir árið 2021 kemur fram að tengsl Heidel­berg við eign­ar­halds­fé­lagið séu einnig þau að þýska sem­ents­fyr­ir­tækið sé í ábyrgð fyrir skuldum þess. „Þann 12. febr­úar 2019 gaf Heidel­berg Cement AG út ábyrgð að and­virði 900 millj.kr. til trygg­ingar á öllum skuldum Eign­ar­halds­fé­lags­ins Horn­steins ehf. við við­skipta­banka félags­ins. Engar veð­setn­ingar eiga að hvíla á eignum félags­ins skv. ákvæðum lána­samn­ings við við­skipta­banka félags­ins,“ segir í árs­reikn­ingnum. 

Þegar horft er til þess­ara miklu tengsla þess­ara tveggja félaga er kannski ekki skrítið að Heidel­berg geri ekki sér­stakan grein­ar­mun á því í bréf­inu til lúðra­sveit­ar­innar í Þor­láks­höfn hvort félagið muni greiða henni styrk­inn.  Lúðra­sveitin geti ein­fald­lega valið hvort félagið fái reikn­ing­inn.