Allt að sjö pró­sent raf­orku sem fram­leidd hefur verið í Fljóts­dals­stöð á Aust­ur­landi hefur farið inn á byggða­lín­una og þannig nýst ann­ars staðar en í álver­inu á Reyð­ar­firði. Í umfjöllun Stund­ar­innar frá 12. mars kom fram að orkan nýtt­ist bara í álverið og gerði Lands­virkjun athuga­semd við það. Í kjöl­farið óskaði Stundin eftir gögnum um hversu mikil orka hefur verið fram­leidd og farið annað en í álverið. 

Á tíma­bil­inu 2014 til 2021 var á bil­inu 2-7 pró­sent af fram­leiddri orku flutt úr Fljóts­dals­stöð inn á byggða­lín­una. Þannig getur raf­magn úr Fljóts­dals­stöð nýst ann­ars­staðar á land­inu þar sem byggða­línan tengir lands­hlut­ana saman. Eftir sem áður er lang­sam­lega stærstur hluti fram­leiddrar orku í Fljóts­dals­stöð fluttur bein­ustu leið á Reyð­ar­fjörð þar sem það er nýtt til fram­leiðslu á áli í verk­smiðju Alcoa. Enda var það til­gangur og mark­mið bygg­ingu Kára­hnjúka­virkj­unar og Fljóts­dals­stöðvar.

Langstærsta raforkuverið

Virkj­unin er sú langstærsta sem hefur nokkru sinni verið reyst og gang­sett á Íslandi. Fjórð­ungur alls raf­magns sem fram­leitt var á síð­asta ári varð til í Fljóts­dals­stöð eða um það bil 4,9 tera­vatt­stundir á ári. Lands­virkjun gerir hins vegar ráð fyrir að bæði orku­fram­leiðsla og orku­flutn­ingur frá Fljóts­dal og í aðra lands­hluti muni aukast á þessu ári. Orku­fram­leiðslan stefnir í 5,2 tera­vatt­stundir, sam­kvæmt mati fyr­ir­tæk­is­ins.

Áætlanir, miðað við fyrstu tvo mán­uði árs­ins, gerir líka ráð fyrir að 328 mega­vatt­stundir, það er um 6 pró­sent af áætl­aðri fram­leiðslu virkj­un­ar­innar, fari annað en í álverið á Reyð­ar­firði. Það sé hægt vegna auk­innar flutn­ings­getu frá Fljóts­dal út á byggða­lín­una með til­komu Kröflu­línu 3, sem klárað­ist síð­ast­liðið haust. 

„Þannig hefur mynd­ast meira svig­rúm til að nýta Fljóts­dals­virkjun í þágu raf­orku­kerf­is­ins,“ segir Óli Grétar Blöndal Sveins­son, for­stöðu­maður þró­unar vatns­afls hjá Lands­virkjun.

Skert orka annars staðar

Til­gang­ur­inn með að flytja orku á milli staða er að bregð­ast við tak­mörk­unum í orku­fram­leiðslu á ólíkum svæðum. Und­an­farna mán­uði hefur þurft að tak­marka afhend­ingu á orku vegna slæmrar vatns­stöðu í miðl­un­ar­lónum, sér í lagi á Suð­ur­landi. Meiri fram­leiðslu­geta hefur verið á norð­ur­landi en notkun en öfugt er farið á suð­ur­landi. 

Þessi til­færsla á raf­magni úr stærsta raf­orku­veri lands­ins hefur þó hvergi nærri dugað til og hefur Lands­virkjun gripið til þess að skerða orku til þeirra kaup­enda sem hafa samn­inga um kaup á skerð­an­legrar orku. Þetta eru fyrsta og fremst fiski­mjöls­verk­smiðjur en í lok síð­asta árs til­kynnti Lands­virkjun að lang­tíma­samn­ingar við álver og gagna­ver sem gerðu ráð fyrir skerð­an­legrar orku myndu líka þurfa að þola skerð­ingar. 

Kára­hnjúka­virkjun hefur líka ekki getað fram­leitt meira raf­magn og nam fram­hjá­rennsli eða yfir­fall úr miðl­un­ar­lóni virkj­un­ar­innar 1,6 tera­vatts­stund á síð­asta ári. Alla jafna nemur fram­hjá­rennslið upp undir 1,3 tera­vatts­stund á ári, en mest hefur það verið rúmar 2,6 tera­vatts­stundir. 

Flutningskerfinu kennt um

Ástæðan fyrir því að ekki var hægt að nota þessa orku sem rann fram­hjá Kára­hnjúka­virkjun er að sögn Lands­virkj­unar veikt flutn­ings­kerfi. Undir þetta tóku starfs­menn Lands­nets í umfjöllun Stund­ar­innar um flutn­ings­kerfi raf­orku frá því í lok febr­úar. 

„Ef ein­hver virkjun fram­leiðir auka orku er ekki hægt að flytja hana með byggða­lín­unni. Byggða­línan er full­nýtt í dag, það er eng­inn sveigj­an­leiki. Þetta varð mjög opin­bert í sumar, það var lítið af vatni á Suð­ur­landi, lítið í lón­unum þar en á sama tíma var ágætt vatns­magn í til dæmis Blöndu­lóni fyrir norðan og Hálslóni fyrir austan. Það sem gerð­ist var að þegar þau lón fyllt­ust þá rann vatnið bara yfir í þeim, á yfir­falli, án þess að hægt væri að nýta það,“ sagði Sverrir Jan Norð­fjörð, fram­kvæmda­stjóri þró­unar og tækni­s­viðs Lands­nets. 

„Ef byggða­línan hefði meiri flutn­ings­getu þá hefði verið hægt að keyra þessar virkj­anir alveg í botn. Hvað sem fólki finnst um virkj­anir yfir­leitt þá er ansi fúlt að geta ekki nýtt þær að fullu þegar búið er að byggja þær, raska umhverfi, byggja lón og svo fram­vegis. Það heitir bara sóun.“