Forseti Íslands, Guðni Th. Jóhann­es­son, afhenti Íslensku bók­mennta­verð­launin á Bessa­stöðum nú í kvöld, en veitt voru verð­laun í þremur flokkum. 

Fyrir fræði­bækur og rit almenns efnis þar hlaut Sigrún Helga­dóttir verð­laun fyrir verkið Sigurður Þór­ar­ins­son: Mynd af manni. Þá hlaut Þórunn Rakel Gylfa­dóttir verð­laun fyrir bók­ina Akam, ég og Annika í flokki barna- og ung­menna­bækur. Loks hlaut Hall­grímur Helgason verð­laun fyrir Sextíu kíló af kjafts­höggum í flokki skáld­verka. 

Rök­stuðn­ing dóm­nefndar má lesa hér að neðan. 

Fræðibækur og rit almenns efnis

Sigrún Helga­dóttir fyrir Sigurður Þór­ar­ins­son: Mynd af manni I-II

Umsögn loka­dóm­nefndar: „Að baki ævi­sögu Sigurðar Þór­ar­ins­sonar liggja fjöl­mörg við­töl og ára­löng heim­ilda­vinna Sigrúnar Helga­dóttur í dag­bókum, bréfum og gögnum um ævi manns­ins sem varð and­lit jarð­vís­inda og nátt­úru­verndar hér á landi á 20. öld; eins konar frum­mynd hins lífs­glaða íslenska nátt­úru­fræð­ings með brenn­andi áhuga á sögu og menn­ingu. 

Í þess­ari lipru, aðgengi­legu og skemmti­legu frá­sögn er fylgst með þróun íslensks sam­fé­lags í átt til nútím­ans; efni­lega föð­ur­lausa sveita­drengnum sem kemst til mennta með hjálp góðra karla og kvenna, næmur, list­rænn og skemmt­inn, jafn­vígur á hug- og raun­vís­indi en kýs að leggja fyrir sig jarð­fræði og verður for­ystu­maður í þeirri grein hér á landi um leið og hann kemst í fremstu röð á heims­vísu. Höfundur heldur öllum þráðum þessa far­sæla fer­ils í hendi sér, kryddar hann létti­lega með fjör­legum frá­sögnum sem varpa skýru en um leið marg­litu ljósi á Sigurð; les­and­inn kemst í návígi við hann frá degi til dags en fær um leið góða til­finn­ingu fyrir þeirri miklu braut sem hann ryður með rann­sóknum sínum og kennslu í jarð­vís­indum og ekki síður afskiptum af almennri nátt­úru­vernd og stjórn­málum. Ljós­myndir Sigurðar sjálfs leika stórt hlut­verk í því hve vel tekst til og ekki síður sú natni og hug­mynda­auðgi sem liggur að baki umbrot­inu á hverri opnu. 

Áherslan er á þá helgun sem fylgdi opin­berum störfum Sigurðar en verk­inu lýkur á fal­legri og afhjúp­andi mynd af fjöl­skyldu­mann­inum Sigurði sem var karl síns tíma með sterka konu, Ingu V. Backlund, sér að baki – og börn sem minn­ast þess að hafa helst náð að tala við pabba sinn þar sem hann sat við skrif­borðið í stof­unni heima. Sigrún hlífir Sigurði ekki, hún gerir grín og dáist að honum, en sýnir okkur jafn­framt hvernig vís­inda­maður verður til og mót­ast af stór­at­burðum síð­ustu aldar, styrj­öldum, jarð­skjálftum, jök­ul­hlaupum og eld­gosum.“

Barna- og ungmennabækur

Þórunn Rakel Gylfa­dóttir fyrir Akam, ég og Annika

Umsögn loka­dóm­nefndar: „Fyrsta skáld­saga Þórunnar Rakelar grípur les­and­ann strax. Hún er vel skrifuð, skemmti­leg og spenn­andi allt til loka, höfðar bæði til ung­linga og þeirra sem eldri eru. Gald­ur­inn liggur í næmri per­sónu­sköpun og því hvernig sýn á ein­stak­linga í sömu fjöl­skyldu er byggð upp út frá sjón­ar­horni Hrafn­hildar, ung­lings­stúlku frá­skil­inna for­eldra. 

Hrafn­hildur flyst þvert gegn vilja sínum til Þýska­lands með móður sinni og nýjum manni hennar. Lesandi fylgist með innri rödd ung­lings­ins en sér hana jafn­framt í þrúg­andi spenntu sam­bandi við móður sína, sem ein­kenn­ist af ákaf­lega trú­verð­ugri og vel byggðri tog­streitu á milli þess innra og ytra – þannig að úr verður heil­steypt og marg­brotin lýs­ing á veru­leika íslensks ung­lings. Sama list­fengi og margræðni ein­kennir sam­skipti Hrafn­hildar við gamla og nýja vini, af ólíkum kynjum, aldri og upp­runa. Á öllum stigum er unnið með þver­sagnir í fram­komu og lífi fólks, útlit og innri maður veg­ast á þannig að ekk­ert er ein­hlítt í því hvernig við skynjum umhverfi okkar. Allt er litað af fyr­ir­fram­hug­myndum hvers konar; full­orðnir átta sig ekki á börnum sem eru sjálf ekki barn­anna best þegar kemur að ein­elti, kúgun og ofbeldi. Inn í þessa vel heppn­uðu per­sónu­sköpun er fléttuð fjöl­breytt umræða um vald, spill­ingu, rétt­læti og nátt­úru­vernd, leit­ina að sann­leik­anum (sem getur orkað tví­mælis líkt og í leik­ritum Ibsens) og for­dóma sem tengj­ast þjóð­erni, upp­runa og trú­ar­brögðum. Þessi umræða fellur svo vel að sög­unni að hún dregur ekki úr drif­kraft­inum eða for­vitni les­and­ans að kynn­ast þeim sem eru leidd fram á sviðið og fá öll að njóta sín, hver á sínum for­sendum. 

Akam, ég og Annika er trú­verðug og spenn­andi saga með eft­ir­minni­legum per­sónum sem fanga ákveð­inn kjarna í sam­skiptum fólks.“

Skáldverk

Hall­grímur Helgason fyrir Sextíu kíló af kjafts­höggum

Umsögn loka­dóm­nefndar: „Skáld­saga Hall­gríms Helga­sonar er stór í sniðum, kraft­mikil og hug­mynda­rík, skrifuð af kjarn­yrtum og frum­legum þrótti með skop­legri og ýktri sýn á harm­ræna atburði þar sem lífs­hættan og dauð­inn bíða við hvert fót­mál. Sögu­sviðið er upp­haf síldar­æv­in­týr­is­ins í litlu íslensku þorpi við ysta haf á fyrstu ára­tugum síð­ustu aldar og við­fangs­efnið er fæð­ing nútím­ans í íslensku sam­fé­lagi, þegar erlendir athafna­menn og tækninýj­ungar bár­ust inn í kyrr­stætt sveita­sam­fé­lagið sem sagan rekur um kyn­slóð­irnar allt aftur úr harð­býlum torf­hreysum á hjara ver­aldar inn í þá mann­lífs­hring­iðu sem skap­að­ist í kringum gróða­von og síld­veiðar Norð­manna hér við land. Vinnu­harka, grimmd og vægð­ar­leysi eru dregin fram í dag­legu basli fólks, ástum þess og örlögum. 

Sjón­ar­hornið er að mestu bundið við ung­karl­inn Gest sem er leiksoppur ytri atburða en per­sónur eru engu að síður fjöl­breyttar, af ólíkum upp­runa og þjóð­fé­lags­stigum, og teikn­aðar skýrum en margradda dráttum þannig að þær birt­ast les­anda ljós­lif­andi og eft­ir­minni­legar, hver með sín sér­kenni. Breysk­leiki þeirra og göf­ug­lyndi blasa við, hið lága vellur fram með öllum lík­ams­vessum og sora á bak við síld­ar­tunnur, í myrkum torfskúma­skotum og dýpstu skips­lest um leið og per­sónur njóta fag­urra og for­boð­inna ásta, lista og menn­ingar í betri stofum, og þeirra for­rétt­inda og þæg­inda sem auður og frið­sæld geta gefið. 

Sagan er drifin áfram af til­finn­ingum og innri átökum Gests, ástum hans og fjöl­skyldu­harmi en bak­grunn­ur­inn er sögu­legir við­burðir og per­sónur sem minna á Siglu­fjörð. Sextíu kíló af kjafts­höggum er metn­að­ar­full skáld­saga sem tekst á við mann­lega til­veru þar sem hlut­skipti ein­stak­linga ræðst af upp­runa og ytri aðstæðum í bland við gæfu og gjörvi­leik.“