Á ráð­stefn­unni Löggæsla og sam­fé­lagið á Akureyri í gær, sem hafði þemað afbrota­varnir og fjall­aði um „aðferðir og aðgerðir til að draga úr afbrotum og áhrifum þeirra á sam­fé­lagið“, skil­greindi stjórn­mála­fræði­pró­fess­or­inn Hannes Hólm­steinn Giss­ur­ar­son skatta­snið­göngu sem dyggð og sagði  inn­herj­a­við­skipti ekki vera órétt­lát.

„Inn­herj­a­við­skipti eru ekki órétt­lát, en ekki heldur gjaf­mild,“ sagði Hannes. Í fyr­ir­lestr­inum byggði hann á kenn­ingum heilags Tómasar frá Akvínas, 13. aldar guð­fræð­ings og heim­spek­ings sem lagði grunn­inn að heim­speki­legri nálgun kaþ­ólsku kirkj­unnar, eins og hann hefur gert und­an­farin ár.

Inn­herj­a­við­skipti geta verið ólög­leg, en þau eru til dæmis við­skipti sem eig­andi eða starfs­maður fyr­ir­tækis á mark­aði, eða aðrir sem hafa trún­að­ar­upp­lýs­ingar um stöðu þess, stundar með hluti fyr­ir­tæk­is­ins þegar hann býr yfir upp­lýs­ingum sem munu fyr­ir­sjá­an­lega lækka eða hækka gengi þeirra. Í skil­grein­ingu hér­aðs­sak­sókn­ara segir að við­skiptin geti ýmist verið lög­mæt eða ólög­mæt. „Ræðst það oft­ast af því hvort inn­herj­inn hafði aðgang að eða bjó yfir inn­herj­a­upp­lýs­ingum þegar til við­skipt­anna var stofnað.“

Klám synd, en ekki innherjaviðskipti

„Ég ræddi um vændi, klám, inn­herj­a­við­skipti og skatta­snið­göngu og fór eftir grein­ingu heilags Tómasar af Akvínas, sem vildi, að ríkið ein­beitti sér að því að vernda okkur fyrir ræn­ingjum og ofbeld­is­seggjum, en léti okkur í friði um smá­syndir, sem ekki sköð­uðu aðra,“ sagði Hannes á Facebook í dag um fyr­ir­lest­ur­inn. 

Í fyr­ir­lestr­inum fjall­aði Hannes um það sem hann kall­aði glæpi án fórn­ar­lambs. Hann flokk­aði klám og vændi sem syndir, en skatta­snið­göngu sem dyggð. „Skatta­snið­ganga ætti að vera dæmd af nið­ur­stöð­unni, ekki af ásetn­ingnum. Hún er dyggð, spar­semi,“ sagði hann.

Hannes er þar ekki að ræða um skatt­svik sem slík, en oft eru þó mörkin milli skattsvika og skattaund­an­skota óljós. Hannes hefur áður haldið því fram að „sið­ferð­is­lega órétt­læt­an­legt“ hafi verið hjá nor­rænum banka­stofn­unum að kaupa eignir föllnu íslensku bank­anna eftir fjár­mála­hrunið „fyrir smán­ar­verð“, á mæli­kvarða heil­gas Tómasar.

„Und­ir­liggj­andi spurn­ing er hver á þig, og eignir þínar, sér­þekk­ingu og getu til tekju­öfl­unar, þú sjálf(ur) eða ein­hver annar, til dæmis sam­fé­lagið,“ sagði Hannes á ráð­stefn­unni í gær.

Starfar fyrir hugveitu

Hannes Hólm­steinn hefur um ára­bil verið áber­andi sem tals­maður frjáls­hyggju á Íslandi og var löngum einn helsti hug­mynda­fræð­ingur Sjálf­stæð­is­flokks­ins, ekki síst í for­mann­s­tíð vinar hans, Davíðs Odds­sonar, sem nú er rit­stjóri Morg­un­blaðs­ins. Auk þess að vera ævi­ráð­inn pró­fessor við Háskóla Íslands, fékk Hannes meðal ann­ars það hlut­verk hjá Bjarna Bene­dikts­syni, þá fjár­mála­ráð­herra, árið 2014, að rann­saka erlendar orsakir íslenska banka­hruns­ins, en meðal nið­ur­staða hans var að „ekk­ert [væri] nauð­syn­lega rangt við inn­herj­a­við­skipti eða að þau ættu endi­lega að vera ólög­leg“. 

Hann hefur starfað sem for­stöðu­maður rann­sókna hjá Rann­sókn­ar­setri um nýsköpun og hag­vöxt. Í stjórn rann­sókn­ar­set­urs­ins, sem stofnað var 2012, eru meðal ann­ars Eyþór Arnalds, odd­viti Sjálf­stæð­is­flokks­ins í Reykja­vík, Gísli Hauksson, fyrr­ver­andi for­stjóri GAMMA og Jónas Sig­ur­geirs­son, fyrr­ver­andi upp­lýs­inga­full­trúi Kaup­þings.