Aðferða­fræði val­kvæðra PISA-kann­ana kemur í veg fyrir að Efnahags- og fram­fara­stofn­unin (OECD) geti heim­ilað Íslandi að taka þátt. Þetta kemur fram í svari mennta- og menn­ing­ar­mála­ráðu­neyt­is­ins við fyr­ir­spurn Stund­ar­innar.

Lilja Alfreðs­dóttir mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra til­kynnti í febr­úar 2018 að Ísland yrði með í val­kvæðum hluta PISA-könn­un­ar­innar sem snýr að fjár­mála­læsi 15 ára nem­enda. Könnunin átti upp­haf­lega að fara fram í ár, en var frestað vegna Covid-19 far­ald­urs­ins þar til 2022. Verður hún því lögð fyrir 15 ára nem­endur í 10. bekk grunn­skóla á næsta ári og könnuð hæfni og geta í lesskiln­ingi, læsi á nátt­úru­vís­indi og læsi á stærð­fræði. Er hún haldin á þriggja ára fresti og nær til 80 þjóða.

„Fjár­mála­læsi er grunn­færni sem er mik­il­væg sam­fé­lagi okkar,“ sagði Lilja þegar þetta var til­kynnt. „Ljóst er að gott fjár­mála­læsi skilar sér í betri ákvarð­ana­töku ein­stak­linga í fjár­málum og stuðlar að fjár­mála­stöð­ug­leika. Ég tel brýnt að íslensk ung­menni taki þátt í fjár­mála­læsi í PISA-könn­un­inni og því hefur þessi ákvörðun verið tekin.“

Nú er hins vegar komið í ljós að beiðni Íslands um að vera með í val­kvæðri könnun á fjár­mála­læsi nem­enda hefur verið hafnað og í raun þátt­töku Íslands í öllum val­kvæðum PISA-könn­unum. „Það var hins vegar mat Efnahags- og fram­fara­stofn­un­ar­innar að vegna aðferða­fræði próf­anna upp­fyllti Ísland ekki kröfu um lág­marks­fjölda nem­enda,“ segir í svari mennta- og menn­ing­ar­mála­ráðu­neyt­is­ins. „Þetta á einnig við um aðrar val­kvæðar kann­anir í PISA sem krefj­ast við­bót­ar­úr­taks nem­enda. Leitað verður leiða eftir fremsta megni til þess að efla fræðslu í fjár­mála­læsi og náms­mati því tengdu.“

Kennsla mikið til í höndum bankamanna

Frá hruni fjár­mála­kerf­is­ins haustið 2008 hafa starfs­hópar og nefndir á vegum stjórn­valda ítrekað hvatt til þess að fjár­mála­læsi almenn­ings verði eflt með stuðn­ingi hins opin­bera. Mála­flokk­ur­inn var settur í aðal­námskrá grunn- og fram­halds­skóla árið 2011 í tíð Katrínar Jak­obs­dóttur sem mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra.

Í grein­ar­gerð með fjár­mála­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar 2019–2023 var sagt að fjár­hags­vandi ungs fólks, meðal ann­ars tekju­lágra ein­stak­linga á leigu­mark­aði, benti til þess að þörf væri á efl­ingu fjár­mála­læsis og auk­inni fjár­mála­fræðslu í grunn- og fram­halds­skólum lands­ins. Orða­lagið vakti hörð við­brögð á vett­vangi stjórn­mál­anna og verka­lýðs­fé­laga. „Ljóst er að lélegt fjár­mála­læsi hjá almenn­ingi er ákveðin áskorun þar sem aukin hætta er á að fólk lendi í fjár­hags­legum erf­ið­leikum,“ sagði í grein­ar­gerð­inni.

„Ljóst er að lélegt fjár­mála­læsi hjá almenn­ingi er ákveðin áskorun“

Í umfjöllun Stund­ar­innar hefur komið fram að náms­efni og kennsla í fjár­mála­læsi á grunn­skóla­stigi hefur mikið til verið í höndum starfs­manna fjár­mála­fyr­ir­tækja. Á hverju ári fær um helm­ingur grunn­skóla lands­ins heim­sóknir þar sem þeir kenna nem­endum í 10. bekk um fjár­mála­læsi á vegum verk­efn­is­ins Fjár­mála­vits, sem er í eigu fjár­mála­fyr­ir­tækja og líf­eyr­is­sjóða. Stundin hefur einnig greint frá því að Fjár­mála­vit hafi greitt laun dag­skrár­gerð­ar­manna hjá RÚV Núll vegna þátta fyrir ungt fólk um fjár­mál þar sem starfs­menn banka veittu ráð­legg­ingar án þess að vera titl­aðir sem slíkir.