Fast­eigna­verð hækkar vegna lít­ils fram­boðs og mik­illar eft­ir­spurnar, sem meðal ann­ars má rekja til lágra vaxta. Þetta kemur fram í nýrri skýrslu Húsnæðis- og mann­virkja­stofn­unar (HMS) um fast­eigna­mark­að­inn.

Efna­hagur Íslands hefur gengið í gegnum sögu­leg skakka­föll vegna COVID-19 far­ald­urs­ins og hefur atvinnu­leysi auk­ist veru­lega. Seðla­bank­inn hefur lækkað vexti umtals­vert til að mæta auknum slaka í hag­kerf­inu. „Þetta hefur ýtt undir lækkun vaxta hús­næð­is­lána og leitt til þess að heim­ilin hafa ráð­ist í miklar end­ur­fjár­magn­anir og sum stækkað við sig með til­heyr­andi skulda­aukn­ingu,“ segir í skýrsl­unni.

Met hafi verið slegin í hreinum nýjum útlánum á síð­ustu mán­uðum og heim­ilin hafi sóst eftir óverð­tryggðum lánum hjá bönk­unum. „Lækkun vaxta virð­ist því vera efna­hag­sóviss­unni yfir­sterk­ari, enn sem komið er, og hefur haldið uppi tals­verðri eft­ir­spurn á fast­eigna­mark­aði á meðan fram­boð hefur verið að drag­ast saman. Þetta hefur leitt til þess að verð hefur hækkað tals­vert yfir sum­ar­tím­ann. Svipaða þróun má sjá víða erlendis og því ljóst að aðgerðir stjórn­valda víðs vegar halda uppi tölu­verðri eft­ir­spurn á fast­eigna­mark­aði í skugga heims­far­ald­urs.“

Áhrifa vaxta­lækk­ana gætir líka á leigu­mark­aðnum, að því segir í skýrsl­unni og merki eru um að leigu­mark­að­ur­inn sé að minnka hlut­falls­lega. „Þessi þróun end­ur­spegl­ast í því að hlut­fall fyrstu kaup­enda jókst enn á milli ára og stendur nú í hæstu hæðum síðan form­legar mæl­ingar hófust. Að auki hefur leigu­verð tekið að lækka eitt­hvað frá því í vor, en athygli vekur að hlut­fall leigu­fjár­hæðar af ráð­stöf­un­ar­tekjum hækkar að með­al­tali á milli ára í nýj­ustu leigu­mark­aðs­könnun.“

Mikill sam­dráttur hefur hins vegar verið í bygg­ing­ar­iðn­aði og van­fjár­fest­ing leiðir til óupp­fylltrar íbúða­þarfar. Leiðir þetta til hækk­andi verðs og minni mögu­leika fólks á að finna sér við­un­andi hús­næði. „Taln­ingar Samtaka iðn­að­ar­ins á árinu boða heldur ekki bjarta tíma í bygg­ing­ar­iðn­aði, en þær leiða í ljós umtals­verðan sam­drátt í bygg­ingu íbúða sem eru á fyrstu bygg­ing­ar­stigum. Því er hætt við að fram­boð nýrra eigna drag­ist saman á næstu árum,“ segir loks í skýrsl­unni.