Úttekt

Enginn vill kannast við rasisma

Ras­ismi er mik­ið í um­ræð­unni þessa dag­ana en jafn­vel hörð­ustu kyn­þátta­hat­ar­ar vilja oft­ast ekki kann­ast við ras­ista-stimp­il­inn og segja hug­tak­ið ekki eiga við sig. Orð­ið sjálft er þó tölu­vert yngra en marg­ir kynnu að halda og hef­ur skil­grein­ing­in tek­ið breyt­ing­um. Við skoð­um bæði sögu orðs­ins og sögu þeirr­ar kyn­þátta­hyggju sem það lýs­ir.

Enginn vill kannast við rasisma
Fyrir og eftir „aðlögun“ Richard Henry Pratt vildi útrýma menningu frumbyggja Norður-Ameríku og aðlaga fólk eins og þennan unga mann af Navajo ættbálknum. Mynd: John N. Choate (sometimes credited as J. N. Choate) *1848- ✝1902 / Public domain
Birtist upphaflega í Stundinni fyrir 6 árum.

Rasismi, eins og við þekkjum hann í dag, á uppruna sinn í hindurvitnum frá 19. öld þegar misvitrir fræðimenn í Evrópu hófust handa við að flokka ólíka kynþætti eins og um dýrategundir væri að ræða. Var það byggt á miklum misskilningi á náttúruvísindum sem þá voru skammt á veg komin. Orðin kynþáttur (race) og tegund (species) voru lengi samheiti á ensku. Race er talið vera tökuorð úr arabísku eða hebresku og þýðir upphaf/uppruni.

Þessir misheppnuðu fræðimenn byggðu röksemdafærslur sínar á eldri verkum sem þeir túlkuðu síðan enn frekar hvíta „kynþættinum“ í hag. Meðal þeirra verka sem þeir studdust við má nefna rit eftir sænska líffræðinginn Carl Linnaeus, sem á 18. öld lagði grunninn að því flokkunarkerfi sem vísindamenn nota í líffræðinni í dag. Hann talaði sjálfur um að til væru fimm mismunandi afbrigði af mannskepnunni. Vildi hann meina að þau skiptust þannig: Hvíti maðurinn í Evrópu, rauði maðurinn í Ameríku, …

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.
Efnisorð

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Veðurfræðingur á sumardaginn fyrsta: „Vorið er komið“
6
Innlent

Veð­ur­fræð­ing­ur á sum­ar­dag­inn fyrsta: „Vor­ið er kom­ið“

Ein­ar Svein­björns­son veð­ur­fræð­ing­ur fagn­ar sum­ar­deg­in­um fyrsta með því að lýsa vor­ið kom­ið. Sumar­ið kem­ur hins veg­ar í skref­um. Eng­in leið er að spá fyr­ir um hvernig veðr­ið verð­ur í sum­ar, en síð­asta sum­ar var óvenju hlýtt og þar áð­ur var óvenju kalt. Hlýn­un sjáv­ar hef­ur áhrif á veð­ur­far, svo fylgj­ast þarf með breyt­ing­um á AMOC-haf­straumn­um og tala máli Ís­lend­inga á al­þjóða­vett­vangi.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Kynlífsverkafólk deilir reynslu sinni: „Glæpavæðing einangrar mann“
1
Úttekt

Kyn­lífs­verka­fólk deil­ir reynslu sinni: „Glæpa­væð­ing ein­angr­ar mann“

Fjór­ir ein­stak­ling­ar sem unn­ið hafa mis­mun­andi kyn­lífs­vinnu á Ís­landi segja þörf á að breyta lög­um og laga við­horf sam­fé­lags­ins. Ein­angr­un fólks sem vinn­ur slíka vinnu sé hættu­leg. Í dag hafa þau kom­ið upp sínu eig­in tengslaneti til að styðja hvert ann­að og passa upp á ör­yggi og mann­rétt­indi kyn­lífs­verka­fólks og þo­lenda vænd­is.

Mest lesið í mánuðinum

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

„NATO verður að halda áfram að vera sameinað“
Erlent

„NATO verð­ur að halda áfram að vera sam­ein­að“

Gi­orgia Meloni, for­sæt­is­ráð­herra Ítal­íu, seg­ir að styrkja verði evr­ópska stoð NATO „sem verð­ur aug­ljós­lega að vera við­bót við þá banda­rísku“. Pedro Sanchez, for­sæt­is­ráð­herra Spán­ar, sagð­ist „eng­ar áhyggj­ur“ hafa eft­ir að nafn­laus heim­ild­ar­mað­ur Reu­ters sagði Banda­ríkja­stjórn skoða leið­ir til að víkja Spáni úr Atlants­hafs­banda­lag­inu.
Skátafjör og aldargamalt víðavangshlaup
Myndband

Skáta­fjör og ald­argam­alt víða­vangs­hlaup

Sum­ar­deg­in­um fyrsta var fagn­að víða á land­inu í gær en í Reykja­vík settu skáta­fjör og ald­argam­alt víða­vangs­hlaup svip sinn á dag­inn. Þó að gjarn­an sé frem­ur kulda­legt á sum­ar­deg­in­um fyrsta mark­ar hann upp­haf sum­ar­mán­að­anna sex í gamla nor­ræna tíma­tal­inu. Dag­ur­inn er fyrsti dag­ur Hörpu og er hald­inn fyrsta fimmtu­dag eft­ir 18. apríl ár hvert.
Veðurfræðingur á sumardaginn fyrsta: „Vorið er komið“
Innlent

Veð­ur­fræð­ing­ur á sum­ar­dag­inn fyrsta: „Vor­ið er kom­ið“

Ein­ar Svein­björns­son veð­ur­fræð­ing­ur fagn­ar sum­ar­deg­in­um fyrsta með því að lýsa vor­ið kom­ið. Sumar­ið kem­ur hins veg­ar í skref­um. Eng­in leið er að spá fyr­ir um hvernig veðr­ið verð­ur í sum­ar, en síð­asta sum­ar var óvenju hlýtt og þar áð­ur var óvenju kalt. Hlýn­un sjáv­ar hef­ur áhrif á veð­ur­far, svo fylgj­ast þarf með breyt­ing­um á AMOC-haf­straumn­um og tala máli Ís­lend­inga á al­þjóða­vett­vangi.

Mest lesið undanfarið ár