Enginn flótti hefur brostið á í röðum Íslend­inga sem styðja hjálpar- og mann­úð­ar­sam­tök, þrátt fyrir COVID-19 far­ald­ur­inn. Í ein­hverjum til­vikum má greina eilitla fækkun en í öðrum hefur þeim, sem styðja hjálp­ar­starf, fjölgað frekar en hitt. Starf­semi þeirra sam­taka sem Stundin hafði sam­band við hefur þó öll orðið þyngri vegna kór­óna­veiru­far­ald­urs­ins og einkum er það vegna þess ótryggs ástands erlendis, þar sem sum sam­tak­anna halda úti starf­semi. 

Hjá UNICEF á Íslandi, lands­nefnd Barna­hjálpar Sam­ein­uðu þjóð­anna, hefur fólk ekki greint fækkun í hópi stuðn­ings­að­ila eða sam­drátt í fram­lögum þeirra.  „Svo skemmti­lega - og heppi­lega - vill til að fólk á Íslandi virð­ist þvert á móti hafa þjappað sér saman um að gleyma ekki börnum í neyð. Þó að ástandið sé kannski skítt hjá okkur, þá er það alltaf verra hjá þeim,“ segir Sigurður Mikael Jónsson, upp­lýs­inga­full­trúi UNICEF.

Sigurður Mikael segir að sam­tökin hafi fengið góðan stuðn­ing við COVID-19 neyð­ar­söfnun UNICEF nýverið og þá hafi Íslend­ingar tekið mjög vel í Sannar gjafir, verk­efni sam­tak­anna þar sem meðal ann­ars hefur verið seld vernd fyrir heil­brigð­is­starfs­fólk, hand­sápur og fleira sem teng­ist far­aldr­inum.  „Okkar mik­il­væg­asta og trygg­asta bak­land er svo auð­vitað Heims­for­eldrar og þar hefur fólk ekki látið neinn bil­bug á sér finna.“

Mikilvægara en nokkru sinni að gæta að mannréttindum

Anna Lúð­víks­dóttir, fram­kvæmda­stýra Amnesty International á Íslandi, segir að COVID-19 far­ald­ur­inn hafi haft áhrif á starf­semi sam­tak­anna, einkum hvað varðar mik­il­vægi þess að fylgj­ast með stöðu mann­rétt­inda­mála í far­aldr­inum. „Eins og staðan er núna hafa verið ein­hverjar úrsagnir þar sem til­tekið hefur verið að fólk hafi misst vinn­una eða að það sé óör­uggt með tekjur sínar. Heild­ar­fjöldi úrsagna er hins vegar ekk­ert meiri heldur en í venju­legu árferði. Við höfum síðan lagt áherslu á að koma þeim skila­boðum út til almenn­ings að nú skipti mjög miklu máli að gæta að mann­rétt­indum. Í svona ástandi er hætta á að yfir­völd nýti sér stöð­una til að skerða mann­rétt­indi á einn eða annan hátt, eins og tján­ing­ar­frelsið eða frið­helgi einka­lífs. Þess vegna er ekki síður nú en áður mik­il­vægt að Amnesty International sé í stakk búið til að fylgj­ast með og vekja athygli á því ef mann­rétt­indi eru brotin, og það höfum við verið að gera.“ 

„Við finnum fyrir meiri vel­vild núna heldur en í með­al­ári“

Hjá Rauða kross­inum hefur orðið meiri fjölgun í hópi Mannvina, stuðn­ings­að­ila sam­tak­anna, upp á síðkastið heldur en oft áður, að sögn Bryn­hildar Bolla­dóttur, upp­lýs­inga­full­trúa. „Við finnum fyrir meiri vel­vild núna heldur en í með­al­ári. Almenn­ingur hefur því þjappað sér saman utan um okkar starf­semi. Við höfum hins vegar orðið fyrir gríð­ar­legu tekju­tapi sökum þess að Rauði kross­inn er einn af eig­endum Íslands­spila, sem reka spila­kass­ana sem var lokað vegna sam­komu­banns­ins. Þess vegna hafa mann­vinir aldrei verið mik­il­væg­ari í okkar starfi, vegna þess að sá tekju­stofn er horf­inn.“

Bryn­hildur segir að sömu­leiðis hafi tekjur af rekstri versl­ana Rauða kross­ins dreg­ist veru­lega saman, enda hafi þurft ýmist að loka þeim eða draga úr rekstri þeirra. „Fólk er bara búið að vera heima hjá sér og því ekki í versl­unum. Við von­umst til að núna, þegar sam­fé­lagið fer að opn­ast aðeins meira, muni salan þar glæð­ast á ný.“

Sjálfboðaliðar hafa þurft að draga sig til baka

Starf ABC barna­hjálp­ar­innar hefur orðið fyrir höggi en sam­tökin halda úti starf­semi í sjö ríkjum Afríku og Asíu. „Við fengum til að mynda skipun um að öll börn þyrftu að yfir­gefa heima­vist­ina sem við rekum í Nairobi í Kenía, sem er auð­vitað afleitt ,“ segir Laufey Birg­is­dóttir fram­kvæmda­stýra sam­tak­anna.

Hvað varðar störfin hér heima segir Laufey að mikið af þeim sjálf­boða­liðum, sem starfi fyrir sam­tökin, séu fólk sem glími við und­ir­liggj­andi sjúk­dóma og hafi þar með þurft að draga sig út úr starf­inu. Af þeim sökum hafi þurft að loka öðrum nytja­mark­aði sam­tak­anna vegna mann­eklu. 

„Við hins vegar höfum áhyggjur af því hvað getur gerst núna um mán­að­ar­mótin, þegar margir missa vinn­una“

Þegar kemur að annarri fjár­öflun segir Laufey að mikið hafi dregið úr fram­lögum sem komi í gegnum söfn­un­ar­bauka. Ástæðan sé auð­vitað sú að fólk sé ein­fald­lega minna á ferð­inni og fari ekki í versl­anir þar sem bauk­arnir séu. Þá hafi verk­efn­inu Börn hjálpa börnum, sem venju­lega standi yfir í febr­úar til apríl, verið að mestu frestað. Þeir fjár­munir sem komi þar inn standi að öllu jöfnu undir bygg­inga­fram­kvæmdum erlendis. „Okkar grunn­rekstur, fyrir utan þetta, eru síðan stuðn­ingur við börn til náms. Mjög fáir hafa sagt upp stuðn­ingi við börnin. Við hins vegar höfum áhyggjur af því hvað getur gerst núna um mán­að­ar­mótin, þegar margir missa vinn­una.“

Laufey bætir við að eftir að COVID-19 far­ald­ur­inn fór að hafa áhrif í þeim löndum þar sem sam­tökin halda úti starf­semi hafi þau haft sam­band við stuðn­ings­að­ila sína og hafið söfnun til að geta aukið við mat­ar­gjafir til for­eldra barn­anna sem sam­tökn styðja. Á tveggja vikna tíma­bili safn­að­ist 1,1 milljón króna sem þegar hefur verið nýtt til þess­ara efna. 

Hæg niðursveifla síðustu misseri

Verkefni SOS barna­þorp­anna hafa þyngst veru­lega að sögn Ragnars Schram, fram­kvæmda­stjóra þeirra. Kostn­aður við starf­sem­ina úti hafi auk­ist veru­lega með hækk­andi vöru­verði, auk­inni verð­bólgu og vöru­skorti. Þá hafi kostn­aður vegna heil­brigð­is­þjón­ustu auk­ist tals­vert og auk þess þurfi að kosta meiru til við að vernda börnin og þorpin. 

„Hvað varðar stöð­una hér heima, þá hefur eitt­hvað verið um að fólk hafi sam­band og segi upp stuðn­ingi en við merkjum ekki neitt fall vegna COVID-19. Það verður hins vegar að segj­ast að í um eitt og hálft ár, eða kannski sér­stak­lega frá falli WOW air í mars á síð­asta ári, þá hefur verið smá nið­ur­sveifla hjá okkur í fjölda styrkt­ar­að­ila. Á móti kemur að þeir sem hafa haldið áfram að styrkja okkur hafa heldur gefið í, svo við höfum ekki séð lækkun í heild­ar­fram­lögum. En það er svo­leiðis að eftir að við fórum að sjá blikur á lofti í efna­hags­líf­inu hefur heldur fækkað í hópi stuðn­ings­að­ila hjá okkur. Við skulum heldur ekki gleyma því að nú eru tugir þús­unda að missa vinn­una og maður veit ekki hvað ger­ist í fram­hald­inu vegna þess. Við höfum af því all­nokkrar áhyggjur,“ segir Ragnar.