Taxta­launa­hækkun hjúkr­un­ar­fræð­inga á tæpum fjórum árum verður minni en launa­hækkun þing­manna sem upp­víst varð um nýlega, sam­kvæmt nýund­ir­rit­uðum kjara­samn­ingi fjár­mála­ráðu­neyt­is­ins við hjúkr­un­ar­fræð­inga. Það segir hins vegar ekki alla sög­una.

Hjúkr­un­ar­fræð­ingar hafa verið beðnir um að halda trúnað um samn­ing­inn og ræða hann ekki opin­ber­lega, á meðan hann er í sam­þykktar- og kynn­ing­ar­ferli. 

Stundin hefur hins vegar kjara­samn­ings­drögin undir höndum og greinir hér frá efni hans. Samn­ing­ur­inn hefur ekki verið sam­þykktur af hjúkr­un­ar­fræð­ingum, en Félag íslenskra hjúkr­un­ar­fræð­inga kynnti hann félags­mönnum í fyrra­dag, sem þurfa að sam­þykkja hann eða hafna honum fyrir mán­að­ar­lok. Atkvæða­greiðslan hefst á mið­viku­dag.

Hjúkr­un­ar­fræð­ingar hafa nú verið samn­ings­lausir í rúmt ár. Umræddur kjara­samn­ingur gildir um tíma­bilið frá 1. apríl 2019 til 31. mars 2023.

Hafa ber í huga að samn­ing­arnir eru flóknir,  og í þeim er kveðið á um ýmsar við­bætur og skerð­ingar, svo sem hækkun vakta­á­lags um nætur og jól, og svo minnk­aðan vinnu­tíma með afnámi skipu­lagðra kaffi­hléa. Þannig eru kjara­samn­ing­arnir illa sam­an­burð­ar­hæfir við kjör margra ann­arra stétta, svo sem þing­manna, og áhrif samn­ing­anna mis­jöfn eftir ein­stak­lingum.

Taxtalaun hækka um 68 þúsund krónur

Í kjara­samn­ingnum, sem gildir yfir fjög­urra ára tíma­bil, er hjúkr­un­ar­fræð­ingum veitt taxta­launa­hækkun sem nemur 68 þús­und krónur í heild­ina, í árlegum skrefum.

Samhliða þessu verða álags­laun fyrir næt­ur­vinnu og vaktir á stór­há­tíð­ar­dögum, aðfanga­dags­kvöld og nýársnótt, hækkuð tölu­vert, eða um 10 til 30 pró­sentu­stig.

Und­an­farið hefur hins vegar verið í gildi sér­stakur vakta­á­lags­auki. Fréttir voru af honum um síð­ustu mán­að­ar­mót, þegar laun hjúkr­un­ar­fræð­inga lækk­uðu um allt að tugi þús­unda króna, vegna þess að vakta­á­lags­auk­inn hafði runnið út. Úrræðinu hefur verið beitt frá árinu 2017 til þess að „auka hvata hjúkr­un­ar­fræð­inga til þess að sinna vinnu­skyldu sinni utan dag­vinnu­marka“.

„Þetta er engin kjara­bót fyrir okkur sem erum í dag­vinnu.“

Hækkun vakta­á­lags gagn­ast hins vegar lítið hjúkr­un­ar­fræð­ingum sem vinna dag­vinnu. Hjúkr­un­ar­fræð­ingur sem Stundin ræddi við sagði dag­vinnu­fólk vera óánægt með samn­ing­inn, þótt hann gæti reynst ágætur þeim sem vinna kvöld- og næt­ur­vinnu: „Þetta er engin kjara­bót fyrir okkur sem erum í dag­vinnu. Stærsta kjara­bótin er fyrir þær sem eru á þrí­skiptum vöktum; dag-, kvöld- og næt­ur­vinnu. Það eru ekk­ert rosa­lega margir í þeim pakka. Stór hluti hjúkr­un­ar­fræð­inga eru ein­stæðar mæður. Það geta ekki allir unnið á næt­urnar og á kvöldin. Þetta er svo­lítið and­femínískur samn­ingur, að því leyti.“

Í samn­ingnum er opnað á stytt­ingu vinnu­vik­unnar niður í 36 tíma, en með því að afnema greiðslur fyrir kaffi­tíma. Í eldri samn­ingi hjúkr­un­ar­fræð­inga er ákvæði um fastar yfir­vinnu­greiðslur vegna kaffi­tíma sem fólk nái fyr­ir­sjá­an­lega ekki að nýta.

Af Land­spít­al­anumStór hluti hjúkr­un­ar­fræð­inga vinnur ekki á kvöldin eða um nætur og nýtur ekki hækk­unar vakta­á­lags­greiðslna.

Mynd: Land­spít­ali / Þorkell Þor­kels­son

Óttast að lækka í launum

Sumir ótt­ast að lækka í launum vegna nýja kjara­samn­ings­ins. Það getur tækni­lega séð gerst á næsta ári þegar yfir­vinnu­greiðslur vegna ótek­inna kaffi­tíma eru fjar­lægðar, jafn­vel þótt taxta­hækkun upp á 35 þús­und krónur á mán­uði hafi átt sér stað.

„Við eigum enga kaffi­tíma, þetta er kannski eina yfir­vinnan sem fólk fær,“ segir hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur­inn. „Það getur verið 40 til 50 þús­und á mán­uði. Við stytt­ingu vinnu­vik­unnar er þetta tekið út. Það er lof­orð um að eng­inn lækki í launum, en það er ekki kjara­samn­ings­bundið.“

Ánægja ríkir um ákveðin ákvæði samn­ings­ins, til dæmis að nýút­skrif­aðir hjúkr­un­ar­fræð­ingar fái strax í upp­hafi 30 orlofs­daga á ári, í stað 24 orlofs­daga. Þetta gagn­ast þó ekki þeim sem hafa starfað lengi.

Þá verður inn­leitt að hjúkr­un­ar­fræð­ingar fá tíu daga í end­ur­menntun á hverju ári, en áður hafði starfs­mönnum verið heim­ilt að biðja um náms­leyfi, án full­vissu um sam­þykki. 

„Það sem mér finnst vera best við þennan samn­ing er að það er búið að tryggja okkur 10 daga end­ur­menntun. Við þurfum að upp­færa þekk­ing­una okkar. Að fara á nám­skeið og ráð­stefnur er nauð­syn­legur hluti af starf­inu,“ segir hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur­inn.

„Það sem mér finnst vera best við þennan samn­ing er að það er búið að tryggja okkur 10 daga end­ur­menntun.“

Eftir að allar taxta­hækk­anir hafa verið teknar inn í mynd­ina verða byrj­un­ar­laun hjúkr­un­ar­fræð­inga 410 þús­und krónur á mán­uði árið 2022.

Annar hjúkr­un­ar­fræð­ingur sem Stundin ræddi við í gær sagði marga vera „í sjokki“ yfir samn­ing­unum. „Þetta eru nán­ast engar launa­hækk­anir, fólk átti von á tals­vert meiru og ég heyri að mörgum finnst þetta móðg­andi. Þetta eru hrika­leg von­brigði, ég get ekki orðað þetta neitt öðru­vísi.“

Hjúkrunarfræðingar beðnir að ræða ekki samninginn

Samkvæmt heim­ildum Stund­ar­innar fór for­maður félags­ins, Guðbjörg Páls­dóttir, sér­stak­lega fram á það við félags­menn að ræða ekki samn­ing­inn opin­ber­lega, á kynn­ing­ar­fundi sem hald­inn var í fyrra­dag og var streymt í gegnum fjar­fund­ar­búnað.

Umræðum sem inni­fela upp­lýs­ingar um samn­ing­inn hefur verið eytt af Facebook-síð­unni Bakland hjúkr­un­ar­fræð­inga. Þar hefur þeim til­mælum verið beint að hjúkr­un­ar­fræð­ingum að beina spurn­ingum sínum að tölvu­póst­fang­inu kjarasamningar@hjukrun.is og nálagst kynn­ing­ar­efni á Mínum síðum á hju­krun.is, sem er á vegum Félags íslenskra hjúkr­un­ar­fræð­inga.

„Spurn­ingum og frek­ari umræðum um samn­ing­inn verður ekki svarað á sam­fé­lags­miðlum,“ segir í inn­leggi stjórn­anda á Baklandi hjúkr­un­ar­fræð­inga.

„Skrítið,“ segir hjúkr­un­ar­fræð­ingur í sam­tali við Stundina. „Það er verið að loka heilum deildum vegna þess að það vantar hjúkr­un­ar­fræð­inga. Þetta varðar alveg almenn­ing.“

Markmið að bæta heilsu starfsmanna

Yfirlýst mark­mið samn­ing­anna, sem til­greind eru í við­auka, eru meðal ann­ars að stytta vinnu­vik­una, draga úr þörf og hvata til yfir­vinnu, bæta sam­þætt­ingu starfs og einka­lífs, gera vakta­vinnu eft­ir­sókn­ar­verð­ari, bæta heilsu starfs­fólks og að vinnu­tími og að laun taki betur mið af vakta­byrði og „verð­mæti stað­ins tíma“.

Gerðar verða mæl­ingar til að fylgja eftir mark­mið­unum. „Á samn­ings­tím­anum verða fram­kvæmdar reglu­legar mæl­ingar til að leggja mat á áhrif kerf­is­breyt­ing­anna á starfs­fólk og starf­semi stofn­ana. Mæl­ing­arnar skulu vera mán­að­ar­legar eða reglu­bundnar á 3-12 mán­aða fresti, ýmist gerðar með upp­lýs­ingum úr launa- eða mannauðs­kerfum, með spurn­inga­könn­unum eða öðrum hætti,“ segir í við­auka samn­ings­ins.

Kaffihlé hætt til að stytta vinnutíma

Ákvæði kjara­samn­ings sem kveða á um kaffi­hlé verða fjar­lægð og það sett í hend­urnar hverrar stofn­unar fyrir sig að semja um útfærslu, sem geti annað hvort verið eins og áður eða kveðið á um vinnu­tíma­stytt­ingu með því að fjar­lægja kaffi­hlé.

Þannig verður unnt að stytta vinnu­tíma niður í 36 tíma á viku, með því að stytta hlé. „En við þurfum að sleppa kaffi­tímunum okkar á móti. Þannig að þetta er ekki hrein stytt­ing á vinnu­tíma,“ sagði hjúkr­un­ar­fræð­ingur í sam­tali við Stundina í gær.

„Þannig að þetta er ekki hrein stytt­ing á vinnu­tíma“

Í kjara­samn­ingnum er hins vegar til­greint að vinnu­tími verður 40 stundir á viku, „nema um skemmri vinnu­tíma sé sér­stak­lega samið“.

Í fyrri kjara­samn­ingi átti starfs­maður áður „rétt á a.m.k. 15 mín­útna hléi ef dag­legur vinnu­tími hans er lengri en 6 klukku­stundir“.

Hætt verður að greiða starfs­fólki í vakta­vinnu auka­lega laun sem nemur 25 mín­útum í yfir­vinnu fyrir hverja vakt vegna ótek­ins kaffi­hlés.

Nú verður grein samn­ings sem ákvarðar kaffi­tíma fjar­lægð og svig­rúmið nýtt til þess að stytta vinnu­tíma. 

Hugs­an­leg lækkun verður á launum í veik­inda­leyfi, þar sem breyt­inga­gjald vegna fyr­ir­vara­lít­illa breyt­inga á vöktum, sem hefur verið tveir til þrír yfir­vinnu­tímar, verður ekki tekið inn í með­al­tals­launin sem greidd eru í veik­inda­leyfi.

Þá eiga starfs­menn nú rétt á fríi í stað þess að taka bak­vaktir. „Starfs­maður á rétt á fríi í stað greiðslu álags fyrir bak­vakt. 20 mín­útna frí jafn­gildir 33,33% vakta­á­lagi, 27 mín­útna frí jafn­gildir 45% vakta­á­lagi, 54 mín­útna frí jafn­gildir 90% vakta­á­lagi.“

Atkvæða­greiðslan um samn­ing­inn hefst á mið­viku­dag.

Meiri launahækkun þingmanna og ráðherra

Taxta­hækkun hjúkr­un­ar­fræð­inga ein og sér er 68 þús­und krónur á fjórum árum, sem fyrr segir, en til sam­an­burðar fá þing­menn rúm­lega 69 þús­und króna hækkun á þing­far­ar­kaupi, sam­kvæmt hækkun sem átti að eiga sér stað um ára­mót.

Ákvörðun um launa­hækkun þing­manna varð opin­ber eftir að Vísir.is sendi fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu sér­staka fyr­ir­spurn um launa­þró­un­ina, í kjöl­far þess að ráðu­neytið hafði sent frá sér yfir­lýs­ingu um hálfs árs frestun kom­andi launa­hækk­unar æðstu ráða- og emb­ætt­is­manna, sem átti að eiga sér stað sam­kvæmt launa­vísi­tölu 1. júní næst­kom­andi. Í yfir­lýs­ing­unni var ekki nefnt að önnur launa­hækkun hefði átt sér stað. Þar áður fengu ráð­herrar og þing­menn marg­um­rædda 44% launa­hækkun í einu skrefi, eða sem nemur 340 þús­und krónum fyrir þing­menn og hálfri milljón fyrir ráð­herra, sem Kjararáð ákvað sama dag og alþing­is­kosn­ingar voru haldnar í októ­ber 2016. Forseti Íslands ákvað að gefa launa­hækk­un­ina í kjöl­farið og skor­aði á Alþingi að breyta ákvörðun Kjara­ráðs.

Nýjasta hækk­unin á launum þing­manna og fleiri hefur ekki komið til fram­kvæmda enn, vegna gaps í lögum.

Hafa ber í huga að hækk­un­ar­tíma­bilið nær yfir skeið þar sem launa­vísi­tala hækk­aði veru­lega, en Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóð­ur­inn gerir hins vegar ráð fyrir því að hag­vöxtur verði nei­kvæður í ár, sem nemur 7,2%, en auk­ist aftur um 6% á næsta ári.

Þess fyrir utan eru ýmsar breyt­ingar á kjörum hjúkr­un­ar­fræð­inga við nýja samn­ing­inn, sem hagn­ast þó mis­mun­andi hópum mis­jafn­lega vel.

„Það vantar yfir 400 hjúkr­un­ar­fræð­inga bara á Land­spít­al­anum. Land­spít­al­inn er bara ekki sam­keppn­is­hæfur í launum,“ segir hjúkr­un­ar­fræð­ingur í sam­tali við Stundina.