Stjórn­ar­for­maður stærsta hlut­hafa lax­eld­is­fyr­ir­tæk­is­ins Arnarlax, Atle Eide, segir að fram­tíð fisk­eldis liggi ekki í sjó­kvía­veldi við strendur landa heldur í aflandseldi úti á rúm­sjó. Atle Eide er stjórn­ar­for­maður Salmar AS, norska lax­eld­is­ris­ans sem á meiri­hluta í Arn­ar­laxi, og lét hann þessi orð falla á sjáv­ar­út­vegs­ráð­stefnu í Bergen í Noregi í fyrra­dag sam­kvæmt því sem fram kemur á vef­síð­unni Salmon Business.

Stjórn­ar­for­mað­ur­inn lýsti því í erindi sínu hvernig Salmar AS leggur nú mikla fjár­muni í að þróa tækni­lausnir í fisk­eldi sem byggja á aflandseldi, að koma risa­stórum sjáv­ar­mann­virkjum fyrir úti á rúm­sjó þar sem lax­eldið fer fram.  Með þessu verður í komið í veg fyrir helstu nei­kvæðu umhverf­is­á­hrifin af sjó­kvía­veldi. 

Samtímis reynir Arnarlax að fá frek­ari leyfi til að stunda sjó­kvía­eldi við stendur Íslands, þrátt fyrir að stjórn­endur fyr­ir­tæk­is­ins telji að fram­tíð fisk­eldis í sjó liggi úti á rúm­sjó en ekki upp í harða landi í fjörðum eins og í Noregi og á Íslandi. Fjölþætt vand­ræði fylgja sjó­kvíum í fjörðum landa, meðal ann­ars laxa­lús og slysa­slepp­ingar auk laxa­dauða.

Í kynn­ingu á starf­semi Salmar AS á ráð­stefn­unni í Bergen er því lýst hvernig fyr­ir­tækið vinni jöfnum höndum á báðum þessum sviðum í dag: Við sjó­kvía­veldi við strendur landa  ann­ars vegar og svo hins vegar að aflandseldi í sjó­kvíum úti á rúm­sjó hins vegar. 

Sjó­kvía­eldi á eld­is­laxi við strendur Íslands er því að hefj­ast nú af fullum krafti á sama tíma og þessi gerð fisk­eldis er á und­an­haldi í umræðum um fram­tíð fisk­eldis í heim­inum vegna þeirra umhverf­is­á­hrifa sem sjó­kvía­veldið hefur. 

3 millj­ónir laxaSalmar AS vinnur nú að þróun tækni­lausna í lax­eldi eins og þess­arar hérna, Mariculture, sem tekið getur 3 millj­ónir laxa úti á rúm­sjó.

Fiskeldisiðnaðurinn gerbreyttur eftir tíu ár

Í erindi sínu í Bergen ræddi Atli Eide meðal ann­ars  um að vaxta­mögu­leik­arnir í fisk­eldi væru miklir: „Einungis þrjú pró­sent af þeim mat sem við neytum í dag kemur úr sjónum. Mögu­leik­arnir eru miklir. Við teljum að Atl­ants­hafið sé eðli­leg­ustu heim­kynni Atl­ants­haf­s­laxs­ins.“

Vaxta­mögu­leik­arnir sem Atli nefnir liggja hins vegar ekki í auknu sjó­kvía­veldi við strendur hinna ýmsu landa eins og Noregs, Íslands og Skotlands. Mögu­leik­arnir á auknu strand­eldi í Noregi eru til að mynda afar tak­mark­aðir og eru stjórn­völd hætt að gefa út ný leyfi fyrir nýjum sjó­kvíum að lang­mestu leyti. Noregur fram­leiðir nú þegar meira en milljón tonn af eld­is­laxi á ári en lax­eld­is­fyr­ir­tækin norsku vilja fimm­falda þessa fram­leiðslu. 

„Við teljum að fisk­eld­is­iðn­að­ur­inn verði breyttur að veru­legu leyti eftir tíu ár miðað við hvernig hann er í dag“

Þessi fimm­földun mun varla eiga sér stað með auknu strand­eldi og alls ekki auknu strand­eldi í Noregi þar sem norska strand­lengjan er nú þegar mett af sjó­kvíum og Norðmenn hafa fyrir margt löngu áttað sig á nei­kvæðum afleið­ingum sjó­kvía­eld­is­ins. Síðustu nýju leyfi sem gefin voru út voru boðin upp á upp­boði um sum­arið 2018 og seld dýrum dómum.

Tilgangurinn að lágmarka umhverfisáhrif

„Mögu­leik­arnir á sjálf­bæru lax­eldi eru tak­marka­lausir. En þessir mögu­leikar krefj­ast tækni­breyt­inga. Við teljum að fisk­eld­is­iðn­að­ur­inn verði breyttur að veru­legu leyti eftir tíu ár miðað við hvernig hann er í dag,“ sagði Atli Eide í erindi sínu.

Hann vís­aði sér­stak­lega til aflands­kvíar sem til stendur að Salmar AS byggi utan fyrir strönd Skotlands í gegnum dótt­ur­fé­lag sitt Scottish Sea Farms. Salmar AS rekur nú þegar eina slíka kví, Ocean Farm 1, 5 kíló­metrum fyrir utan ströndum Noregs.  Ástæðan fyrir notkun slíkra aflands­kvía er að „lág­marka áhætt­una á mengun, laxa­lús og slysa­slepp­ingum“ eins og segir á vef­síð­unni Salmon Business. 

Aflands­kvíin í Skotlandi mun bera heiti Ocean Farm 2 og verður hún tvö­falt stærri en Ocean Farm 1 í Noregi. „Við viljum fara frá því að smíða stórt yfir í að smíða stærra. […] Þessi verður að öllu leyti stað­settur úti á rúm­sjó. Hann verður eins og olíu­bor­p­allur. Vonandi getum við byrjað að byggja hann nú í sumar. Við erum að full­klára hönn­un­ina,“ segir Atle Eide. 

Umrædd eld­is­kví Salmar AS í Skotlandi mun taka um 3 millj­ónir laxa í einu. Þetta þýðir fram­leiðslu­getu upp á um 18 þús­und tonn sé miðað við að með­al­tals­slát­ur­stærð á tveggja ári laxi sé sex kíló. Til sam­an­burðar þá voru flutt út 27 þús­und tonn af eld­is­laxi á Íslandi í fyrra. Tvær slíkar aflands­sjó­kvíar myndu því getað fram­leitt lands­fram­leiðslu Íslands á eld­is­laxi, miðað við fram­leiðsl­una í fyrra, og umhverf­is­á­hrifin af slíkri fram­leiðslu væri lítil í sam­an­burði við sjó­kvía­eldið sem Salmar AS stundar á Íslandi í gegnum Arnarlax.