Þrettán sænsk fyr­ir­tæki eru svörtum lista Alþjóða­bank­ans (World Bank) út af spill­ing­ar­málum, meðal ann­ars mútu­greiðslum, víðs vegar um heim­inn. Sænska rík­is­sjón­varpið greinir frá þessu. Ekkert íslenskt fyr­ir­tæki er á list­anum, sem Alþjóða­bank­inn upp­færir reglu­lega. Þar eru hins vegar tvö norsk fyr­ir­tæki, sjö dönsk og tvö finnsk. Ísland er því eina landið af Norð­ur­lönd­unum sem á ekk­ert fyr­ir­tæki á svarta list­anum.

Alls eru um 2000 fyr­ir­tæki á  list­anum. Mis­mun­andi er hversu lengi fyr­ir­tækin eru á við­kom­andi lista en Alþjóða­bank­inn hefur nú þegar ákveðið að sum fyr­ir­tækin þurfi að vera þar í meira en 900 ár allt til 2999. Önnur fyr­ir­tæki eru hins vegar ein­ungis nokkur ár á list­anum. Öll fyr­ir­tækin sem lenda á list­anum hafa verið þátt­tak­endur í ein­hverjum þró­un­ar­verk­efnum sem Alþjóða­bank­inn hefur fjár­magnað víða um heim­inn. Ef fyr­ir­tæki lendir á svarta list­anum þýðir það að þau fá ekki að hafa neina aðkomu að neinum verk­efnum sem Alþjóða­bank­inn fjár­magnar. 

Sænska rík­is­sjón­varpið hefur það eftir sér­fræð­ingi í mútu­brotum, Natali Phálen, að Alþjóða­bank­inn telji að „spill­ing sé ein stærsta ógnin sem hóti þró­un­ar­verk­efnum og bar­átt­unni gegn fátækt“ í heim­inum. 

Ekki ígildi dóms

Sænska rík­is­sjón­varpið und­ir­strikar mik­il­vægi upp­ljóstr­ara í því að hafa komið upp um við­kom­andi mútu­mál sem sænsku fyr­ir­tækj­unum er nú refsað fyrir. „Yfir­leitt er þetta lok­aður heimur. Mútu­málin sem hafa verið opin­beruð hjá sænskum fyr­ir­tækjum hefðu ekki komið fram í dags­ljósið án upp­ljóstr­ara. En nú eru þau á svörtum lista Alþjóða­bank­ans,“ segir í frétt sænska mið­ils­ins. 

Sænska rík­is­sjón­varpið und­ir­strikar hins vegar að ekki beri að leggja veru umræddra fyr­ir­tækja á list­anum að jöfnu við dóm í saka­máli jafn­vel þó að Alþjóða­bank­inn leggi mikla vinnu í rann­sóknir á þeim áður en þau lenda á list­anum. 

Í nóv­em­ber í fyrra greindu Kveikur og Stundin, í sam­vinnu við Wikileaks, frá mútu­máli útgerð­ar­fé­lags­ins Samherja í Namibíu og byggði sú umfjöllun á upp­lýs­ingum og gögnum frá fyrr­ver­andi starfs­manni félags­ins, Jóhann­esi Stef­áns­syni.

Samherji getur hins vegar ekki lent á umræddum lista Alþjóða­bank­ans þar sem það var ekki bank­inn sem tók þátt í fjár­mögnun þeirra verk­efna sem Samherji kom að í Afr­íku­rík­inu. Mál Samherja í Namibíu er hins vegar keim­líkt málum margra þeirra fyr­ir­tækja sem eru á umræddum lista. Aðrar alþjóð­legar stofn­anir og sam­tök, meðal ann­ars Transparency International, hafa hins vegar fjallað um Sam­herj­a­málið í sínum gögnum. 

Gömul mál þar sem jafnvel dómar liggja fyrir

Málin sem tengj­ast sænskum fyr­ir­tækjum eru flest hver margra ára gömul og hafa fallið dómar í ein­hverjum þeirra.  Átta af fyr­ir­tækj­unum sem eru list­anum tengj­ast til dæmis mútu­málum sem voru opin­beruð árið 2003. 

Eitt af nýrri mál­unum sem teng­ist sænskum fyr­ir­tækjum er mál orku­fyr­ir­tæk­is­ins GE Power Sweden sem í dag er í eigu banda­rískju sam­steypunnar General Electric. Áður var fyr­ir­tækið í eigu Alstom Power og í tíð þess eig­anda mút­aði fyr­ir­tækið emb­ætt­is­mönnum  í Litháen með 50 millj­ónum sænskra króna, rúm­lega 550 millj­ónum íslenskra króna, til að fá verk­samn­ing í land­inu. Mútu­greiðsl­urnar áttu sér stað á árunum 2004 til 2010. og hófst rann­sókn þess árið 2012. Samn­ing­ur­inn var virði tveggja millj­arða sænskra króna, rúm­lega 25 millj­arða íslenskra króna. Verk­efnið gekk út að hreinsa eitr­aðan reyk frá verk­smiðju í Litháen.  Samn­ing­ur­inn var fjár­magn­aður af Evrópska þró­un­ar­bank­anum.

Í fyrra voru þrír af stjórn­endum fyr­ir­tæk­is­ins dæmdir í fang­elsi í Bret­landi út af þessu mútu­máli. Einn af þessum þremur var sænskur. 9 ár liðu því frá því að mút­urnar áttu sér stað þar til ein­hver var dæmdur fyrir þær og rann­sóknin á mál­inu hófst sjö árum áður en dómur féll í því.

Af þessu sést hversu langan tíma það getur tekið fyrir mútu­brot að koma upp á yfir­borðið og hversu langt ferli getur legið á bak við rann­sóknir og, eftir atvikum, dóma í slíkum málum.