James Ratcliffe, einn rík­asti maður Bret­lands og land­eig­andi á Aust­ur­landi, telur fyr­ir­hug­aðar laga­breyt­ingar varð­andi eign­ar­hald á jörðum stang­ast á við EES-rétt og veita ráð­herra of mikil völd. Þetta kemur fram í umsögn um frum­varp Katrínar Jak­obs­dóttur for­sæt­is­ráð­herra sem send var inn af Veiði­klúbbnum Streng fyrir hönd allra félaga Ratcliffe sem eiga jarðir á Íslandi.

Þá hefur Ratcliffe hlotið lið­sinni Carl Baudenbacher, fyrr­ver­andi for­seta EFTA-dóm­stóls­ins, sem skrif­aði fyrir hann sér­fræði­á­lit um annað frum­varp Krist­jáns Þórs Júl­í­us­sonar, sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra, sem snýr að því að setja þak á atkvæða­rétt ein­stakra aðila í veiði­fé­lögum. Telur hann það ólög­mæta tak­mörkun á frjálsu flæði fjár­magns sam­kvæmt EES-samn­ingnum

Fast­eignir og jarðir sem Ratcliffe og við­skipta­fé­lagar hans hafa keypt á Aust­ur­landi liggja margar hverjar að gjöf­ulum lax­veiðiám og hefur mikið verið lagt í fram­kvæmdir, til að mynda bygg­ingu laxa­stiga til að efna laxa­stofna. Félag hans Halicilla Limited hefur fjár­fest í íslensku landi fyrir 2,2 millj­arða króna hið minnsta. Á félagið net dótt­ur­fé­laga og meiri­hluta í Veiði­klúbbnum Streng. Sam­an­lögð stærð lands­ins sem Ratcliffe og við­skipta­fé­lagar hans eiga hlut í er ríf­lega 1000 fer­kíló­metrar, eða 1% alls land­svæðis Íslands.

Í frum­varpi Katrínar eru sett skil­yrði um sam­þykki ráð­herra fyrir aðila­skiptum að landi í skil­greindum til­fellum. Á það meðal ann­ars við ef kaup­andi lög­býlis á fyrir fleiri lög­býli sem eru sam­an­lagt 50 hekt­arar eða meira að stærð, ef fast­eign er 350 hekt­arar eða stærri og ef kaup­andi og tengdir aðilar eiga fast­eignir sem eru sam­an­lagt 10.000 hekt­arar eða meira að stærð. Í sömu til­fellum þarf einnig að afla sam­þykkis fyrir breyt­ingu á yfir­ráðum yfir lög­að­ila sem er eig­andi lands, svo sem ef eign­ar­hlutur í fyr­ir­tæki skiptir um hendur að hluta eða í heild. Þá er gert ráð fyrir auk­inni upp­lýs­inga­skyldu til­tek­inna lög­að­ila um eign­ar­hald þeirra.

Í umsögn Strengs, sem Gísli Stefán Ásgeirs­son fram­kvæma­stjóri skrifar undir, er sagt að ekki sé ljóst hvernig ráð­herra muni beita þessum ákvæðum í fram­kvæmd. „Telur Strengur að þetta leiði óhjákvæmi­lega til þess að beit­ing þess­ara ákvæða, verði þau að lögum, og þar með raun­veru­legt inn­tak þeirra, verði lítt fyr­ir­sjáanlegt. Þá býður þetta fyr­ir­komu­lag jafn­framt heim hættu á að sam­ræmis og jafn­ræðis verði ekki gætt. Slíkt fyr­ir­komu­lag telur Strengur ekki vera í sam­ræmi við fram­an­greindar kröfur EES-réttar, auk þess sem það skapar möguleika á handahófskenndri ákvörðun­artöku.“

Þá gagn­rýnir Strengur að ákvörðun ráð­herra verði end­an­leg á stjórn­sýslu­stigi. „Í því felst að slík ákvörðun verður þar með ekki end­ur­skoðuð á stjórnsýslu­stigi, heldur verður henni eingöngu skotið til dómstóla, með til­heyr­andi kostn­aði og umstangi fyrir aðila, auk þess sem slík málsmeð­ferð er afar tímafrek og er dómstólum óheim­ilt við slíka end­ur­skoðun að taka nýja stjórnvaldsákvörðun. Telur Strengur þessa ráðstöfun ekki fela í sér full­nægj­andi réttaröryggi, enda óneit­an­lega íþyngj­andi,“ segir í umsögn­inni.

„Að lokum telur Strengur óheppi­legt að slík ákvarð­ana­taka, um réttindi og skyldur aðila í ein­stökum málum, svo sem hér um ræðir, fari yfir höfuð fram hjá ráðherra, sem einkum hefur það hlut­verk að fram­fylgja pólitískri stefnumótun.“

Í umsögn­inni er tekið fram að hún sé sett fram fyrir hönd Halicilla Limited, eign­ar­halds­fé­lags Ratcliffe, og allra tengdra félaga.