James Ratcliffe, einn ríkasti maður Bretlands og landeigandi á Austurlandi, telur fyrirhugaðar lagabreytingar varðandi eignarhald á jörðum stangast á við EES-rétt og veita ráðherra of mikil völd. Þetta kemur fram í umsögn um frumvarp Katrínar Jakobsdóttur forsætisráðherra sem send var inn af Veiðiklúbbnum Streng fyrir hönd allra félaga Ratcliffe sem eiga jarðir á Íslandi.

Þá hefur Ratcliffe hlotið liðsinni Carl Baudenbacher, fyrrverandi forseta EFTA-dómstólsins, sem skrifaði fyrir hann sérfræðiálit um annað frumvarp Kristjáns Þórs Júlíussonar, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem snýr að því að setja þak á atkvæðarétt einstakra aðila í veiðifélögum. Telur hann það ólögmæta takmörkun á frjálsu flæði fjármagns samkvæmt EES-samningnum

Fasteignir og jarðir sem Ratcliffe og viðskiptafélagar hans hafa keypt á Austurlandi liggja margar hverjar að gjöfulum laxveiðiám og hefur mikið verið lagt í framkvæmdir, til að mynda byggingu laxastiga til að efna laxastofna. Félag hans Halicilla Limited hefur fjárfest í íslensku landi fyrir 2,2 milljarða króna hið minnsta. Á félagið net dótturfélaga og meirihluta í Veiðiklúbbnum Streng. Samanlögð stærð landsins sem Ratcliffe og viðskiptafélagar hans eiga hlut í er ríflega 1000 ferkílómetrar, eða 1% alls landsvæðis Íslands.

Í frumvarpi Katrínar eru sett skilyrði um samþykki ráðherra fyrir aðilaskiptum að landi í skilgreindum tilfellum. Á það meðal annars við ef kaupandi lögbýlis á fyrir fleiri lögbýli sem eru samanlagt 50 hektarar eða meira að stærð, ef fasteign er 350 hektarar eða stærri og ef kaupandi og tengdir aðilar eiga fasteignir sem eru samanlagt 10.000 hektarar eða meira að stærð. Í sömu tilfellum þarf einnig að afla samþykkis fyrir breytingu á yfirráðum yfir lögaðila sem er eigandi lands, svo sem ef eignarhlutur í fyrirtæki skiptir um hendur að hluta eða í heild. Þá er gert ráð fyrir aukinni upplýsingaskyldu tiltekinna lögaðila um eignarhald þeirra.

Í umsögn Strengs, sem Gísli Stefán Ásgeirsson framkvæmastjóri skrifar undir, er sagt að ekki sé ljóst hvernig ráðherra muni beita þessum ákvæðum í framkvæmd. „Telur Strengur að þetta leiði óhjákvæmilega til þess að beiting þessara ákvæða, verði þau að lögum, og þar með raunverulegt inntak þeirra, verði lítt fyrirsjáanlegt. Þá býður þetta fyrirkomulag jafnframt heim hættu á að samræmis og jafnræðis verði ekki gætt. Slíkt fyrirkomulag telur Strengur ekki vera í samræmi við framangreindar kröfur EES-réttar, auk þess sem það skapar möguleika á handahófskenndri ákvörðunartöku.“

Þá gagnrýnir Strengur að ákvörðun ráðherra verði endanleg á stjórnsýslustigi. „Í því felst að slík ákvörðun verður þar með ekki endurskoðuð á stjórnsýslustigi, heldur verður henni eingöngu skotið til dómstóla, með tilheyrandi kostnaði og umstangi fyrir aðila, auk þess sem slík málsmeðferð er afar tímafrek og er dómstólum óheimilt við slíka endurskoðun að taka nýja stjórnvaldsákvörðun. Telur Strengur þessa ráðstöfun ekki fela í sér fullnægjandi réttaröryggi, enda óneitanlega íþyngjandi,“ segir í umsögninni.

„Að lokum telur Strengur óheppilegt að slík ákvarðanataka, um réttindi og skyldur aðila í einstökum málum, svo sem hér um ræðir, fari yfir höfuð fram hjá ráðherra, sem einkum hefur það hlutverk að framfylgja pólitískri stefnumótun.“

Í umsögninni er tekið fram að hún sé sett fram fyrir hönd Halicilla Limited, eignarhaldsfélags Ratcliffe, og allra tengdra félaga.