Sveit­ar­stjórn­ar­full­trúar Mið­flokks­ins hafa áhyggjur af upp­gangi popúl­isma og að ekki sé gætt að lýð­ræð­is­legum sjón­ar­miðum og vald­dreif­ingu innan Sambands íslenskra sveit­ar­fé­laga. Mið­flokk­ur­inn sjálfur ber hins vegar greini­lega merki popúlista­flokka og vitna rann­sóknir þar um.

Sveit­ar­stjórn­ar­full­trú­arnir Tómas Ellert Tómasson, sem er bæj­ar­full­trúi Mið­flokks­ins í Árborg, og Vigdís Hauks­dóttir, borg­ar­full­trúi Mið­flokks­ins í Reykja­vík, hafa sent Sambandi íslenskra sveit­ar­fé­laga  erindi þar sem þau grennsl­ast fyrir um störf starfs­hóps um end­ur­skoðun á sam­þykktum sam­bands­ins. Vísa þau til þess að eftir lands­þing sam­bands­ins í sept­em­ber 2018 hafi nokkrir þing­full­trúa lýst von­brigðum sínum með hvernig staðið væri að kjöri í stjórn og til for­mennsku í sam­band­inu. „Mátti skilja á máli þeirra að um and­lýð­ræð­is­leg vinnu­brögð væri að ræða af hálfu yfir­stjórnar sam­bands­ins sem væru í engum takti við þá stefnu sem sam­bandið sjálft boðar, á tylli­dögum,“ segir í erindi Mið­flokks­fólks­ins.

Í fram­hald­inum var sam­þykkt að ný stjórn sam­bands­ins skip­aði starfs­hóp til að end­ur­skoða sam­þykktir þess er lúta að kosn­ingu til stjórnar og emb­ættis for­manns. Var sá hópur skip­aður undir lok árs 2018 og átti að ljúka störfum um síð­ustu ára­mót. Fara þau í erindi sínu fram á svör við því hvort gætt hafi verið að lýð­ræð­is­legum sjón­ar­miðum við skipan starfs­hóps­ins, hverjir skipi hann, hvort vinnu hans sé lokið og hvar og hvenær nið­ur­staða vinn­unnar verði kynnt.

Taka undir áhyggjur framkvæmdastjóra ÖSE

Í erindi sínu vísa þau Vigdís og Tómas Ellert til við­tals við Ingi­björgu Sólrúnu Gísla­dóttur, fram­kvæmda­stjóra lýð­ræðis- og mann­rétt­inda­skrif­stofu Öryggis- og sam­vinnu­stofn­unar Evrópu (ÖSE), í Kast­ljósi Rík­is­út­varps­ins 9. jan­úar síð­ast­lið­inn. Í erindi Mið­flokks­fólks segir að Ingi­björg Sólrún hafi í því við­tali sagt að vax­andi stuðn­ingur við popúlista­flokka í Evrópu væri áhyggju­efni þar sem hug­myndir um vald­dreif­ingu og mála­miðl­anir væru á und­an­haldi. Mið­flokks­fólk segir að það taki undir orð og áhyggjur Ingi­bjargar Sólrúnar og því óski þau svara um störf starfs­hóps­ins.

„Það er aukin pól­aris­er­ing. Hún kemur meðal ann­ars með popúl­ism­anum sem gerir út á pól­aris­er­ingu“

Í við­tal­inu sagði Ingbjörg Sólrún enn­fremur að fram væri að koma ný hug­mynd um lýð­ræði sem fælist í því að hinir sterku væru sig­ur­veg­arar, að þeir tækju til sín allt vald í stað þess að deila því og gera mála­miðl­anir. „Það er aukin pól­aris­er­ing. Hún kemur meðal ann­ars með popúl­ism­anum sem gerir út á pól­aris­er­ingu. Sagan segir okkur að þar er mikil hætta á ferðum vegna þess að því meiri pól­aris­er­ingu því meiri andúð sem við ölum á í sam­fé­lag­inu þeim mun lík­legra er að átök brjót­ist út.“

Miðflokkurinn er popúlistaflokkur

Í ítar­legri úttekt breska blaðs­ins Guardian frá því í nóv­em­ber 2018, um upp­gang popúlista­flokka í Evrópu, er Mið­flokk­ur­inn sjálfur skil­greindur sem popúlista­flokkur. Meðal þeirra sem aðstoð­uðu Guardian við grein­ing­una voru Ólafur Þ. Harð­ars­son, stjórn­mála­fræði­pró­fessor við Háskóla Íslands, og Hulda Þór­is­dóttir, dós­ent við stjórn­mála­fræði­deild sama skóla. Í umræddri umfjöllun eru popúlista­flokkar skil­greindir á nokk hefð­bund­inn hátt innan stjórn­mála­fræði, að popúlista­flokkar aðhyllist þá hug­mynda­fræði að sam­fé­lög skipt­ist í tvær and­stæðar fylk­ingar, hrein­lynt fólk ann­ars vegar og spillta elítu hins vegar. Popúlista­flokkar halda þá á lofti þeirri skoðun að stjórn­mál eigi að snú­ast um almanna­vilja en ekki elít­isma.

„Mikil for­ingja­dýrkun hefur verið ein­kenn­andi meðal flokks­manna sem hafa lofað for­mann­inn ítrekað“

Í loka­rit­gerð Daða Ómars­sonar við stjórn­mála­fræði­deild Háskóla Íslands frá því í júní 2019 er fjallað um popúl­isma í íslenskum stjórn­málum. Þar segir meðal ann­ars: „Mikil for­ingja­dýrkun hefur verið ein­kenn­andi meðal flokks­manna sem hafa lofað for­mann­inn ítrekað enda er flokk­ur­inn að mörgu leyti hug­ar­fóstur for­manns­ins.“ Þá er það nið­ur­staða Daða að skipu­lag og orð­ræða flokks­ins falli vel að skil­grein­ingu á popúl­isma.

Blaða­mað­ur­inn Gabríel Benjamin hefur und­an­farin tvö ár unnið að rann­sókn á hug­tak­inu popúl­isma sem hluta af meist­ara­verk­efni sínu í heim­speki við Háskóla íslands. Í grein sem birt­ist í Stund­inni í júní 2018 lýsir hann þeim nið­ur­stöðum sem hann hafði kom­ist að, meðal ann­ars því að Mið­flokk­ur­inn sé stærsta popúl­íska hreyf­ing Íslands. Þá er það nið­ur­staða Gabríels að Vigdís Hauks­dóttir, odd­viti flokks­ins í Reykja­vík, beri öll ein­kenni popúl­ísks leið­toga.