Hungruð í landi allsnægtanna

Á horni Berg­staða­strætis og Spít­ala­stígs er snotur kjall­ara­búð. Hún heitir Kjöt & fiskur og hefur kom­ist í fréttir nýverið, því þar er matur gef­inn á síð­asta sölu­degi frekar en að honum sé hent.

„Okkur fannst bara svo leið­in­legt að henda þessu,“ sagði Pavel Ermol­inski, lands­liðs­maður í körfu­bolta og eig­andi búð­ar­innar, þegar ég leit við um dag­inn. „Við hugs­uðum bara að við græðum ekk­ert á að henda þessu, töpum engu á að gefa ein­hverjum þetta.“ Gjafa­karfan var tóm þann dag­inn, en oft má finna smá­ræði í henni. „Stundum eru þetta kannski tvær, þrjár mjólkur­fernur og nokkur rúg­brauð. Grænmeti, þegar það er farið að líta illa út,“ segir Pavel. „Fyrir okkur eru þetta ekki það umfangs­mikið, ekki það mik­ill pen­ingur að þetta skipti okkur eitt­hvað svaka­lega miklu máli.“

Gefur mat í búð­inni Pavel Ermol­inski, körfuknatt­leiks­maður og eig­andi búð­ar­innar Kjöt & fiskur, gefur útrunn­inn mat í stað þess að láta eyða honum. Versl­anir koma almennt í veg fyrir að hægt sé að nýta útrunn­inn mat.

Mynd: Kristinn Magn­ús­son

Matur gefinn á Facebook

Ég var í leið­angri til að kanna matar­sóun og fátækt á Íslandi. Hér, líkt og víða í heim­inum, híma ofgnótt og skortur dyr við dyr. Meðan geypi­legu magni matar er fleygt í ruslið eða leyft að rotna er fólk hér sem ekki getur brauð­fætt sig og fjöl­skyldur sínar. Samkvæmt rann­sókn Capacent árið 2012 fékk tuttug­asti hver Íslend­ingur eða fjöl­skylda hans ekki nóg að borða ein­hvern tím­ann und­an­gengið ár. Hjá einu pró­senti, yfir þrjú­þús­und manns, kom það oft fyrir. Fjöl­skyldu­hjálp og Mæðra­styrks­nefnd veita þurf­andi fólki aðstoð, en hún dugar ekki alltaf. Til að bregð­ast við því hafa sprottið upp hópar á Facebook þar sem fólk getur boðið mat gef­ins og aug­lýst eftir hjálp, oft með átak­an­legum lýs­ingum á sulti og seyru.
Mig lang­aði að vita hvað drifi fólk í „stórasta landi í heimi“, vel­ferð­ar­rík­inu Íslandi, í slíkan skort. Sjálfur átti ég ógrynni matar sem hafði verið hent í stór­mörk­uðum. Hann var ekki útrunn­inn og hefði eflaust kostað tugi þús­unda keyptur fullu verði. Í stað­inn var hann settur í ruslið, senni­lega til að rýma til fyrir nýjum vörum. Hann var af öllu tagi: súkkulaði, brauð, rúg­brauð, flat­kökur, kakó, nammi, hnetur, snakk, ostur, pylsur, smjör­líki og ofgnótt af granóla. Ég deildi mynd af hluta mat­ar­ins í einum Facebook-hópanna og barst umsvifa­laust beiðni frá konu í per­sónu­legum skila­boðum. Á meðan ég svar­aði bár­ust fjórar beiðnir til við­bótar. Konan kom að sækja mat­inn um kvöldið og féllst á að spjalla um aðstöðu sína undir dul­nefni.

„Ég komst í bíó með börn­unum rétt fyrir jólin. Kirkjan gaf okkur miða.“

Einstæð móðir sem þorir ekki að biðja um hjálp

Árdís er ein­stæð móðir, en eitt barna hennar neytir mik­illa fíkni­efna og er tíðum skuldugt. Hún er menntuð og hafði gott starf, en álagið sem fylgdi neyslu barns­ins varð henni um megn. „Ég end­aði í tauga­á­falli og var send í veik­inda­leyfi. Það var fram­lengt og fram­lengt því vand­inn var enn til staðar.“ Að lokum mat læknir hana óvinnu­færa og sótti um örorku­bætur. „Þetta er búin að vera rosa­lega mikil breyt­ing,“ segir Árdís. „Það er talað um að öryrkjar og ein­stæðar mæður hafi það svo gott. Það er bara bullshit. Ég er búin að vera báðum megin við borðið.“