Viðreisn lof­aði 46 millj­arða útgjalda­aukn­ingu í aðdrag­anda kosn­inga. Nú segir hins vegar Þor­steinn Víglunds­son, þing­maður Við­reisnar, að kröfur ann­arra flokka um 40 til 50 millj­arða útgjalda­aukn­ingu hafi ekki hugn­ast Viðreisn og að hann efist um að slík útgjöld séu sjálf­bær á þessu stigi hag­sveifl­unnar.

Þetta kom fram í við­tali við hann á Mbl.is í gær­kvöldi og í Frétta­blað­inu ítrekar hann að Viðreisn vilji ekki stór­auka rík­is­út­gjöld, hvað þá fjár­magna þau með skatta­hækk­unum. 

Mál­flutn­ingur Þor­steins heyrir til tíð­inda í ljósi þess að hans eigin flokkur lof­aði 46 millj­arða útgjalda­aukn­ingu í aðdrag­anda þing­kosn­inga, til heil­brigðis- og vel­ferð­ar­mála, mennta­mála og fjár­fest­inga í innviðum. Samkvæmt heim­ildum Stund­ar­innar eru þetta nær sömu mála­flokkar og hinir flokk­arnir sem komu að stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræð­unum vildu að auknum útgjöldum yrði varið til. 

Þegar Viðreisn kynnti fjár­mála­á­ætlun sína á blaða­manna­fundi þann 23. októ­ber síð­ast­lið­inn til­greindu full­trúar flokks­ins ákveðnar upp­hæðir sem ætti að verja til umræddra mála­flokka og not­uðu orðið „útgjalda­lof­orð“. Eins og sjá má á mynd­inni hér að neðan var því lofað að rík­is­út­gjöld ykjust sem þessu nemur á hverju ári á kjör­tíma­bil­inu, eða sam­tals um 184 millj­arða á fjórum árum. 

Mynd: Viðreisn – af Mbl.is

Á sama fundi kynnti Viðreisn hug­myndir um fjár­mögn­un­ar­leiðir, einkum útboð afla­heim­ilda, vaxta­lækkun með sölu rík­is­eigna og vaxta­lækkun með því að koma á fót mynt­ráði. Samkvæmt heim­ildum Stund­ar­innar hafði náðst sam­staða um það meðal flokk­anna í stjórn­ar­mynd­unar-við­ræð­unum að ein­hvers konar útboði afla­heim­ilda yrði hrint í fram­kvæmd. Hins vegar var ekki búið að greiða úr öllum álita­málum um útfærslu og fram­kvæmd slíkrar leiðar. Þá er almennur vilji fyrir því að halda áfram sölu rík­is­eigna og að skuldir rík­is­ins verði nið­ur­greiddar til að ná niður vaxta­kostn­aði rík­is­ins. Þá var sam­hljómur í stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræð­unum um að stofnuð yrði nefnd um fram­tíð­ar­skipan pen­inga­mála sem myndi meðal ann­ars kanna mögu­leik­ann á því að setja á fót mynt­ráð.

Mynd: Pressphotos

Í Kast­ljósi í gær sagði Benedikt Jóhann­es­son, for­maður Við­reisnar, að ekki væri rétt túlkun að Viðreisn hefði í raun og veru slitið stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræðum flokk­anna. Í við­tali Mbl.is við Þorstein Víglunds­son, undir yfir­skrift­inni „Heið­ar­leg­ast að slíta við­ræð­unum“ segir hins vegar: „Þor­steinn Víg­lunds­son, þing­maður Viðreisn­ar, seg­ir áhersl­ur á stór­felld­ar skatta­hækk­an­ir sem fram hefðu komið í stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræðum síð­ustu daga ekki hafa hugn­ast Viðreisn og því hafi hún talið heið­ar­leg­ast að slíta við­ræð­unum áður en lengra væri haldið.“ Þá stað­festi Katrín Jak­obs­dóttir, for­maður Vinstri grænna, í sam­tali við Stundina í gær að Benedikt hefði til­kynnt sér að hann hefði ekki sann­fær­ingu um að stjórn­ar­myndun tæk­ist og í kjöl­farið hefði við­ræð­unum verið hætt.

Mynd: Wikimedia / Zinneke (CC license)

Eins og Stundin fjall­aði um í gær véku rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks­ins og Fram­sókn­ar­flokks­ins frá sam­þykktri fjár­mála­á­ætlun sinni í tveimur veiga­miklum atriðum í lok síð­asta kjör­tíma­bils, ann­ars vegar með við­bót­ar­fjár­fest­ingum í sam­göngu­á­ætlun og hins vegar með auknu fjár­magni til almanna­trygg­inga. Báðar aðgerð­irnar eru í raun ófjár­magn­aðar, en um er að ræða hátt í 30 millj­arða útgjöld sem munu valda halla­rekstri rík­is­sjóðs á næsta ári ef auk­inna tekna verður ekki aflað. 

Fram kom í við­tali Mbl.is við Benedikt í gær­morgun að það hefði sett „strik í reikn­ing­inn í stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræð­unum að staðan í rík­is­fjár­mál­um sé tug­um millj­arða þrengri en talið var við upp­haf við­ræðn­anna“. Þá sagði hann í Kast­ljósi: „Allt í einu kemur í ljós að rík­is­fjár­málin standa ekki jafn vel og við töldum“. 

Hins vegar er ljóst að umræddar útgjalda­skuld­bind­ingar lágu þegar fyrir og höfðu verið sam­þykktar á Alþingi áður en Viðreisn kynnti hug­myndir sínar um stór­fellda aukn­ingu rík­is­út­gjalda þann 23. októ­ber. 

Þor­steinn Víglunds­son hefur lýst efa­semdum um að rétt sé að ráð­ast í útgjalda­aukn­ingu upp á 40 til 50 millj­arða. Í við­tal­inu við Mbl.is segir: 

„„Það var búið að varpa fram hug­mynd­um um hversu mikið þyrfti að auka út­gjöld­in að mati sér í lagi kannski Vinstri grænna,“ seg­ir Þor­steinn og kveður 40-50 millj­arða út­gjalda­aukn­ingu hafa ít­rekað verið setta fram í við­ræð­unum.  […] Hann seg­ir þó líka um­hugs­un­ar­efni að ef ekki sé hægt að fjár­magna þau lof­orð sem hafa verið gef­in í vel­ferðar- og heil­brigð­is­mál­um við nú­ver­andi stig hag­sveifl­unn­ar, hvort slík út­gjalda­lof­orð séu þá yf­ir­höfuð sjálf­bær. „Þetta kall­ar á end­ur­skoðun á rík­is­fjár­mál­um og nýja for­gangs­röðun. Það er vinna sem við treyst­um okk­ur fylli­lega í á kjör­tíma­bil­inu. Það þarf hins veg­ar þol­in­mæði og vönduð vinnu­brögð til að ljúka þeirri vinnu.““

Þá er haft eftir honum á Vísi.is: „Það var ljóst að við værum flokkur sem höfum lagt á það áherslu að hvorki sé þörf né rétt á þessum tíma­punkti hag­sveiflu að stór­auka rík­is­út­gjöld og hækka skatta þegar allir skatt­stofnar rík­is­ins eru í hámarks afrakstri. Það mætti spyrja sig hvort þetta útgjalda­stig væri sjálf­bært þegar skatt­byrði hér er há í alþjóð­legum sam­an­burði. Við töldum ekki hægt að vinna með þessar til­lögur þó það væri hægt að ræða afmark­aðar breyt­ingar.“