Þekking

Mjólk jórturdýra gefin börnum í þúsundir ára

Mjólk, skyr, ostur og aðrar mjólkurvörur eru hluti af daglegu lífi stórs hluta Íslendinga. Mjólkurvörur hafa þó ekki alltaf verið á matseðli okkar og hafa vísindamenn velt því fyrir sér hvenær Evrópubúar hófu að leggja mjólk annarra dýra sér til munns.

Ritstjórn Hvatans

9. nóvember 2019 · 11:00

Birtist upphaflega í Stundinni fyrir tæpum 7 árum.

Rannsókn sem birtist í tímaritinu Nature í lok september varpar ljósi á ráðgátuna og staðfestir að kúamjólk hefur verið gefið börnum í það minnsta í nokkur þúsund ár.

Fornar stútkönnur

Í fornum grafreitum barna í Evrópu er ekki óalgengt að fornleifafræðingar hafi fundið litla keramikbolla sem hafa einkennandi gat á hliðinni. Af formi bollanna hafa fornleifafræðingar komist að þeirri niðurstöðu að um sé að ræða forna útgáfu af stútkönnum sem börn nútímans nota gjarnan.

Bollar sem þessir hafa fundist í grafreitum barna víða um heimsálfuna og eru elstu bollar af þessari gerð frá því 5500 fyrir Krist. Notkun þeirra virðist síðan hafa aukist frá því seint á bronsöldinni fram á járnöld.

Þrátt fyrir að tilvist þessara stútkanna hafi lengi verið þekkt hefur ekki verið staðfest nákvæmlega hvað þær innihéldu. Lengi hefur þó leikið grunur um að þær hafi innihaldið mjólk af einhverju tagi.

Þrír bollar varpa ljósi á söguna …

Kjósa

Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Deila

Efnisorð

Vísindi

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Tengdar greinar

Þekking

Eru risavaxnar Dyson-hvelfingar fundnar úti í geimnum?

Vísindamenn við háskólann í Uppsölum og annan á Ítalíu hafa fundið sólir eða sólkerfi sem gefa frá sér undarlega mikið af innrauðri orku. Ein möguleg skýring gæti verið að geimverur hafi byggt hvelfingar utan um sólirnar til að heyja sólarorkuna

Þekking

Sólin gæti hafa stolið hátt í tug pláneta frá öðrum sólum

og falið þær á hinum fjarlægustu slóðum sólkerfisins. Fundur þeirra og ferðir þangað gætu skilað gríðarlegum vísindalegum árangri

Þekking

Heimsálfur utan úr geimnum eru fastar í iðrum Jarðar

Hvað leynist undir fótum okkar? Sú spurning er ævinlega aðkallandi á eldgosasvæði og tala nú ekki um þegar goshrina er hafin, eins og nú virðist raunin á Íslandi. Vísindamenn eru hins vegar sífellt að störfum að auka skilning okkar á því sem í iðrunum leynist og nú í nóvember birtist í vísindaritinu Nature grein þar sem sagði frá óvæntri niðurstöðu...

Þekking

Háhyrningar ættaðir frá Íslandi enduðu sem sýningardýr á Tenerife

Tugir háhyrninga voru fangaðir við strendur Íslands á áttunda og níunda áratug síðustu aldar og seldir í dýragarða. Þeir áttu margir hverjir ömurlega ævi, enda rifnir frá fjölskyldum sínum, töpuðu jafnvel glórunni og urðu fólki að bana. Sumir þeirra lifa enn – og nokkrir nákomnir ættingjar þeirra eru í haldi á Tenerife.

Þekking

Alheimurinn í nýju og skarpara ljósi

Nýjasta stórvirki mannkynsins, James Webb geimsjónaukinn, er ætlað að skoða myndun fyrstu stjarna og vetrarbrauta alheimsins. Hvar og hvenær kviknaði fyrsta ljósið í alheiminum? Hvernig verða stjörnur og sólkerfi til? Hvernig mynduðust vetrarbrautirnar? Hvaða eðlis- og efnafræðilega eiginleika þurfa plánetur og sólkerfi að hafa til að geyma líf? Fyrstu myndir sjónaukans eru komnar. „Þær voru enn skýrari, skarpari og glæsilegri en ég átti von á,“ segir Sævar Helgi Bragason.

Þekking

Meta hvort lýsa eigi yfir alþjóðlegu neyðarástandi vegna apabólu

Stigvaxandi dreifing apabólu um heiminn vekur óhug og nú hafa þrjú tilfelli greinst á Íslandi. Allir geta smitast af apabólu. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin skoðar að lýsa yfir alþjóðlegu neyðarástandi.

Mest lesið

GagnrýniDjöflar

Hjónadjöflar

Sigríður Jónsdóttir skrifar um Djöfla eftir Lars Norén, sem sýnt er í Borgarleikhúsinu.

Erlent

Trump og Musk vilja nýjan Úkraínuforseta

„Það er kominn tími til að Zelensky fari frá,“ skrifaði Elon Musk á X, á sama tíma og Úkraínumenn segja Bandaríkin hjálpa Rússlandi í stríðinu.

Stjórnmál

Jón Gnarr yfirgefur þingflokk Viðreisnar

Jón Gnarr ætlar að sitja áfram á Alþingi utan flokka en styðja ríkisstjórnina. Þingmenn stjórnarflokkanna eru nú 34 en voru 36 í upphafi kjörtímabilsins. Tveir þingmenn utan flokka styðja þó áfram stjórnina.

Stjórnmál

Lögreglan rannsakar ekki sundferð þingmanna

Engin kæra eða tilkynning hefur borist lögreglu vegna ferðar þingmannanna í Selárlaug og því verður málið ekki tekið til efnislegrar meðferðar hjá embættinu. Forstöðumaður sundlauga í Reykjavík segir svona tilvik ekki hafa komið upp um árabil.

Stjórnmál

„Mér fyndist bara miklu betra að spyrja ESA um það“

Þingmenn stjórnarandstöðunnar kröfðust svara um hvort Eftirlitsstofnun EFTA muni draga málshöfðun gegn Íslandi til baka verði bókun 35 samþykkt á Alþingi. Eyjólfur Ármannsson innviðaráðherra sagðist ekki vita hvað stofnunin myndi gera. Þingmennirnir gagnrýndu ráðherrana fyrir óskýr svör.

Innlent

Þorgerður Katrín: Jón alltaf velkomin aftur

Jón Gnarr heldur áfram í flokknum þó hann segi skilið við þingflokkinn. Formaður Viðreisnar segir að honum sé fjálst að snúa aftur hvenær sem er.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Pistill

Sif Sigmarsdóttir

Líkindareikningur lausgyrtra dómsdagsspámanna

Roman Yampolskiy metur líkurnar á að gervigreind útrými mannkyninu 99,999999 prósent. Sif Sigmarsdóttir spyr hvort tölur af þessu tagi séu annað en ágiskanir og hvaða áhrif þær hafi.

Stjórnmál

Segir skýrt að það sé ekki heimilt að fara í Selárlaug eftir lokun

Sveitarstjóri Vopnafjarðarhrepps hefur ekki kært innbrot í Selárlaug til lögreglu eftir að fimm þingmenn fóru þangað inn í leyfisleysi. Sveitarstjórinn segir það skýrt að það sé óheimilt að fara í laugina eftir lokun og þetta sé ekki eitthvað sem menn eiga að gera.

Erlent

Friðarverðlaunahafi Nóbels er með skilaboð til Trumps

Bandaríkin vilja rífa niður Alþjóðlega sakamáladómstólinn. Ísraelar líkja fyrrverandi dómara við dómstólinn, sem hlaut friðarverðlaun Nóbels, við áróðursmeistara nasista. Hún varar við hættunni.

ErlentHorft til Evrópu

Burnham segir ljóst að Rússar hafi skipt sér af Brexit-atkvæðagreiðslunni

Forsætisráðherra Bretlands segist hafa fengið skýra staðfestingu á afskiptum Rússa þegar hann tók við embætti. Hann hyggst í dag hvetja þingmenn til að leita eftir nýju samkomulagi við Evrópusambandið og nánari tengslum við það.

InnlentKjaradeila Eflingar og SA

Sólveig Anna: „Nú er það traust algjörlega horfið“

Formaður Eflingar segir traust á milli Eflingar og framkvæmdastjóra Samtaka Atvinnulífisins brostið eftir viðræður við VR. Hún segir framkvæmdastjórann hafa beitt klækjastjórnmálum.

Erlent

Gerðu húsleit hjá þingkonu Demókrata

Ilhan Omar hefur áður sagt rannsókn yfirvalda á sér vera pólitíska árás. Þrjár vikur eru til þingkosninga í Bandaríkjunum, þar sem úrslitin ráða því hvor flokkurinn fær meirihluta á þingi. Omar hefur gagnrýnt Donald Trump, forseta Bandaríkjanna, harðlega, sem hefur svarað af hörku.

Mest lesið í mánuðinum

Innlent

Lögreglan rukkar viðburðahaldara um tugi milljóna

Tvö lögregluembætti hafa krafið þrjá viðburðarhaldara um samanlagt 47 milljónir vegna þriggja viðburða í sumar. Viðburðahaldarar eru hugsi vegna málsins og tveir hafa kært gjaldtöku lögreglu.

Stjórnmál

Reikna ellilífeyri rangt samkvæmt orðalagi laga

Ellilífeyrisgreiðslur hafa miðað við of lágt frítekjumark í nær áratug samkvæmt orðalagi laga. Milljarðar eru undir en Tryggingastofnun túlkar lögin út frá lögskýringargögnum. Skrifstofa Alþingis segir lögin ekki uppfylla kröfur og ráðuneytið hyggst skoða hvort þeim þurfi að breyta.

ViðtalLífið á Grensás

„Ég hef ekkert til að kvarta yfir“

Söru Margréti Bergmann var kippt út úr lífi þriggja barna sinna þegar hún lamaðist skyndilega frá toppi til táar. Endurhæfingu hennar miðar vel og hún nýtur litlu hlutanna í lífinu. „Ég get verið glöð og þakklát fyrir allt, jafnvel þó ég verði alltaf í þessum stól.“

InnlentLífið á Grensás

Vilja að Katla fari á elliheimili

Heilbrigðisráðuneytið hefur þrýst á að Katla Guðnadóttir, 24 ára gömul, velji sér hjúkrunarheimili til að flytja á tímabundið. Formaður ÖBÍ segir slíkar innlagnir ungs fólks sjaldnast verða tímabundnar. Katla hefur verið ári lengur á Grensásdeild en heilbrigðisstarfsfólk taldi þurfa og vill flytja heim til sín.

ViðtalLífið á Grensás

Prófaði brimbretti í fyrsta skipti og lamaðist

Wojciech Jarosz vann á Keflavíkurflugvelli en eftir örlagaríkt frí í Karíbahafinu sækir hann nú endurhæfingu á Grensásdeild í von um að geta staðið aftur upp einn daginn. Sjaldgæfur kvilli sem byrjendur á brimbrettum geta fengið olli lömun fyrir neðan mitti.

Innlent

Starfsleyfi sex lækna felld niður eftir umfjöllun

Embætti landlæknis tók mál 13 lækna til skoðunar í kjölfar rannsóknar Heimildarinnar og erlendra miðla á læknum sem héldu starfsleyfi í einu landi eftir að hafa misst það í öðru. Sex starfsleyfi hafa verið felld niður og eitt takmarkað.