Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála­ráð­herra og for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, segir að nið­ur­staða Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu í Lands­rétt­ar­mál­inu hafi komið sér í opna skjöldu og kallar eftir umræðu um hvort Íslend­ingar hafi „fram­selt túlk­un­ar­vald yfir íslenskum lögum til Evrópu“. Þetta kom fram í við­tali við hann í þing­hús­inu í dag. „Við hljótum að spyrja okkur hvort hér hafi verið stigið yfir lín­una,“ sagði hann.

Nálgunin er í takt við mál­flutn­ing Jóns Steinars Gunn­laugs­sonar, fyrr­ver­andi hæsta­rétt­ar­dóm­ara, sem lýsti dómi Mann­rétt­inda­dóm­stóls­ins sem „árás á full­veldi Íslands“ í Kast­ljósi í gær. Hefur hann skorað á Íslend­inga að „hrinda þess­ari aðför sem Ísland hefur nú sætt frá erlendri stofnun sem blygð­un­ar­laust sækir sér vald sem hún fer alls ekki með“. 

Ísland full­gilti mann­rétt­inda­sátt­mála Evrópu árið 1953 og lög­festi hann árið 1994. Samkvæmt 2. gr. lag­anna um mann­rétt­inda­sátt­mála Evrópu eru úrlausnir Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu ekki bind­andi að íslenskum lands­rétti. Í 46. gr. sátt­mál­ans kemur þó fram að samn­ings­að­ilar séu skuld­bundnir til að „hlíta end­an­legum dómi dóm­stóls­ins í hverju því máli sem þeir eru aðilar að“.

Mann­rétt­inda­sátt­mál­inn og þær kröfur sem af honum leiða hafa knúið fram veru­legar rétt­ar­bætur á Íslandi. Í því sam­hengi má t.d. nefna aðskilnað dóms­valds og umboðs­valds í hér­aði árið 1992 og veiga­miklar breyt­ingar á mann­rétt­inda­kafla stjórn­ar­skrár­innar árið 1995. Nýlegri dæmi eru nið­ur­stöður Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu þar sem íslenska ríkið hefur verið dæmt fyrir brot gegn tján­ingar- og fjöl­miðla­frelsi. Þessir dómar hafa haft tals­verð áhrif á dóma­fram­kvæmd á Íslandi og leitt til auk­innar verndar tján­ing­ar­frelsis. 

Gagn­rýndi áhrif erlendra dóm­stólaLætur það ekki óátalið að íslenskir dóm­stólar fram­selji túlk­un­ar­vald til erlendra dóm­stóla.

Mynd: RÚV

Sigríður Andersen, frá­far­andi dóms­mála­ráð­herra, gagn­rýndi Mann­rétt­inda­dóm­stól Evrópu harð­lega á blaða­manna­fundi sínum í dag. „Ég mun ekki láta það átölu­laust að dóm­stólar séu not­aðir í póli­tískum til­gangi,“ sagði hún. „Ég mun heldur ekki láta það átölu­laust að íslenskir dóm­stólar fram­selji vald til túlk­unar á íslenskum lögum til erlendra dóm­stóla.“ 

Mál­flutn­ingur Bjarna Bene­dikts­sonar á frétta­manna­fundi sem fram fór í þing­hús­inu skömmu síðar er í sama anda. „Mér finnst líka mjög mik­il­vægt að við veltum upp annarri spurn­ingu sem er þessi: Höfum við fram­selt túlk­un­ar­vald yfir íslenskum lögum til Evrópu? Ég hélt ekki, ég hélt ekki,“ sagði hann.

„Eitt af stóru álita­mál­unum varð­andi nið­ur­stöður Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu snýr einmitt að því hvar hann dregur mörkin í afskiptum af nið­ur­stöðum um lög og rétt í aðild­ar­ríkjum. Við höfum ákveðið að skipa okkur í flokk með þjóðum sem vilja verja þau gildi sem skrifuð eru inn í Mann­rétt­inda­sátt­mál­ann og eigum þess vegna aðild að dóm­stólnum.“ 

Þá bætti hann við: „Nið­ur­stöður hans hafa í gegnum tíð­ina oft verið mjög umdeildar. Þannig er í mörg ár lif­andi umræða í Bret­landi um hvort þeir vilji segja sig frá dóm­stólnum, í Danmörku hefur einnig verið færð fram gríð­ar­lega mikil gagn­rýni.“ Þessi vísan til umræð­unnar í Bret­landi kom einnig fram í við­tal­inu við Jón Steinar í Kast­ljósi í gær.

Vildi fella bresku mann­rétt­inda­lögin úr gildiDavid Cameron, fyrr­ver­andi for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, tal­aði fyrir því að Bretar segðu sig frá lög­sögu Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu.

Mynd: Wikimedia commons

Breski íhalds­flokk­ur­inn hefur lengi talað fyrir því að Bretland segi sig frá lög­sögu Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu. „Dómar um að við eigum að hætta að vísa grun­uðum hryðju­verka­mönnum úr landi, sú hug­mynd að mann­rétt­inda­sátt­mál­inn gildi jafn­vel á víg­völl­unum í Helmand... og nú vilja þeir gefa föngum kosn­inga­rétt. Afsakið, en ég bara er ekki sam­mála þessu,“ sagði David Cameron, þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, árið 2014. Málið var stórt kosn­inga­mál hjá Íhalds­flokknum fyrir kosn­ing­arnar 2010 og aftur 2015 en hefur fallið í skugga Brexit-umræð­unnar síðan. Í Danmörku hefur gagn­rýnin umræða um Mann­rétt­inda­dóm­stól­inn að miklu leyti hverfst um inn­flytj­enda­mál, svo sem um brott­vís­anir manna sem dæmdir hafa verið fyrir brot.

„Nú finnst mér vera komið upp mál þar sem við hljótum að spyrja okkur hvort hér hafi verið stigið yfir lín­una af dóm­stóli sem er ekki æðsti dóm­stóll á Íslandi heldur eru þeir inn­an­lands,“ sagði Bjarni Bene­dikts­son í við­tal­inu í dag. „Og meðal ann­ars af þess­ari ástæðu er ég þeirrar skoð­unar að það verði að láta reyna á þau sjón­ar­mið sem reifuð er í minni­hluta­á­lit­inu um að hér hafi verið gengið allt alltof langt.“ 

Aðspurður hvort það kæmi til greina að Ísland segði sig frá aðild að Mann­rétt­inda­dóm­stól Evrópu sagði Bjarni: „Nei, ég var ekki að boða neitt slíkt, ég var bara að segja að starf­semi dóm­stóls­ins er ekki hafin yfir gagn­rýni og það felst ekki nein yfir­lýs­ing um að grafa undan dóm­stól með því að áfrýja nið­ur­stöðu hans, ekki frekar en að þegar það fellur dómur í hér­aði og honum er áfrýjað, þá eru menn ekki að segja að hér­aðs­dómur sé ómögu­legur. Ég er bara að segja að hérna er mjög langt gengið í því að hafa uppi laga­túlkun í máli sem er til lykta leidd af dóm­stólum inn­an­lands. Það er óvan­an­legt og hlýtur að vekja upp spurn­ingar um hversu langt dóm­stóll­inn, í rétti, fer inn á það svið. Þetta eru spurn­ingar sem við hljótum að spyrja, því þetta er grund­vall­ar­spurn­ing, hvar túlkun á íslenskum lögum er. Það er eitt, svo er annað að túlka mann­rétt­inda­sátt­mál­ann.“