Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, sagði í dag að í tveimur árásarbylgjum Bandaríkjanna og Ísraels á Íran hefðu menn fallið sem hann hafði litið á sem mögulega nýja leiðtoga.

„Flestir þeirra sem við höfðum í huga eru dauðir,“ sagði Trump þegar hann hitti Friedrich Merz, kanslara Þýskalands, í Hvíta húsinu.

„Nú höfum við annan hóp. Þeir gætu líka verið dauðir, samkvæmt fréttum.“

Drápu sérfræðingaráðið

Fram kom í dag að sérfræðingaráð klerkastjórnarinnar hefði verið sprengt upp í loftárás Ísraela í dag, þar sem það var samankomið í byggingu í heilögu borginni Qom, suður af Teheran. Ráðið, sem telur tæplega 90 manns, er sagt hafa verið að velja nýjan leiðtoga Írans.

Bandaríkjaforseti hefur verið gagnrýndur fyrir að hafa enga augljósa áætlun fyrir Íran eftir átökin og hann viðurkenndi að hann væri ekki viss um hvernig ástandið myndi þróast að þeim loknum. 

Mörg þjóðarbrot eru í Íran. Fjölmennastir eru Persar, sem mynda um 60% mannfjöldans. Þá eru 10% íbúanna Kúrdar og um fimmtungur fólk af tyrkískum uppruna.

„Ég geri ráð fyrir að versta sviðsmyndin væri sú að við gerum þetta og svo tekur einhver við sem er jafn slæmur og sá fyrri, ekki satt?“ sagði Trump og vísaði til Ayatollah Ali Khamenei, æðsta leiðtoga Írans, sem var drepinn í loftárásum á fyrsta degi árásarinnar. „Það gæti gerst. Við viljum ekki að það gerist.“

Trump sagði mótmælendum í Íran að bíða með allar stórar aðgerðir þar til ástandið hefði náð jafnvægi. Hann hefur einnig notað nýlegar mannskæðar aðgerðir gegn mótmælum í Íran sem réttlætingu fyrir stríðinu.

„Við höfum sagt, ekki gera það ennþá. Ef þið ætlið að fara út og mótmæla, ekki gera það strax,“ bætti Trump við.

Þýðir ekki endalok kerfis

Dauði Ali Khamenei, æðsta leiðtoga Írans, er „sögulega mikilvægur“ en mun ekki „sjálfkrafa“ leiða til falls íranska stjórnkerfisins, sagði ekkja síðasta Íranskeisara í viðtali við fréttastofu AFP í dag.

„Fráfall manns – hversu mikilvægur sem hann kann að vera fyrir valdabygginguna – þýðir ekki sjálfkrafa endalok kerfis,“ sagði Farah Pahlavi, þremur dögum eftir að Khamenei féll í árásum Bandaríkjanna og Ísraels á Íran.

Árásirnar á Íran hafa valdið uppnámi í Mið-Austurlöndum og vakið upp stórar spurningar um örlög íslamska lýðveldisins í kjölfar dauða æðsta leiðtogans og annarra háttsettra manna.

Pahlavi, nú 87 ára, hvatti alþjóðasamfélagið til að virða fullveldi Írans og aðstoða þjóðina við að fylgja eigin „örlögum“.

„Það sem verður afgerandi,“ sagði hún, var „hæfni írönsku þjóðarinnar til að sameinast um friðsamleg, skipuleg og fullvalda umskipti yfir í ríki sem lýtur lögum og reglu“.

Hún bætti við að sonur hennar, Reza Pahlavi, sem hefur boðið sig fram sem valkost ef klerkaveldið fellur, „sé að undirbúa“ slík umskipti.

Reza Pahlavi, sem býr í Bandaríkjunum, komst í sviðsljósið á heimsvísu í mótmælum sem náðu hámarki í janúar, þar sem margir mótmælendur sungu slagorð sem voru hliðholl þessum syni fyrrverandi keisara.

Í færslu á X í dag kallaði Pahlavi, sem er 65 ára, eftir þjóðarsamstöðu frá írönskum þjóðernisminnihlutum – sem sagðir eru sæta mismunun í núverandi kerfi – og virtist hvetja þá til að nota ekki núverandi átök til að þrýsta á um aðskilnað.

Styðji fólkið en ekki utanríkishagsmuni

Móðir hans, sem hefur búið í útlegð í París síðan hún var hrakin frá Íran með eiginmanni sínum í byltingunni 1979, hvatti alþjóðasamfélagið til að virða rétt írönsku þjóðarinnar til að velja sína eigin leið fram á við.

„Það sem ég vil er að alþjóðasamfélagið styðji skýrt grundvallarréttindi Írana: réttinn til að velja leiðtoga sína, til að tjá sig frjálslega, til að lifa með reisn og í velmegun,“ sagði hún.

„Stuðningurinn verður að beinast að fólkinu, ekki að geopólitískum útreikningum.“

Pahlavi hvatti einnig írönsk yfirvöld „til að sýna stillingu og forðast blóðsúthellingar“.

Óeirðir í Teheran í janúar leiddu til fjöldamorðs af hálfu írönsku stjórnarinnar, þar sem mannréttindasamtökin Human Rights Activists News Agency (HRANA) í Bandaríkjunum skráðu yfir 7.000 dauðsföll, aðallega mótmælenda, en vöruðu við því að heildartalan væri líklega hærri.

Auk þess hafa yfir 53.000 manns verið handteknir síðan í janúar.

Farah Pahlavi sagði við AFP í janúar að „engin leið væri til baka“ eftir nýjustu mótmælaölduna og bætti við að „sigur þeirra verði ekki aðeins sigur lands míns, heldur einnig sigur friðar, öryggis og stöðugleika í heiminum“.

Fyrrverandi keisaraynjan var hrakin í útlegð með eiginmanni sínum, keisarans Mohammad Reza Pahlavi heitins, í janúar 1979 í almennri byltingu sem steypti konungsveldinu af stóli og kom íslamska klerkaveldinu til valda. Áður hafði Pahlavi steypt af stóli forsætisráðherra Írans, Mohammad Mosaddegh, með stuðningi Bandaríkjanna og Breta, eftir að Mosaddegh ógnaði ítökum vesturveldanna í íranska olíuiðnaðinum. Hann hugðist þjóðnýta olíuframleiðsluna, eftir að erlendu aðilarnir höfnuðu að gefa upplýsingar til að staðfesta rétta greiðslu auðlindarentu áður en hann var fangelsaður 1953 og lifði það sem eftir var í stofufangelsi.