Nyrst í Árnes­hreppi raða sér þrjár eyði­jarðir. Á einni þeirra er dvalið yfir sum­ar­tím­ann en á hinum tveimur halda fáir til, hvort sem er að sumri eða vetri, aðrir en sjó­fuglar, selir og mel­rakkar. Á jörð­unum standa fjöll, mörg tígu­leg líkt og önnur sem ein­kenna Strandir, og um þær renna ár og lækir. Ofan af hálend­inu og niður í Norður-Íshafið. 

Kyrrðin getur verið ein­stök á þessum slóðum, svo langt frá bram­bolti og stressi þétt­býl­is­ins en þó verður að segj­ast að hún er aðeins á yfir­borð­inu. Því undir niðri kraumar ólga í mann­fólk­inu sem jörð­unum teng­ist, sumt hvert tryggð­ar­böndum í ára­tugi. Það hefur nú í fleiri ár deilt um það hvort að virkja eigi árnar og fjalla­vötnin bláu á heið­inni og síð­ustu miss­eri um hver eigi nú eig­in­lega landið sem árnar fara um. Tvívegis hefur meiri­hluti eig­enda einnar jarð­ar­innar tapað landa­merkja­máli fyrir dóm­stólum. 

En nú fá þeir þriðja tæki­færið til að sanna mál sitt fyrir lögum. Fyrir æðsta dóms­valdi lands­ins; Hæsta­rétti.

Vest­ur­verk, sem er í eigu HS Orku, áformar að byggja Hval­ár­virkjun í Ófeigs­firði. Virkjað yrði rennsli þriggja áa þar sem þær steyp­ast ofan af hálend­inu en um eina þeirra, Eyvinda­fjarð­ará, er nú deilt. Ef hún til­heyrir Engja­nesi og Ófeigs­firði yrði hægt að reisa virkj­un­ina án frek­ari afskipta eig­enda Dranga­víkur. En ef áin og stöðu­vatn efst á vatna­sviði hennar til­heyrir Dranga­vík er næsta víst að áform Vest­ur­verks verða sett í upp­nám því vilji meiri­hluta eig­enda Dranga­víkur er sá „að óbyggðir Ófeigs­fjarð­ar­heiðar, vatns­föllin, foss­arnir og strand­lengjan fái að vera óröskuð um ókomna tíð og nátt­úran fái að þró­ast á eigin for­sendum“.

Hvað þýða orðin?

Hópur eig­enda Dranga­víkur höfð­aði mál gegn eig­endum Ófeigs­fjarðar og Engja­ness árið 2020. Sagði landa­merkin sem virkj­un­ar­að­ili setti fram í sínum gögnum ein­fald­lega röng. Tveimur árum síðar komst Hér­aðs­dómur Reykja­víkur að þeirri nið­ur­stöðu að sýkna bæri eig­endur jarð­anna tveggja af kröfum Dranga­vík­ur­fólks­ins. Þá nið­ur­stöðu stað­festi Lands­réttur nú í sumar.  

Sama fjöl­skyldan hefur átt jörð­ina Ófeigs­fjörð í um tvær ald­ir. For­svars­menn Vest­ur­verks, fyr­ir­tæk­is­ins sem áformað hefur Hval­ár­virkjun síð­ustu ár, keyptu hluta hennar fyrir nokkru. Engjanes er hins vegar í eigu ítalska bar­óns­ins Felix Von Lon­go-Lieb­en­stein. Baróninn eign­að­ist jörð­ina árið 2006 en þangað hefur hann sjaldan komið og ekk­ert um langa hríð.

Deil­urnar snú­ast um túlkun landa­merkja­bréfa jarð­anna frá árinu 1890. Ekki er deilt um hvort skjöl þessi skuli leggja til grund­vallar í mál­inu en ágrein­ingur er um hvernig túlka eigi það sem í þeim stendur, t.d. orðin „eptir hæstu fjalls­brún“ í landa­merkja­bréfi Engja­ness. Lands­réttur taldi þarna átt við vatna­skil. Og nið­ur­staðan því sú, líkt og í hér­aðs­dómi, að árnar þrjár sem nýttar yrðu til að knýja túrbínur Hval­ár­virkj­unar til­heyrðu jörð­unum Ófeigs­firði og Engja­nesi. 

Þetta gátu eig­endur Dranga­víkur með engu móti sætt sig við. Þótt kvarn­ast hafði úr þeim hópi eig­enda jarð­ar­innar sem vildu höfða mál, þeir töldu ekki lengur 75 pró­sent alls hóps­ins heldur 61 pró­sent, voru árar ekki lagðar í bát heldur leitað til Hæsta­réttar um leyfi til að áfrýja þangað dómi Lands­réttar. 

BarónFelix Von Lon­go-Lieb­en­stein keypti Engjanes árið 2006 og samdi seinna við Vest­ur­verk um vatns­rétt­indi á jörð­inni.

Mynd: Sued­tirol­foto/Seehauser

Dranga­vík­ur­hóp­ur­inn byggði beiðni sína m.a. á því að nið­ur­staða máls­ins hefði veru­legt almennt gildi og var m.a. vísað til laga um með­ferð einka­mála í því sam­bandi. Hluti eig­enda Dranga­víkur hafi tekið afstöðu með eig­endum Ófeigs­fjarðar og Engja­ness um landa­mörkin og hafi með yfir­lýs­ingum sínum „varpað allri sönn­un­ar­byrði í mál­inu“ á leyf­is­beið­endur. Öll úrlausn máls­ins hafi því ráð­ist af rangri laga­túlkun. Þá byggir hóp­ur­inn enn­fremur á því að með dóm­inum hafi verið við­ur­kennt að land Dranga­víkur sé umtals­vert minna en þeir hugðu og málið varði því veru­lega hags­muni þeirra. Að auki eigi nið­ur­staða rétt­ar­ins um landa­merki Engja­ness sér enga stoð í orða­lagi landa­merkja­bréfs jarð­ar­innar. Dómur Lands­réttar sé ber­sýni­lega rangur og sú nið­ur­staða Lands­réttar að fella niður skyldu þriggja gagn­að­ila, fólks sem á í jörð­inni Dranga­vík, til greiðslu máls­kostn­aðar í hér­aði hafi verið and­stæð lögum.

„Að virtum gögnum máls­ins verður talið að úrslit þess geti haft veru­legt almennt gildi,“ segir í ákvörðun Hæsta­réttar, meðal ann­ars um sam­eign, sam­að­ild og túlkun á grein laga um með­ferð einka­mála. „Þá kann nið­ur­staða Lands­réttar um ákvörðun máls­kostn­aðar að vera í ósam­ræmi við lög.“ 

Og nið­ur­staðan: „Beiðni um áfrýj­un­ar­leyfi er því sam­þykkt.“