Fyrir skömmu var sýndur í danska sjón­varp­inu, DR, heim­ilda­þáttur sem bar yfir­skrift­ina „De superriges pri­vat­fly“. Jafn­framt hefur á vef­síðu DR verið fjallað ítar­lega um ferða­máta hinna „ofur­ríku“ Dana. Umfjöll­unin er byggð á upp­lýs­ingum um rúm­lega 16 þús­und ferða­lög síð­ast­liðin fjögur ár en DR ein­skorð­aði umfjöllun sína við ferða­lög danskra auð­manna. Áður­nefndur þáttur, og umfjöll­unin á vefnum, vakti mikla athygli og varp­aði ljósi á að þegar kemur að þeim „ofur­ríku“ fara ekki ætíð saman orð og gerðir.

Nafnið Anders Holch Povlsen klingir kannski ekki bjöllum hjá mörgum Íslend­ingum en flestir Danir þekkja nafnið. Anders Holch Povlsen er eig­andi tísku­fatn­að­ar­fyr­ir­tæk­is­ins Bestseller, höf­uð­stöðvar þess eru í Brande á Jótlandi. Bestseller var stofnað árið 1975 þegar for­eldrar Anders Holch, þau Troels Holch Povlsen og Merete Bech Povlsen, opn­uðu litla fata­verslun, Bestseller, í Ring­købing á Jótlandi. Til að gera langa sögu stutta gekk rekst­ur­inn vel, fyr­ir­tækið stækk­aði hratt og Bestseller er í dag í hópi stærstu fyr­ir­tækja Dan­merkur með starf­semi víða um heim og sam­tals um 17 þús­und starfs­menn. Anders Hoch Povlsen (1972 –) tók við stjórn Bestseller árið 2001 og fyr­ir­tækið er nú algjör­lega í hans eigu.

Flugfélag og landareignir

Anders Holch Povlsen er einn þeirra sem kemur við sögu í umfjöllun DR um ferða­lög hinna „ofur­ríku“. Hann á flug­fé­lagið Blackbird Air sem hefur aðsetur í Billund á Jótlandi. Blackbird getur ekki kall­ast umsvifa­mikið flug­fé­lag, á tvær litlar far­þega­þotur og eina þyrlu.

Lúxus í háloft­unumEigandi Bestseller á tvær einka­þotur og eina þyrlu.

Mynd: Blackbird Air

Á heima­síðu félags­ins kemur fram að það stundi leiguflug innan Dan­merkur og utan. Á heima­síð­unni má enn fremur sjá að vél­arnar eru með svoköll­uðum „lúx­usinn­rétt­ingum“ og ein­ungis örfáum sætum. Ekki hefur feng­ist upp­gefið hverjir ferð­ast með Blackbird Air, aðeins hvert hefur verið flogið og hvenær. Á síð­asta ári flugu þot­urnar tvær sam­tals 535 þús­und kíló­metra.

Einn þeirra staða sem vélar Blackbird Air hafa tíðum flogið til er Inverness í Skotlandi en á því svæði á Anders Holch Povlsen stórar land­ar­eignir og fjöl­miðlar hafa iðu­lega nefnt hann sem stærsta land­eig­anda á Bret­landseyjum. Skoskir fjöl­miðlar greindu frá því að Anders Holch hefði fagnað fimm­tugs­af­mæli sínu í Aldour-höll­inni, sem er í eigu hans og stendur við stöðu­vatnið Loch Ness. Í tengslum við afmæl­is­veisl­una fór þota á vegum Blackbird Air fjöl­margar ferðir milli Dan­merkur og Inverness en banda­ríski söngv­ar­inn Lionel Richie var meðal þeirra sem skemmtu gestum í veisl­unni.

 Sama sagan hjá mörgum öðrum stórfyrirtækjum

Þótt hér að framan hafi ein­ungis verið fjallað um Anders Holch Povlsen og einka­þotur hans er hann síður en svo einn á báti ef svo mætti segja. Í umfjöllun DR eru nokkur stærstu fyr­ir­tæki Dan­merkur nefnd. Fjöl­skyldan sem á Lego-fyr­ir­tækið á til að mynda þrjár einka­þotur sem á síð­asta ári fóru fleiri en 300 flug­ferðir, sem flestar hófust og end­uðu í Billund á Jótlandi þar sem höf­uð­stöðvar Lego eru. Athygli vekur að iðu­lega var flogið milli staða sem eru í innan við 100 kíló­metra fjar­lægð frá Billund. Samkvæmt útreikn­ingum sér­fræð­ings DR er útblást­urs­meng­unin frá einka­þotu af algengri gerð (Falcon 8) 82 sinnum meiri en frá stórum fólks­bíl á þess­ari vega­lengd. Mengun frá þotum er mest í flug­taki og lend­ingu.

Eig­enda­fjöl­skyldan og stjórn­endur fyr­ir­tæk­is­ins Jysk (hét áður Rúm­fatalager­inn á Íslandi) sitja ekki alla daga með fæt­urna á jörð­inni. Fyr­ir­tækið á tvær þotur og á síð­asta ári var þeim flogið sam­tals 664 þús­und kíló­metra, fóru 466 sinnum í loftið.

Meðal ann­arra danskra stór­fyr­ir­tækja sem koma við sögu í umfjöllun DR eru Danfoss og Grundfos. 

Svörin öll á sömu nótum

Frétta­menn ósk­uðu eftir við­tölum við stjórn­endur fyr­ir­tækj­anna sem nefnd eru og koma við sögu í umfjöllun DR. Engir vildu veita við­tal en sendu skrif­leg svör og yfir­lýs­ingar. Þau voru öll á sömu lund: leggja mikla áherslu á að draga sem mest úr mengun og orku­notkun og nota hag­kvæm­ari tækni á öllum sviðum. Ástæða þess að stjórn­endur og eig­endur not­ast jafn­mikið við einka­þotur og raun ber vitni er sögð sú að áætl­un­ar­flug henti sjaldn­ast vel, ýmissa hluta vegna, og auk þess kjósi þekktir ein­stak­lingar iðu­lega ferða­máta þar sem þeir séu „ekki fyrir allra augum“ eins og lesa mátti í einu svar­inu.

Þeir ríkustu menga mest en borga ekki mengunargjald

Í úttekt DR kemur fram að einka­þotur valdi hlut­falls­lega 17 sinnum meiri mengun en þotur í áætl­un­ar­flugi. Þá er miðað við mengun á hvern far­þega sem oft­ast eru mjög fáir, jafn­vel bara einn, í hverri einka­þotu. Í áætl­un­ar­flugi er sæta­nýt­ingin að með­al­tali um 82 pró­sent en í einka­þotu um 25 pró­sent, og iðu­lega minna.

Á næsta ári verður tekið upp sér­stakt far­þega­gjald (passa­ger­af­gift) í Danmörku. Það verður 30 krónur danskar (600 krónur íslenskar) á styttri ferðir en hámark 300 krónur danskar á lengstu ferðir. Samkvæmt útreikn­ingum sér­fræð­inga mun far­þega­gjaldið að jafn­aði nema um 70 krónum dönskum (1400 krónum íslenskum) á hvern far­þega. Athygli hefur vakið að sam­kvæmt lögum munu far­þegar sem ferð­ast með einka­þotum ekki borga þetta sér­staka far­þega­gjald. Ástæða þess er að far­þegar sem ferð­ast með einka­þotum fá ekki útgef­inn sér­stakan far­miða. Eftir mikla gagn­rýni úr mörgum áttum hefur skatta­ráð­herr­ann sagt að þetta mál verði skoðað, með það fyrir augum að allir flug­far­þegar, hvernig svo sem þeir ferð­ast, borgi far­þega­gjaldið.

 Tími til kominn að ræða lífsmáta þeirra ríku

Einka­þotum fjölgar á ári hverju og sam­kvæmt tölum frá sam­tökum banda­rískra fram­leið­enda loft­fara seld­ust um það bil 700 nýjar einka­þotur í heim­inum á síð­asta ári. Danmörk er eitt þeirra landa þar sem einka­þotum fjölgar.  Kristian Steensen Nielen, aðjunkt við Danska við­skipta­há­skól­ann, sagði í við­tali umræðu um einka­þot­urnar mik­il­væga. „Ég held að danskur almenn­ingur geri sér ekki grein fyrir áhrifum sífellt fleiri einka­þotna á lofts­lagið. Í nýrri könnun kom fram að almenn­ingur telur að rík­asta pró­sent Dana losi um það bil 15 tonn gróð­ur­húsa­loft­teg­unda á ári hverju en stað­reyndin er hins vegar 93 tonn á hvern ein­stak­ling. Með­al­dansk­ur­inn losar um 11 tonn gróð­ur­húsa­loft­teg­unda á ári hverju. Það er gott og blessað að spara vatnið heima og sleppa því að kaupa plast­poka en það þarf meira til. Þar getur rík­asta pró­sent Dana lagt miklu meira af mörkum.“