Gríð­ar­legar óeirðir hafa geisað í mörgum borgum og bæjum á Bret­landi síð­ustu daga. Bylgju ofbeld­is­ins má rekja til árása hægriöfga­hópa sem bein­ast gegn inn­flytj­endum og hæl­is­leit­endum, einkum múslimum. Hafa árásir meðal ann­ars verið gerðar á hús þar sem hæl­is­leit­endur dvelja. Um það bil 400 manns hafa verið hand­teknir síð­ustu daga og rík­is­stjórnin hefur bætt við 500 fang­elsis­plássum til að bregð­ast við ástand­inu. Víða hefur verið kveikt í bílum og bygg­ingum og ráð­ist á bæði lög­reglu­þjóna og gang­andi veg­far­endur. For­sæt­is­ráð­herra Bret­lands hefur boðað til neyð­ar­fundar í kvöld vegna óald­ar­innar í land­inu. 

Hnífaárás gegn börnum kveikjan

Óeirðir brut­ust fyrst út í síð­ustu viku í kjöl­far hnífa­árásar sem varð þremur börnum að bana og særði átta á dans­við­burði í Southport á norð­vest­an­verðu Englandi. Árás­armað­ur­inn var Axel Rudaku­bana. Hann er á nítj­ánda ári, fæddur í Cardiff í Wales og sonur inn­flytj­enda frá Rúanda. 

Greint var frá því síð­degis að öll börnin nema eitt sem lifðu árás­ina af en særð­ust í henni hafi verið útskrifuð af spít­ala. 

Daginn eftir árás­ina brut­ust út óeirðir á götum Southport, meðal ann­ars fyrir framan mosku. Kveikt var í lög­reglu­bif­reið og nokkrir lög­reglu­menn særð­ust. Aukin harka færð­ist í mót­mæli hægriöfga­hópanna um helg­ina um allt Bretland og til þónokk­urra átaka kom við lög­reglu. Mótmælin voru skipu­lögð sem kröfu­göngur gegn inn­flytj­endum sem stofnað var til á sam­fé­lags­miðlum. 

Ofbeld­is­menn­irnir hafa meðal ann­ars kveikt í tveimur hót­elum á mis­mun­andi stöðum á Englandi – í bæj­unum Rother­ham og Tamworth– sem talið var að hýstu hæl­is­leit­endur sem enn voru í umsókn­ar­ferli. Í Rother­ham brut­ust 700 manns inn á hót­elið sem var kveikt í. Þá köst­uðu þeir timbri og spraut­uðu úr slökkvi­lið­stækjum á lög­regl­una. 

Þá er maður á sex­tugs­aldri í lífs­hættu eftir að hópur fólks réðst á hann í óeirðum í Belfast á Norður-Írlandi í gær­kvöldi.  Verkn­að­ur­inn er tal­inn vera hat­urs­glæpur.  Þar í borg köst­uðu fleiri tugir mót­mæl­enda múr­steinum og bens­ín­sprengjum og kveiku í lög­reglu­bíl. 

„Mjög óhugnanlegt ástand“ 

Í mörgum borgum og bæjum blasti á sunnu­dag mikil eyði­legg­ing við íbúum eftir óeirðir helg­ar­innar. Þannig var það í Hull en Katrín Snædal Húns­dóttir, hönn­uður býr í Elloughton sem er skammt frá Hull. Katrín fór á tón­list­ar­há­tíð sem haldin var í Hull á laug­ar­dag­inn. Hún segir að þegar hún kom þangað hafi fólk verið farið að safn­ast saman í mið­bænum.  

„Ég var að fara á tón­list­ar­há­tíð sem haldin er árlega en þar fær ungt og hæfi­leik­a­ríkt tón­list­ar­fólk að spreyta sig á svið­inu. Hátíðin var við höfn­ina sem er bara um einn kíló­metra frá mið­bænum þar sem óeirð­irnar brut­ustu út stuttu eftir að ég var komin á tón­leika­svæðið.“

Ekkert þessu líkt gerst í 20 ár Katrín Snædal Húns­dóttir var í Hull á laug­ar­dag­inn en þann dag voru þar miklar óeirðir. Hún hefur búið í Bret­landi í 20 ár og seg­ist ekki muna eftir jafn alvar­legum óeirðum.

Hún seg­ist hafa séð svartan reyk stíga upp á nokkrum stöðum í mið­borg­inni og að hún hafi haldið sig frá torg­inu þar sem óeirð­irnar fóru stig­vax­andi. „Það var líka ein­kenni­legt að sjá allt þetta lög­reglu­lið sem fór þarna um í stórum hópum. Vanalega eru lög­reglu­menn­irnir tveir og tveir saman. En það var mik­ill við­bún­aður því að menn­irnir réð­ust á lög­regl­una. Þetta var mjög óþægi­legt. En sem betur fer breidd­ust óeirð­irnar ekki út fyrir torgið í mið­borg­inni.“

Hún segir að til að byrja með hafi þetta verið frið­sæl mót­mæli. Síðan hafi allt farið í bál og brand, bók­staf­lega því hópur öfga­manna bar eld að húsi sem hæl­is­leit­endur dvelja í. „Allt virð­ist hafa farið úr bönd­unum og hópur fólks gekk ber­seks­gang, kveikti í og braust inn í nokkrar versl­anir á svæð­inu. Ég sá mynd­band þar sem ungir karl­menn eru að brjóta rúður í Lush snyrti­vöru­búð­inni. Hópur fólks fór síðan þar inn og bar út allskyns gjafaöskjur og dreifði svo til ann­arra sem voru að taka þátt í þessum óeirðum.“

Hún segir að dag­inn eftir hafi eyði­legg­ingin blasað við. „Ég sá fjölda mynda og mynd­banda frá torg­inu í fjöl­miðlum og á sam­fé­lags­miðlum og það var gríð­ar­leg eyði­legg­ing. Glerbrot út um allt. Strax á sunnu­dag­inn var farið að óska eftir sjálf­boða­liðum til að koma og þrífa. Mér fannst fal­legt að sjá mynd­brot af fjölda fólks sem mætti til að þrífa göt­urnar. Sam­staðan er mik­il­væg eftir svona atburði.“  

Katrín seg­ist ekki muna eftir jafn alvar­legum óeirðum þau tutt­ugu ár sem hún hefur búið í Bret­landi. „Ekkert þessu líkt, það hafa auð­vitað verið mót­mæli í borgum víðs vegar í land­inu og jafn­vel ein­hverjir árekstrar á milli fólks í þeim en þetta er mun alvar­legra. Þetta er mjög óhugn­an­legt ástand.“

Annar neyðarfundur í kvöld

Keir Starmer, nýkjör­inn for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, kall­aði í gær saman neyð­ar­fund sér­stakrar við­bragðs­nefndar sem sam­anstendur meðal ann­ars af ráð­herrum, emb­ætt­is­mönnum, lög­reglu og leyni­þjón­ustu. Hann boð­aði síð­degis til ann­ars neyð­ar­fundar sem hald­inn verður í kvöld. 

Starmer segir að þetta séu ekki mót­mæli heldur ofbeld­is­fullar óeirðir, að um glæpi sé að ræða. Hann segir að hægriöfga glæpa­menn beri ábyrgð­ina en ofbeldið hefur fyrst og fremst beinst að sam­fé­lögum múslima og öðrum minni­hluta­hópum. Maðurinn sem framdi ódæðin í dans­tím­anum í Southport er hins vegar krist­inn, ekki múslimi.