Þegar blaða­maður einn fór á stúf­ana til að kom­ast að því hvers vegna kjós­endur væru nú í stórum stíl farnir að halla sér að „Þjóð­ar­fylk­ingu“ Marine Le Pen, fékk hann ein­falt svar (með orða­leik á frum­mál­inu): „On n´est pas facho, on est faché“, sem útleggst: „Við erum ekki fas­istar, við erum reið“.

Þetta má segja að liggi í augum uppi, kjós­endur eru upp til hópa reiðir yfir þeirri stjórn­ar­stefnu sem Macron for­seti hefur nú fylgt í sjö ár og af því sem af henni hefur hlot­ist. Og nú hefur annað bæst við til að gera menn enn reið­ari og ringlaðri, það er sú furðu­lega ákvörðun Macrons að rjúfa þing og efna til nýrra kosn­inga strax í kjöl­far Evr­ópu­kosn­ing­anna með stysta fyr­ir­vara sem stjórn­ar­skráin leyfir án þess að nokkuð knýði á um það. Þetta kom eins og þruma úr heið­skíru lofti, ekki aðeins yfir allan almenn­ing heldur og stjórn­mála­menn. Að sögn blaða ákvað for­set­inn þetta í kyrr­þey í sam­ráði við þrjá ráð­gjafa sína, skugga­sveina sem eng­inn veit hvað heita og eng­inn þekkir á myndum. Pukrið var svo mikið að reglum stjórn­ar­skrár­innar var ekki einu sinni fylgt. Hún mælir svo um að for­set­inn hafi vald til að rjúfa þing og efna til kosn­inga „að höfðu sam­ráði við for­sæt­is­ráð­herra“, en ekk­ert minnsta sam­ráð var haft við hinn unga Gabriel Attal for­sæt­is­ráð­herra, hann fékk rétt að vita um ákvörðun Macrons þegar for­set­inn var í þann mund að tylla sér fyrir framan sjón­varps­vél­arnar til að ávarpa alþjóð. Það kom yfir hann eins og köld gusa, eftir það skreið hann í felur í tvo daga og vildi hvorki tala við kóng né prest.

HressingGabriel Attal for­sæt­is­ráð­herra fær sé ís í kosn­inga­bar­átt­unni.

Mynd: AFP

Sagði skilið við forsetann 

Af þessu hefur skap­ast ástand sem er engu líkt, eitt­hvað hefur gerst mönnum ger­sam­lega að óvörum sem ger­breytir öllum fram­tíð­ar­horfum. Það er ekki aðeins utan Frakk­lands sem menn velta því fyrir sér hvort for­set­inn kunni að hafa oltið á koll­inn. Ein afleið­ingin er sú að þegar flokks­menn Macrons fara í skynd­ingu að gyrða sig fyrir kosn­inga­bar­átt­una vilja þeir sem minnst láta bendla sig við þann sem var fyrir örskömmu leið­togi þeirra. Undir eðli­legum kring­um­stæðum hefðu fram­bjóð­endur flokks­ins átt að hafa mynd af for­set­anum á áróð­urs­blöðum sínum við hlið­ina á mynd­inni af sér sjálfum, kannske með víg­orði eins og „öll saman með Macron“. En sú mynd er harla sjald­séð, í stað­inn er þar mynd af Gabriel Attal for­sæt­is­ráð­herra sem prýðir áróð­urs­spjöldin – eða þar er ein­ungis mynd af fram­bjóð­and­anum sjálfum.

Greini­legt er að fram­bjóð­endur flokks­ins vilja halda for­set­anum sem lengst fyrir utan kosn­inga­bar­átt­una. Gabriel Attal leit­ast nú við að vera í for­ystu, hann nefnir ekki Macron og getur þess rétt í fram­hjá­hlaupum að þetta séu ekki for­seta­kosn­ingar. Hins vegar leggur hann á það ríka áherslu að nú í fyrsta sinn fái Frakkar að kjósa for­sæt­is­ráð­herra, og gengur þá út frá því sem vísu að ef hann leiði flokk­inn fram til sig­urs geti Macron ekki sett hann af og útnefnt annan. Edouard Philippe, fyrr­ver­andi for­sæt­is­ráð­herra í stjórn Macrons, gengur mun lengra og hefur enga tæpi­tungu: „Macron er búinn að drepa macronismann“ segir hann, „nú þarf að mynda nýjan meiri­hluta.“ Með þessu hefur hann í raun sagt skilið við for­set­ann.

Bylting hinna ríku 

Þetta ástand sem skap­ast hefur og leiddi í fyrstu umferð til mót­mæla­öldu „gul­stakk­anna“ svoköll­uðu og síðan til ólgu í úthverfum Parísar er bein afleið­ing af þeirri frjáls­hyggju­stefnu sem Macron hefur jafnan fylgt. Eins og flestir munu nú gera sér grein fyrir er frjáls­hyggjan í eðli sínu ekki annað en bylt­ing hinna ríku gegn hinum fátæku, með þeim litla fyr­ir­vara þó að „hinir ríku“ væru ekki alltaf svo auð­ugir þegar bylt­ingin hófst, þótt margir væru það, heldur urðu þeir ríkir á því að vera á réttum stað á réttum tíma og kunna klæk­ina. Þessi bylt­ing heldur stöðugt áfram víða um heim og hefur alls staðar sömu afleið­ingar. Tæki hennar eru sífelldar einka­væð­ingar, þar sem auð­mönnum eru afhentar eignir almenn­ings fyrir slikk, ekki síst einka­væð­ingar á ýmsu sem jafnan hefur verið talið að rík­is­valdið ætti að sjá um, svo sem póst­þjón­ustu; einnig eru aðferð­irnar skjattaí­viln­anir fyrir auð­kýf­inga undir ýmsum fyr­ir­slætti, svo og við­leitni til að draga sífellt meira úr félags­legri þjón­ustu af hvaða tagi sem er, ekki síst heil­brigð­is­kerfi og mennta­kerfi. Menn geta svo lesið á síðum blaða hvernig bylt­ing­unni miðar áfram. Fyrir skömmu var frá því sagt að einn ofurauð­kýf­ing­ur­inn hefði haft einar 300 milj­ónir evra í laun á síð­asta ári, sem var mikið stökk upp á við, og með sama göngu­lagi fara tekjur þess­ara súper-Krösusa sífellt hækk­andi. Þetta er allt rétt­lætt um leið með ýmsu kenn­inga­klambri, svo sem því að auð­menn verð­s­kuldi sinn auð fyrir snilld og dugnað, ekk­ert atvinnu­leysi sé til heldur ein­ungis menn sem „nenna ekki að vinna“ og fátækt sé rétt­lát afleið­ing af dug­leysi. (Postular þess­ara trú­ar­bragða sitja yfir­leitt í þægi­legum og vel laun­uðum stöðum í virtum háskólum.)

Þessari stefnu hefur Macron fylgt gegnum árin, nán­ast því af barns­legu sak­leysi, og hefur það meðal ann­ars komið fram í ýmsum orðs­kviðum sem honum hafa hrotið af vörum, nán­ast ósjálfrátt að því er virð­ist. Hann sagði til dæmis við atvinnu­leys­ingja einn: „Þú þarft ekki annað en fara yfir göt­una til að fá vinnu.“ Og þegar atvinnu­leys­ingjar komu saman á mót­mæla­fund sagði hann: „Af hverju fara þessir menn ekki að leita að vinnu í stað­inn fyrir að æpa þetta?!“ Um fátækra­hjálp sagði hann einu sinni: „Það eru geð­veikis­legir pen­ingar sem fara í þetta!“ (Á frum­mál­inu hét þetta „pognon de dingue“ og er erfitt að koma til skila á íslensku þeirri lít­ils­virð­ingu sem í orð­unum felst.) Og þegar einu sinni sem oftar var verið að draga úr félags­hjálp sagði hann: „Menn mega ekki venja sig við þá hugsun að allt eigi að vera ókeypis.“ Þetta virkar á menn eins og þarna sé kom­inn ein­hver band­er­illo og þeir séu nautið, en Macron virð­ist ekki gera sér hina minnstu grein fyrir því.

Dregið úr þjónustu 

Afleið­ing­arnar létu ekki á sér standa. Áður hefur verið sagt frá því hvernig eft­ir­launa­aldur hefur verið hækk­aður og einnig hafa verið nefndar til­lögur um að draga úr atvinnu­leys­is­bótum. Enn annað vegur kannske enn þyngra og það er hvernig alls kyns opin­ber þjón­usta dregst sífellt saman vegna fjársveltis og þeirrar stefnu að fækka rík­is­starfs­mönnum. Í smá­bæjum er póst­húsum lokað, svo og ýmsum opin­berum skrif­stofum sem menn verða að leita til, einnig eru minni járn­braut­ar­línur felldar niður  og járn­braut­ar­stöðvum fækkað. Jafn­framt er dregið úr skóla­starfi, ekki aðeins í smá­bæjum heldur líka í París. Á þeim tveimur skóla­bygg­ingum sem ég geng fram hjá dag­lega hanga stór spjöld þar sem fækkun bekkja er mót­mælt. Heil­brigð­is­þjón­usta víða með afbrigðum léleg – fréttir um ástandið þar gætu reyndar alveg eins átt við um Ísland.

Ekki er því að furða þótt sjóði í mönnum, en hvers vegna halla menn sér þá að Le Pen? Það er vegna þess að flokkur hennar hefur aldrei setið í neinni stjórn og ber því enga ábyrgð á ástand­inu, öfugt við alla aðra flokka. Svo virð­ist líka að henni hafi tek­ist einkar vel að „afdjöfla“ flokk­inn eins og sagt er, þvo af honum gyð­inga­hatur og önnur merki um upp­runa hans á útnár­anum allra yst til hægri.

Stillir sér upp sem rödd skynseminnar

Macron hefur ekki á nokkurn hátt orðið við þeim óskum sinna eigin fylg­is­manna  að halda sér sem lengst frá kosn­inga­bar­átt­unni, fara semsé í fjöl­miðla­frí. Þvert á móti, þá blaðrar hann sem aldrei fyrr. Ástandið er reyndar öðru vísi en hann mun hafa von­ast eftir, því vinstri mönnum – flokki Melanchons, komm­ún­istum, sós­í­alistum og umhverf­is­vernd­un­ar­sinnum – tókst að koma sér saman um sam­eig­in­leg fram­boð undir heit­inu „Alþýðu­fylk­ingin nýja“ þótt það væri greini­lega ekki sárs­auka­laust eftir öll illindin fyrir Evr­ópu­kosn­ing­arnar. Macron stendur því upp og boðar að hann sé rödd skyn­sem­innar milli tveggja öfga­flokka til vinstri og hægri sem nauð­syn­legt sé að berj­ast gegn. Ef önnur hvor þeirra myndi ná völdum leiddi það til borg­ara­styrj­aldar.  En hann beinir spjótum sínum þó fyrst og fremst gegn Alþýðu­fylk­ing­unni nýju og slíkt hið sama gera þeir sem áður studdu hann og vilja nú sem minnst af honum vita. Spara þeir þá ekki stóru orðin, heim­spek­ing­ur­inn Luc Ferry, fyrr­ver­andi mennta­mála­ráð­herra, skrif­aði fyrir skömmu hyster­íska grein í blaðið „Le Figaro“ og var eins og þar væri kom­inn einn fullur á fés­bók um miðja nótt.

Óánægjan sterkasta vopn Le Pen

Svo virð­ist sem Marine Le Pen álíti – kannske rétti­lega – að óánægja almenn­ings sé hennar sterkasta vopn. Því forð­ast bæði hún og Jordan Bardella að setja fram ákveðna stefnu­skrá. Marine Le Pen er reyndar þegar farin að und­ir­búa fram­boð sitt í næstu for­seta­kosn­ingum eftir þrjú ár og vill því halda sér til hlés að svo stöddu. Það sem þau Bardella setja helst á odd­inn er andúðin gegn inn­flytj­endum. Er þá efst á baugi að láta Frans­menn jafnan sitja í fyr­ir­rúmi í félags­málum, svo sem við úthlutun félags­hús­næðis, á undan mönnum af erlendum upp­runa, en það brýtur að vísu í bága við stjórn­ar­skrána. Einnig eru þau and­víg þeim aðgerðum sem áætlað  hefur verið að gera í umhverf­is­málum. Svo vilja þau gera að reglu að þegar lög­reglu­þjónar freti úr sínum hólkum og særi ein­hvern eða skutli honum yfir landa­mærin, en slíkt ber ósjaldan við, sé jafnan gengið út frá því að fyrra bragði, og þangað  til eitt­hvað annað reyn­ist sann­ara, að þeir hafi verið í sjálfs­vörn. Það myndi hafa í för með sér að lög­reglu­menn yrðu aldrei hnepptir í gæslu­varð­hald meðan mál er í rann­sókn, og er sú til­laga lík­leg til að fylkja lög­regl­unni um Le Pen enn meira en verið hefur. 

Leiðtogi Þjóð­fylk­ing­ar­innarMarine Le Pen álítur – kannske rétti­lega – að óánægja almenn­ings sé hennar sterkasta vopn.

Mynd: EPA

Vísa í gyðingahatur

For­sprakkar Alþýðu­fylk­ing­ar­innar nýju hafa lagt allt kapp á að setja fram ítar­lega stefnu­skrá og gera and­stæð­ingar hennar sér að sjálf­sögðu mat úr henni, ef reynt yrði að hrinda henni í fram­kvæmd myndi það hrinda land­inu öllu yfir bjarg­brún­ina. En þeir skjóta þó ekki síst úr annarri átt, þeir fara í mann­inn, og gera ýmsa framá­menn hennar, einkum Melanchon, að Grýlum. Er þá eitt stef sett á odd­inn sér­stak­lega: gyð­inga­hatur. Þar sem Melanchon og flokks­menn hans gagn­rýna harð­lega fram­ferði Ísra­els­manna á Gaza-svæð­inu er það túlkað sem svo að þarna sé gyð­inga­hatur fyrri alda og einkum þó hinnar tutt­ug­ustu farið að lyfta upp sinni ófrýni­legu ásjónu eina ferð­ina enn, þetta jaðr­aði við nas­isma, Nú fer Raphael Glucksman, sem hefur verið í for­ystu fyrir sós­í­alista, hægar í þessum skelfi­lega harm­leik  og vill sýna báðum aðilum vissan skiln­ing, enda sjálfur gyð­ingur og auk þess er þessi stefna rót­gróin meðal sós­í­alista. En þá er við­kvæðið: þessir menn eru ann­að­hvort gyð­inga­hat­arar eða þá í banda­lagi við gyð­inga­hat­ara, og það er síst betra.

Þessi áróður hefur fengið það mik­inn hljóm­grunn að Serge Klars­feld, hinn ann­ál­aði nas­ista­jag­ari, lýsti því yfir nýlega að ef hann ætti að velja milli flokks Le Pen og Alþýðu­fylk­ing­ar­innar nýju myndi hann greiða Le Pen atkvæði sitt, sá flokkur væri „gyð­inga­vænni“.