Tugir Íslend­inga hafa á und­an­förnum árum flutt lög­heim­ili sitt til Portúgal og tekið þar út líf­eyr­is­sparnað og sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað, að miklu leyti skatt­frjálst, á grund­velli tví­skött­un­ar­samn­ings á milli Íslands og Portú­gals.

Umfang þess­ara skatt­frjálsu úttekta var orðið svo mikið á árinu 2019 að í upp­hafi árs 2020 fól Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra skrif­stofu skatta­mála í fjár­mála­ráðu­neyt­inu að taka sér­stak­lega saman minn­is­blað um mögu­leika Íslands til þess að skatt­leggja þessar úttektir.

Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra. Mynd: Bára Huld Beck

Samkvæmt ráðu­neyt­inu var tekið til skoð­unar hvort ástæða væri til að hafna ívílnun tví­skött­un­ar­samn­ings á þeim grund­velli að greiðsl­urnar væru ekki skatt­lagðar, en nið­ur­staðan var sú að það myndi að öllum lík­indum ekki stand­ast.

Ekki var svo talin ástæða til að aðhaf­ast í fram­hald­inu, sökum þess að portú­gölsk stjórn­völd voru áform með um, og hafa síðan komið á, 10 pró­senta skatt­lagn­ingu líf­eyr­is­greiðslna. „Sú skatt­lagn­ing er þó nýtil­komin en fyrir þann tíma var ekki lagður skattur á líf­eyri hjá erlendum rík­is­borg­urum sem fluttu til lands­ins,“ segir í svari ráðu­neyt­is­ins til Kjarnans.

Samkvæmt tví­skött­un­ar­samn­ingnum á milli Íslands og Portúgal, sem gerður var árið 2002, má ein­ungis heima­ríki mót­tak­anda skatt­leggja líf­eyri. Samkvæmt fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu er það í sam­ræmi við samn­ings­fyr­ir­mynd OECD og flesta tví­skött­un­ar­samn­inga sem Ísland og önnur ríki hafa gert sín á milli, en heima­ríki mót­tak­anda er talið betur í stakk búið til að skatt­leggja greiðslur sem þessar sem ætlað er að standa undir fram­færslu.

63 milljónir að mestu skattfrjálst úr séreign árið 2019

Samkvæmt minn­is­blaði skatta­skrif­stof­unnar, sem Kjarninn fékk afhent frá ráðu­neyt­inu fyrir skemmstu, fengu 24 ein­stak­lingar með skráð lög­heim­ili í Portúgal greitt úr íslenskum líf­eyr­is­sjóðum árið 2018, alls 40 millj­ónir króna úr sam­eign og 12 millj­ónir króna úr sér­eign. Árið 2019 hins vegar voru ein­stak­ling­arnir 41 tals­ins, og fengu þeir 86 millj­ónir króna greiddar úr sam­eign og 63 millj­ónir króna úr sér­eign.

Í sam­an­tekt frá Skatt­inum sem finna má í minn­is­blað­inu kemur fram að hlut­fall sér­eignar­út­tekta og sömu­leiðis með­al­greiðslan á mann hefði verið hæst til þeirra sem voru með heim­il­is­festi í Portúgal, sam­an­borið við önnur lönd, en með­al­greiðslan til þeirra sem voru í Portúgal árið 2019 nam 3,6 millj­ónum króna og var hún næst­hæst til þeirra sem voru í Þýska­landi, eða 1,3 millj­ónir króna.

Samkvæmt skatta­skrif­stofu ráðu­neyt­is­ins lá ekki fyrir hve miklu var haldið eftir í stað­greiðslu í Portúgal, en lík­lega væri þó um „óveru­lega upp­hæð að ræða“.

Myndi brjóta gegn EES-samningum að neita ívilnun samningsins

Farið var yfir það í minn­is­blað­inu að tví­skött­un­ar­samn­ing­ur­inn við Portúgal tak­mark­aði að fullu rétt Íslands til skatt­lagn­ingar á líf­eyri úr sam­eign eða sér­eign einka­rek­inna sjóða. Hið sama ætti við um ein­greiðslur á sér­eign úr opin­berum sjóðum sem og bótum almanna­trygg­inga. Ísland væri hins vegar ekki tak­markað þegar kæmi að jöfnum greiðslum á sam­eign eða sér­eign úr opin­berum sjóðum.

Í svari sem Kjarninn fékk frá ráðu­neyt­inu kemur fram að það sé ekk­ert því til fyr­ir­stöðu fyrir íslenska rík­is­borg­ara að taka út sér­eign­ar­sparnað sinn í Portúgal, enda sé Ísland hluti af hinu sam­eig­in­lega efna­hags­svæði í gegnum EES-samn­ing­inn. Að koma í veg fyrir úttekt­irnar væri brot á samn­ingnum.

Í minn­is­blað­inu til ráð­herra kom skatta­skrif­stofa ráðu­neyt­is­ins því þó á fram­færi að það væri „rík ástæða“ til „að fara í heild­stæða skoðun á skatt­fram­kvæmd og tekju­öflun af líf­eyr­is­greiðslum og bótum sem greiddar eru til erlendra manna.“